Là một trong những chuyện tình đẹp nhất Studio Ghibli, The Wind Rises còn sở hữu thông điệp phản chiến mạnh mẽ – Ảnh: Studio Ghibli
Trong số những tác phẩm của Studio Ghibli, The Wind Rises là một trường hợp đặc biệt. Không có thế giới kỳ ảo như My Neighbor Totoro hay Spirited Away, phim kể câu chuyện dựa trên cuộc đời Jiro Horikoshi – kỹ sư thiết kế máy bay chiến đấu Zero của Nhật Bản trong Thế chiến thứ hai.
Chính việc lựa chọn nhân vật và bối cảnh lịch sử nhạy cảm này khiến tác phẩm của Hayao Miyazaki trở thành một trong những bộ phim Ghibli gây tranh luận nhiều nhất tại Nhật Bản.
Ra mắt năm 2013, The Wind Rises kể về Jiro từ thời thơ ấu đến khi trưởng thành, khi anh theo đuổi giấc mơ thiết kế máy bay. Jiro yêu những cỗ máy có thể bay và luôn bị cuốn hút bởi những kỹ sư hàng không phương Tây.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Nhật Bản ngày càng quân sự hóa, niềm đam mê ấy dần gắn với một thực tế nghiệt ngã: những chiếc máy bay được tạo ra từ giấc mơ của anh cuối cùng lại trở thành công cụ chiến tranh.
Giấc mơ đẹp giữa chiến tranh tàn khốc
Miyazaki vốn đặc biệt yêu thích hình ảnh máy bay. Từ Nausicaa of the Valley of the Wind đến Porco Rosso, những cỗ máy bay thường xuất hiện như biểu tượng của tự do, trí tưởng tượng và khát vọng vượt qua giới hạn của con người.
Nhưng với The Wind Rises, máy bay đồng thời mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Chúng là sản phẩm của trí tuệ và óc sáng tạo, nhưng cũng có thể trở thành vũ khí gieo rắc chết chóc.
Dù gây tranh luận, The Wind Rises vẫn được đánh giá cao trên bình diện quốc tế và nhận đề cử Oscar cho phim hoạt hình xuất sắc. Quan trọng hơn, tác phẩm cho thấy Miyazaki không né tránh những câu hỏi khó về lịch sử và trách nhiệm của con người – Ảnh: Studio Ghibli
Jiro Horikoshi trong phim được xây dựng như một người yêu nghề, say mê cái đẹp của kỹ thuật và luôn cố gắng tạo ra những thiết kế tốt nhất. Chính cách xây dựng nhân vật này trở thành nguồn cơn của tranh luận.
Một bộ phận khán giả cho rằng Miyazaki dành quá nhiều vinh quang cho người thiết kế máy bay quân sự của Nhật Bản.
Trong khi đó, bộ phim không hề ca ngợi chiến tranh. Ngược lại, bi kịch của Jiro nằm ở chỗ giấc mơ sáng tạo của một cá nhân bị cuốn vào guồng máy quân sự mà anh không thể kiểm soát.
Chiến tranh cũng không được mô tả bằng những trận chiến hoành tráng hay hình ảnh kẻ thù cụ thể. Thay vào đó, chiến tranh hiện diện như một cái bóng ngày càng lớn, len vào giấc mơ, công việc và đời sống riêng của Jiro.
Tranh cãi lớn nhất của Studio Ghibli
Sự phức tạp ấy khiến The Wind Rises nhận được những phản ứng trái chiều tại Nhật Bản. Một số ý kiến từ phía bảo thủ cho rằng Miyazaki đã thể hiện thái độ quá mềm mỏng với một người góp phần tạo ra vũ khí phục vụ chiến tranh.
Ngược lại, một số người khác nhìn tác phẩm như một lời phản chiến, khi bộ phim cho thấy cách những lý tưởng đẹp đẽ của cá nhân có thể bị hệ thống quân sự và hoàn cảnh lịch sử biến thành công cụ hủy diệt.
Trailer The Wind Rises (tựa Việt: Gió vẫn thổi)
Chính sự đối lập đó làm nên sức nặng của bộ phim: cái đẹp và sự hủy diệt cùng tồn tại trong một giấc mơ.
Tranh luận càng đáng chú ý khi The Wind Rises được phát hành trong thời điểm Nhật Bản đang có những cuộc thảo luận về chủ nghĩa hòa bình và vai trò của quốc gia trong vấn đề an ninh. Vì vậy, câu chuyện về một kỹ sư thiết kế máy bay chiến đấu không chỉ còn là câu chuyện điện ảnh.
Nó chạm đến cách xã hội Nhật Bản nhìn lại quá khứ chiến tranh của chính mình. Nhà sản xuất Toshio Suzuki cho rằng ê kíp biết trước bộ phim sẽ không phải tác phẩm mà tất cả khán giả đều có thể đồng tình. Với Miyazaki, câu chuyện này dường như mang ý nghĩa cá nhân sâu sắc.
The Wind Rises (tựa Việt: Gió vẫn thổi) là một trong những tác phẩm đẹp đẽ và mang đậm dấu ấn cá nhân nhất của cha đẻ Studio Ghibli – Ảnh: Studio Ghibli
Cha ông từng làm việc trong lĩnh vực sản xuất máy bay trong thời chiến, khiến mối quan hệ giữa ngành hàng không, chiến tranh và ký ức gia đình trở thành một phần quan trọng trong cách ông tiếp cận câu chuyện.
Có lẽ vì không đưa ra câu trả lời đơn giản, The Wind Rises vẫn tiếp tục gây tranh luận nhiều năm sau ngày ra mắt. Đây không phải câu chuyện về một anh hùng hay một kẻ phản diện, mà là câu chuyện về một người muốn tạo ra cái đẹp trong một thời đại bị chiến tranh bao phủ.
Nếu nhiều phim Ghibli kể về việc con người học cách sống hòa hợp với thế giới, The Wind Rises đặt ra một câu hỏi gai góc hơn: điều gì xảy ra khi tài năng và giấc mơ của con người bị sử dụng cho mục đích mà chính họ không mong muốn?
Và chính nghịch lý ấy khiến The Wind Rises trở thành một trong những tác phẩm trưởng thành, nhiều trăn trở nhất của Studio Ghibli.