Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov – Ảnh: AP
Mới đây, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov bất ngờ châm ngòi cuộc tranh luận nhạy cảm khi kêu gọi tổ chức bầu cử giữa lúc đất nước vẫn chìm trong chiến sự.
Trong đoạn video đăng ngày 18-8, ông Fedorov cho rằng Ukraine cần xây dựng một “cơ chế hợp pháp, an toàn và thực tế” để người dân đi bỏ phiếu, kể cả binh sĩ ngoài tiền tuyến và người Ukraine ở nước ngoài.
Lời kêu gọi của ông Fedorov xuất hiện trong bối cảnh ông từng nhận được sự ủng hộ nhờ những cải cách nhằm hiện đại hóa quân đội.
Việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bãi nhiệm ông hồi giữa tháng 7 đã châm ngòi biểu tình tại nhiều thành phố, nhưng liệu làn sóng ủng hộ ông Fedorov có đồng nghĩa với mong muốn tổ chức bầu cử giữa thời chiến?
Câu hỏi càng trở nên nhạy cảm khi Ukraine vẫn oằn mình trong chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga và phải tìm cách bảo đảm quyền bỏ phiếu cho hàng triệu người trong và ngoài nước.
“Hai thế giới” giữa tiền tuyến và nghị trường
Lời kêu gọi tổ chức bầu cử của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov đang khoét sâu vết nứt dư luận. Trái với những toan tính tại nghị trường, lính tiền tuyến Ukraine nhìn nhận sự việc bằng lăng kính hoài nghi và chua chát.
Đối với những binh sĩ đang đối mặt với hỏa lực mỗi ngày, nền chính trị hậu phương dường như là một thế giới xa lạ. Theo báo Kyiv Independent, Artem Kariakin, quân nhân thuộc Lực lượng Vũ trang Ukraine, không giấu được sự châm biếm khi nói về động thái của cựu Bộ trưởng.
Anh Kariakin cho rằng khi những người lính ở tiền tuyến vẫn phải đối mặt với các cuộc tấn công bằng drone và nguy hiểm cận kề, việc hậu phương bàn đến bầu cử khiến anh có cảm giác như hai bên đang sống trong “hai thế giới hoàn toàn tách biệt”.
Anh cũng thẳng thắn đặt câu hỏi về tính minh bạch của một cuộc bỏ phiếu an toàn thời chiến, và liệu giới lãnh đạo mới “sẽ thay đổi được gì đối với thực tế quan trọng nhất lúc này, chính là cuộc chiến?”.
Cùng góc nhìn hoài nghi, Trung sĩ trưởng Oleksii, thuộc một đơn vị UAV, nhận định ông Fedorov thực chất đang “thăm dò dư luận trước thềm bầu cử, mượn sức ép từ làn sóng ủng hộ dành cho mình”.
Dù thừa nhận bộ máy quản trị cần thay đổi, Oleksii chỉ ra nghịch lý khắc nghiệt: “Liệu các quân nhân đang tại ngũ có được quyền tranh cử hay không? […] Đất nước đang vào thời chiến, và tôi thực sự khó hình dung các cuộc bầu cử có thể được tiến hành như thế nào trong hoàn cảnh này”.
Dưới góc độ pháp lý và công bằng, một sĩ quan giấu tên thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine gọi đề xuất này là nỗ lực “bình thường hóa một chủ đề cấm kỵ” dưới thời thiết quân luật. Vị sĩ quan này nhấn mạnh rằng trở ngại lớn nhất không chỉ là an ninh lãnh thổ, mà là nguy cơ tước đi quyền lợi chính trị của binh sĩ.
“Đừng tước đi quyền bỏ phiếu hay quyền ứng cử của họ. Nếu không, các bạn đang buộc những người lính tiền tuyến phải bầu cho những ứng viên an toàn ở hậu phương, vốn là những người có điều kiện thực hiện một chiến dịch tranh cử bình thường. Đó sẽ là một sự bất công tiếp theo giáng lên họ” – vị sĩ quan bình luận.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky – Ảnh: REUTERS
Dư luận dè dặt
Quyết định của ông Zelensky về việc bãi nhiệm ông Fedorov đã châm ngòi cho làn sóng phản đối mạnh mẽ tại thủ đô Kiev. Tuy nhiên, sự phẫn nộ này không đồng nghĩa với việc dư luận ủng hộ ý tưởng tổ chức bầu cử giữa bối cảnh xung đột.
Theo báo Ukrainska Pravda, một cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu xã hội Socis thực hiện từ ngày 28-7 đến 2-8 với 2.000 người tham gia cho thấy có tới 62,5% dư luận không ủng hộ việc cách chức cựu Bộ trưởng. Ở chiều ngược lại, chỉ khoảng 19,6% số người được hỏi có phản ứng “tích cực” hoặc “chủ yếu là tích cực”.
Dù vậy, kết quả từ một cuộc thăm dò khác do Viện Xã hội học quốc tế Kyiv (KIIS) công bố ngày 5-8 lại chỉ ra một thực tế khác biệt: 57% người dân Ukraine mong muốn chỉ tổ chức bầu cử sau khi chiến sự kết thúc.
“Ngay cả trong bối cảnh biểu tình, người dân vẫn không muốn tổ chức bầu cử. Vì sao ông Fedorov không hiểu điều này vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ” – Giám đốc điều hành KIIS Anton Grushetskyi nhận định.
Theo Hãng tin Reuters, nhiều người tham gia biểu tình cho biết mục đích cốt lõi của họ là yêu cầu chính quyền giải đáp những quan ngại của công chúng xoay quanh quyết định cách chức đột ngột đối với ông Fedorov, chứ không phải để đòi quyền bầu cử.
Báo The Guardian đưa tin rằng lãnh đạo của các cuộc biểu tình kéo dài nhiều tuần qua ở Kiev dường như đã kêu gọi giải tán, sau khi ông Fedorov công khai yêu cầu tổ chức bầu cử.
Ông Dmytro Koziatynskyi, cựu quân y chiến trường và là nhà tổ chức chính của phong trào ủng hộ ông Fedorov, khẳng định ông “không thể hình dung” kịch bản tổ chức bầu cử trong khi binh sĩ vẫn đang bám trụ ngoài tiền tuyến.
Ông Koziatynskyi nhấn mạnh rằng mục tiêu thực tế của phong trào biểu tình chỉ là tìm kiếm cơ chế đối thoại với chính phủ: “Tôi vô cùng lo ngại về nguy cơ chia rẽ xã hội trong quá trình bầu cử, cũng như những hệ lụy của điều đó đối với diễn biến cuộc chiến. Dù thế nào đi nữa, đường phố chắc chắn không phải là nơi để tranh luận về vấn đề bầu cử”.
Ghi nhận của Reuters vào ngày 19-8 cho thấy tại một quảng trường ở trung tâm thủ đô Kiev – nơi từng là tâm điểm tập trung của hàng ngàn người – nay chỉ còn vài chục người bám trụ.
“Khi xuống đường biểu tình, chúng tôi không hề nghĩ rằng bầu cử nên được tổ chức. Đó không phải là lý do chúng tôi có mặt ở đây” – cô Iryna Vasyliaka, 22 tuổi, khẳng định.
Dù năng lực hiện đại hóa quân đội của ông Fedorov luôn được giới binh sĩ nể trọng, họ vẫn vạch ra ranh giới chính trị hết sức rạch ròi. Liubomyr Dmytryshyn, một cựu quân nhân 24 tuổi, khẳng định yêu sách cốt lõi của các phong trào xã hội hiện nay là chống tham nhũng, hoàn toàn không phải là đấu tranh chính trị.
“Tôi chưa bao giờ lên tiếng ủng hộ ông Fedorov với tư cách là một ứng cử viên chính trị. Tôi ủng hộ ông ấy trên cương vị Bộ trưởng Quốc phòng. Nhưng là ứng cử viên chính trị thì không” – Dmytryshyn nhấn mạnh.