Tài khoản ngân hàng bị phong tỏa sau giao dịch mua bán tiền số với người bán qua sàn khiến Trần Ân mắc kẹt tiền lương, do khoản nhận về bị nghi liên quan rửa tiền.
Trần Ân (29 tuổi, TP HCM) giao dịch tiền mã hóa trên sàn Binance từ năm 2021 đến nay. Do tiện lợi, anh luôn ưu tiên giao dịch trực tiếp với người bán tài sản mã hóa (P2P) thông qua sàn.
Theo hình thức này, khi bán USDT (đồng tiền mã hóa neo giá theo USD) nhà đầu tư đăng lệnh trên sàn, người mua chuyển tiền đồng vào tài khoản ngân hàng của bên bán. Sau đó, USDT được chuyển cho bên mua theo quy trình của sàn.
Cuối tháng trước, Ân nhận được email thông báo tài khoản ngân hàng bị khóa. Khoản tiền lương và thu nhập từ các công việc làm thêm của anh bị “kẹt”.
Sau đó, anh làm việc với ngân hàng nơi mở tài khoản. Nhân viên ngân hàng giải thích một giao dịch bán USDT trước đó của anh có dòng tiền bắt nguồn từ tài khoản nghi rửa tiền. Theo nhân viên này, việc khóa tài khoản của khách hàng được nhà băng thực hiện theo yêu cầu của cơ quan chức năng, đồng thời cho biết “các ngân hàng đều đang rà soát tương tự”.
Sau nhiều lần làm việc, cung cấp bằng chứng giao dịch tiền số vì mục đích cá nhân, Ân được ngân hàng gỡ phong tỏa tài khoản sau 5 ngày.
Tình trạng của Ân không cá biệt. Hai tháng qua, đặc biệt từ giữa tháng 10, nhiều người tham gia các hội nhóm tiền số cũng phản ánh việc bị khóa tài khoản ngân hàng sau khi giao dịch P2P. Không ít trường hợp chưa được mở lại tài khoản dù đã nhiều lần làm việc với ngân hàng.
Tương tự, tài khoản ngân hàng của Hữu Tính (24 tuổi, TP HCM) bị khóa từ cuối tuần trước. Nhà băng thông báo hồ sơ của anh đã được chuyển sang cơ quan công an để điều tra, chưa rõ thời điểm gỡ khóa tài khoản.
VnExpress liên hệ với các ngân hàng về quy trình tạm khóa tài khoản liên quan tới giao dịch tiền số, nhưng không nhận được phản hồi.
Một nhà đầu tư đang giao dịch tài sản mã hóa với người bán thông qua hình thức P2P. Ảnh: Tất Đạt
Bà Jlo Trần, CEO Học viện Đào tạo VBI (VBI Academy, đơn vị hoạt động trong đào tạo công nghệ, blockchain), cho rằng rủi ro đặc thù của P2P là ở chỗ giao dịch tài sản mã hóa diễn ra thật, nhưng tiền người bán nhận về tài khoản ngân hàng có thể bắt nguồn từ một vụ lừa đảo hoặc thuộc diện bị cơ quan chức năng truy vết.
Chẳng hạn, nhà đầu tư bán USDT và nhận 100 triệu đồng qua tài khoản ngân hàng. Giao dịch trên sàn hoàn tất bình thường, nhưng nếu khoản này xuất phát từ một vụ lừa đảo, tài khoản nhận tiền có thể bị kiểm soát để xác minh.
Theo bà, rủi ro ở chỗ nhà đầu tư thông thường khó có khả năng xác minh nguồn gốc tiền ở những mắt xích trước đó. “Đối tác có hàng nghìn giao dịch và tỷ lệ hoàn thành cao giúp giảm rủi ro khi giao dịch nhưng không đồng nghĩa dòng tiền đi qua tài khoản này có nguồn gốc hợp pháp”, bà nói.
Điều này khiến người giao dịch có nguy cơ nhận tiền liên quan đến hoạt động bất hợp pháp mà không biết, sau đó phải giải trình với ngân hàng. “Việc tài khoản bị ngân hàng khóa hoặc giao dịch bị xác định là đáng ngờ không đồng nghĩa khách hàng thực hiện hành vi rửa tiền”, bà Jlo Trần nói với VnExpress.
Theo Nghị định 52/2024, tài khoản thanh toán bị phong tỏa một phần hoặc toàn bộ khi có yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.
Luật sư Lương Huy Hà, Giám đốc Công ty Luật TNHH Lawkey, cho biết việc cá nhân sử dụng tài khoản thanh toán hợp pháp tại ngân hàng để chuyển tiền đồng mua bán tài sản mã hóa không bị pháp luật cấm, cũng không mặc nhiên cấu thành hành vi rửa tiền. Tuy nhiên, giao dịch vẫn phải tuân thủ các quy định liên quan đến thanh toán, tài sản mã hóa và phòng, chống rửa tiền.
Theo luật sư, ngân hàng có thể áp dụng biện pháp quản lý rủi ro, xác minh khách hàng, từ chối hoặc tạm dừng giao dịch trong những trường hợp phù hợp với quy định pháp luật và thỏa thuận sử dụng tài khoản. Việc phong tỏa tài khoản phải có căn cứ tương ứng, không thể đánh đồng mọi hình thức hạn chế giao dịch với cùng một biện pháp.
Ông nói thêm, để chứng minh giao dịch hợp pháp, nhà đầu tư cần làm rõ ba yếu tố, gồm nguồn gốc tiền VND, tài sản mã hóa và mối liên hệ giữa khoản tiền nhận được với giao dịch trên sàn.
Các tài liệu cần lưu giữ gồm sao kê ngân hàng, chứng từ chứng minh thu nhập hoặc nguồn tiền ban đầu, lịch sử lệnh P2P, thông tin đối tác, số lượng tài sản, tỷ giá, thời điểm chuyển khoản và lịch sử trao đổi. Với giao dịch tài sản mã hóa có liên quan đến ví blockchain, nhà đầu tư nên lưu thêm địa chỉ ví và mã giao dịch (TXID hoặc transaction hash), nếu có.
Luật sư Lương Huy Hà khuyến nghị nhà đầu tư hạn chế nhận tiền từ tài khoản thứ ba không đứng tên đối tác giao dịch, đồng thời không cho người khác mượn, thuê tài khoản hoặc nhận, chuyển tiền hộ. Bởi việc này không loại bỏ rủi ro, ngược lại càng làm phức tạp việc chứng minh nguồn tiền khi ngân hàng xác minh.
Bà Jlo Trần cho rằng nhà đầu tư nên chuyển từ tư duy “giao dịch thành công là được” sang “giao dịch phải giải trình được”. Nếu vẫn sử dụng P2P, người giao dịch cần xác định rõ đối tác, kiểm soát thông tin thanh toán và lưu trữ đầy đủ bằng chứng từng lệnh.
“Nguyên tắc phù hợp nhất với nhà đầu tư là đối tác phải xác định được, dòng tiền phải giải trình được và giao dịch phải chứng minh được”, chuyên gia lưu ý.
Tất Đạt – Quỳnh Trang