Các quan chức Iran gần đây đề cập chuyển từ thế phòng thủ sang tấn công, cho thấy Tehran sẵn sàng hành động quyết liệt hơn để phá bế tắc.
Kể từ khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran ngày 28/2, Tehran đã tiến hành những cuộc tập kích nhằm vào loạt căn cứ đồn trú của Washington và hàng loạt cơ sở hạ tầng tại vùng Vịnh. Giới chức Iran khẳng định không chủ động gây hấn mà chỉ trả đũa tương xứng với những đòn tấn công của Mỹ – Israel.
Tuy nhiên, các quan chức Iran gần đây bắt đầu công khai đề cập khả năng theo đuổi chính sách tấn công chủ động hơn và tiếp tục duy trì kiểm soát eo biển Hormuz, vốn được coi là yếu tố quan trọng trong nỗ lực gây sức ép với Mỹ.
Tên lửa, UAV trưng bày tại sự kiện ở thủ đô Tehran, Iran ngày 30/7. Ảnh: Reuters
Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei vạch ra phương hướng này trong đợt cải tổ ban lãnh đạo quân sự cấp cao hồi đầu tháng 8, kêu gọi “tăng cường tối đa năng lực răn đe và chuẩn bị mở các cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào đối phương”.
Một phó tư lệnh Vệ binh Cách mạng hồi giáo Iran (IRGC) tuần trước cũng tuyên bố Tehran đang điều chỉnh học thuyết quân sự, dành ưu tiên chiến lược cho “các hoạt động tấn công”.
“Chiến lược chuyển xung đột sang thế tấn công nếu các điều kiện của Iran không được đáp ứng chắc chắn sẽ thay đổi cán cân quyền lực trên thế giới”, Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ Khamenei, cho hay.
Mohammad Reza Naqdi, cố vấn của tư lệnh IRGC, cho biết lực lượng này đang phát triển năng lực thực hiện chiến dịch ngay trên lãnh thổ đối phương. “Chúng ta cần có khả năng chuyển hướng hoạt động sang những nơi này ngay khi có lệnh. IRGC đã được giao nhiệm vụ tấn công đối phương một cách thông minh, có chọn lọc và nhắm vào các mục tiêu cụ thể”, ông nói.
Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Sina Toossi, chuyên gia thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế (CIP) có trụ sở tại Mỹ, nhận định những tuyên bố “chuyển từ phòng thủ và trả đũa tương xứng sang sẵn sàng tấn công chủ động” không đồng nghĩa với Iran sẽ áp dụng học thuyết chiến tranh phủ đầu.
“Iran dường như rút ra kết luận rằng họ nên leo thang sớm và mạnh hơn nếu đối đầu là không thể tránh khỏi, thay vì chờ Mỹ hoặc Israel định hình các điều kiện của xung đột”, ông nói.
Ahmad Zeidabadi, chuyên gia về quan hệ quốc tế tại Tehran, cho rằng sự thay đổi này phản ánh cách giới chức Iran đánh giá ý định của chính quyền Mỹ. “Tehran tin rằng Washington có thể đã loại bỏ khả năng chiến sự tái bùng phát và đang tìm cách duy trì nguyên trạng, trong đó có phong tỏa đường biển và gây áp lực kinh tế”, ông đánh giá.
Các nỗ lực ngoại giao giữa hai bên đang bế tắc, đặc biệt sau khi thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ, Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt dầu mỏ và tiếp tục phong tỏa các cảng biển Iran.
Iran phóng tên lửa tập kích căn cứ Mỹ tại Jordan ngày 29/7. Video: IRIB
“Iran tin rằng ngoại giao chắc chắn sẽ thất bại trong bối cảnh hiện tại và Mỹ sẽ không chấp nhận điều kiện của họ. Do đó, Tehran cảm thấy phải lên phương án chủ động tấn công để ép Washington chấp nhận điều kiện mà họ đưa ra và khởi động vòng đàm phán mới”, ông Zeidabadi nêu quan điểm.
Sau khi Mỹ và Iran ngừng bắn ngày 8/4, các đợt tập kích dữ dội của hai bên lắng xuống, ngoại trừ một số vụ đụng độ lẻ tẻ tại eo biển Hormuz và khu vực lân cận. Tuy nhiên, xung đột đã lan ra toàn Trung Đông, trong đó giao tranh giữa nhóm vũ trang Houthi tại Yemen với Arab Saudi làm ảnh hưởng tới tuyến vận tải qua biển Đỏ.
“Iran ngày càng tin rằng ưu thế quân sự của Mỹ không mang lại khả năng kiểm soát leo thang xung đột”, ông Toossi nhận định.
IRGC ngày 29/7 phóng tên lửa đạn đạo nhằm vào căn cứ Mỹ tại Jordan, đòn tập kích được Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ đánh giá là “bất ngờ”. Truyền thông Iran mô tả đòn tấn công là ví dụ cho cách tiếp cận “đánh phủ đầu”.
Tên lửa khai hỏa trong cuộc tập trận giữa Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và hải quân Iran ngày 17/2. Ảnh: AFP
Hossein Kanaani Moghaddam, cựu tướng IRGC, giải thích chiến lược mới của Iran có thể bao gồm “kết hợp giữa tác chiến trên không gian mạng, tâm lý chiến, hoạt động tình báo và chiến tranh kinh tế”.
Tuy nhiên, chuyên gia Zeidabadi nhận định tính toán của Iran có khả năng gây ra thảm họa cho nước này và toàn bộ Trung Đông. Ông Toossi cũng cảnh báo rằng chiến lược mới đồng nghĩa với nguy cơ các cuộc khủng hoảng trong tương lai “leo thang nhanh hơn nhiều”.
“Mối nguy hiểm lớn hơn nằm ở cái bẫy răn đe lẫn nhau, khi hai bên đều cho rằng phải leo thang hơn nữa để gây áp lực cho đối phương. Đây là môi trường có mức độ bất ổn chiến lược cao hơn nhiều, kể cả khi không bên nào mong muốn một xung đột quy mô lớn khác”, chuyên gia của CIP cho hay.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, CNN, Reuters)