Lãnh đạo các thành viên BRICS ra tuyên bố chung New Delhi, thông qua 4 trụ cột chiến lược và cơ chế thực thi, đồng thời kêu gọi cải tổ LHQ.
Lãnh đạo khối BRICS gồm Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong hội nghị thượng đỉnh ngày 12/9 đã nhất trí về Tuyên bố New Delhi, được coi là bước đột phá ngoại giao trong nhiệm kỳ chủ tịch của Ấn Độ.
“Tuyên bố New Delhi là văn kiện mang tính nền tảng, thiết lập lộ trình hợp tác thông qua 4 trụ cột chiến lược và là khung sườn để khối đối phó với các thách thức đa chiều hiện nay”, Thứ trưởng Ngoại giao Ấn Độ phụ trách quan hệ kinh tế Sudhakar Dalela cho biết trong cuộc họp báo tại New Delhi sau đó.
Lãnh đạo, quan chức các nước tại Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 ở New Delhi, Ấn Độ, ngày 12/9. Ảnh: AFP
Trụ cột thứ nhất mà tuyên bố chung đề cập là khả năng chống chịu, gồm tăng cường an ninh lương thực và y tế thông qua Trung tâm Xuất sắc về Sinh thái nông nghiệp của BRICS; vận hành Mạng lưới Nông nghiệp BRICS và thúc đẩy hợp tác về sức khỏe tinh thần.
Trụ cột thứ hai là tăng cường hợp tác sâu rộng về hạ tầng công cộng kỹ thuật số (DPI), vốn là thế mạnh cốt lõi của Ấn Độ, nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Khối sẽ thiết lập Kho lưu trữ Nghiên cứu và Khoa học BRICS, cũng như vận hành Quỹ Đổi mới Khởi nghiệp BRICS và mạng lưới các vườn ươm doanh nghiệp.
BRICS sẽ thúc đẩy trụ cột hợp tác thông qua Cổng thông tin MSME (doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa), tăng cường kết nối chuỗi giá trị toàn cầu và khung hợp tác logistics, cũng như hợp tác về y học truyền thống.
Trong trụ cột phát triển bền vững, BRICS sẽ phát triển lưới điện thông minh, lưu trữ năng lượng và giao thông đô thị bền vững; xây dựng hạ tầng đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu và nông nghiệp bền vững.
Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần này đã thiết lập được sự đồng thuận chiến lược về việc cải tổ các thể chế đa phương nhằm phản ánh thực tế địa chính trị đương đại, trong đó tái khẳng định sự ủng hộ đối với việc cải tổ toàn diện Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (UNSC).
Trung Quốc và Nga, hai thành viên thường trực HĐBA, tái khẳng định sự ủng hộ đối với nguyện vọng của Ấn Độ và Brazil trong việc đóng vai trò lớn hơn tại Liên Hợp Quốc. Khối cũng nhấn mạnh việc tăng cường tiếng nói cho các quốc gia châu Phi.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại một sự kiện bên lề hội nghị thượng đỉnh BRICS ở New Delhi ngày 12/9. Ảnh: BNG Ấn Độ
Tại Khoản 28 của Tuyên bố, BRICS đạt được sự đồng thuận quan trọng về tình hình Trung Đông/Tây Á, ưu tiên đối thoại và ngoại giao. “Chúng tôi bày tỏ quan ngại sâu sắc trước tình trạng căng thẳng tiếp tục leo thang tại Trung Đông/Tây Á và trên cơ sở lập trường của mỗi nước, kêu gọi các bên kiềm chế tối đa cũng như tránh các hành động có thể làm trầm trọng thêm tình hình”, tuyên bố chung có đoạn.
Văn kiện này không đề cập đến quốc gia hay cuộc xung đột cụ thể nào. Tuy nhiên, đây được đánh giá là một thắng lợi ngoại giao cho vai trò trung gian của Ấn Độ trong việc dung hòa các quan điểm khác biệt, bởi khối có hai thành viên là Iran và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Hai quốc gia này từng bất đồng liên quan đến cuộc xung đột đang diễn ra giữa Mỹ và Iran.
Thứ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Dalela cho hay tuyên bố chung là kết quả của những nỗ lực ngoại giao tích cực từ nước chủ nhà sau 8 tháng chuẩn bị, với hơn 350 cuộc họp trực tiếp lẫn trực tuyến, tiến hành đàm phán liên tục và chặt chẽ ở nhiều cấp độ.
“Ấn Độ tạo ra một diễn đàn thảo luận hết sức minh bạch, đảm bảo mọi thành viên đều cảm thấy thoải mái khi bày tỏ quan điểm. Ấn Độ xem sự đa dạng này là sức mạnh của BRICS và thông qua đối thoại để tìm kiếm ‘điểm đồng’ mà tất cả các bên có thể cùng chấp nhận”, ông nói.
Khi các phóng viên đặt câu hỏi về thông tin trong các cuộc đàm phán về dự thảo tuyên bố chung, các quan chức đã làm việc xuyên đêm, thương lượng tới 4 giờ sáng để thu hẹp bất đồng giữa các bên về tình hình Trung Đông/Tây Á, ông Dalela không trả lời trực tiếp, mà nhấn mạnh các khác biệt về góc nhìn địa chính trị “đều được xử lý thông qua tham vấn kiên nhẫn, lấy đối thoại và ngoại giao làm nguyên tắc định hướng”.
Tuyên bố chung cũng lên án các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự và cơ sở hạt nhân, nhưng không nêu cụ thể.
“Chúng tôi bày tỏ quan ngại sâu sắc về các cuộc tấn công có chủ đích nhắm vào cơ sở hạ tầng dân sự và các cơ sở hạt nhân phục vụ mục đích hòa bình, những cơ sở vốn chịu sự giám sát toàn diện của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cũng như hành động vi phạm luật pháp quốc tế và các nghị quyết liên quan của IAEA”, văn bản có đoạn.
Tuyên bố chung khẳng định “các biện pháp bảo đảm, an toàn và an ninh hạt nhân phải luôn được duy trì, kể cả trong các cuộc xung đột vũ trang, nhằm bảo vệ con người và môi trường khỏi những tác hại”.
“Những kết quả này không chỉ khẳng định vị thế của BRICS như một tiếng nói đại diện cho Nam bán cầu, mà còn định hình một trật tự thế giới công bằng, bao trùm và dựa trên luật pháp quốc tế”, ông Dalela nói.
BRICS được thành lập vào tháng 9/2006, chữ cái đầu tiên theo tên tiếng Anh của 5 nước thành viên sáng lập là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi. BRICS thiết lập cơ chế nước đối tác với 10 quốc gia gồm Belarus, Bolivia, Cuba, Kazakhstan, Malaysia, Nigeria, Thái Lan, Uganda, Uzbekistan và Việt Nam.
Ngay từ khi hình thành, BRICS được xác định là diễn đàn phối hợp chính sách nhằm thúc đẩy trật tự thế giới đa cực, tăng cường tiếng nói của các nước đang phát triển, gắn hợp tác kinh tế với phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu.
Cùng với sự mở rộng về thành viên, BRICS cũng mở rộng chương trình nghị sự từ kinh tế, tài chính sang các lĩnh vực mới như đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo, y tế, năng lượng, an ninh lương thực, đáp ứng nhu cầu của các nước đang phát triển, đồng thời phát huy tiếng nói chung của khối trong các vấn đề toàn cầu.
Bảo Ánh