Nông dân thu hái cà phê Robusta tại Ia Sao, xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai – Ảnh: TẤN LỰC
Nếu nắng nóng, khô hạn là tình trạng phổ biến những năm gần đây thì mưa dầm, ngập úng đang là yếu tố bất ngờ gây ảnh hưởng xấu tới hạt cà phê Robusta trong niên vụ 2026.
Nắng, mưa cà phê đều mất mùa, nông dân méo mặt!
Khoảng 7-8 năm trở lại đây, câu chuyện khô hạn, thiếu nước, cà phê chết cháy khi vào mùa khô Tây Nguyên luôn ám ảnh nông dân. Nhưng mùa vụ 2026 diễn biến khác hẳn, mưa dồi dào, kéo dài đến mức thừa mứa nước. Thời tiết diễn biến trái ngược, nhưng kết quả người nông dân nhận lại đều giống nhau: mất mùa!
Cà phê – loài cây trồng chủ lực mang lại giá trị cao của vùng Tây Nguyên đang trở nên quá mong manh trước sự cực đoan của thời tiết.
Ông Nguyễn Văn An (đã đổi tên), nông dân có kinh nghiệm 30 năm trồng cà phê tại Hà Bầu, xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai, xác nhận biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng tới hoạt động canh tác.
Vườn cà phê của nông dân ở Ia Kriêng, xã Đức Cơ, Gia Lai, chết cháy trong mùa khô hạn tháng 4-2024 – Ảnh: TẤN LỰC
Lão nông này nói rằng những biểu hiện rõ ràng được ghi nhận từ khoảng năm 2018 trở lại đây, lặp lại qua từng năm. Cụ thể, là sự biến đổi không còn theo chu kỳ giữa mùa mưa và mùa khô. Có năm mùa khô gay gắt, kéo dài, thiếu nước tưới.
Nhưng có năm mùa mưa kéo dài với lượng mưa đột biến. Cả hai hình thái này đều tác động tiêu cực tới sản lượng và chất lượng cà phê.
Không chỉ khô hạn, tình trạng mưa kéo dài trong mùa vụ 2026 khiến cây cà phê tại Gia Lai suy giảm năng suất và chất lượng – Ảnh minh họa: TẤN LỰC
“Mùa mưa năm 2026 này khu vực chúng tôi có đợt mưa kéo dài liên tục hơn 2 tháng, mưa dầm dề suốt ngày đêm. Cây cà phê đang độ kết quả non gặp mưa kéo dài dẫn tới chai trái, hạt đạt kích thước rất nhỏ.
Đợt thu hoạch trái bói đầu vụ đa phần hạt không đạt sàn 1 mà rơi xuống sàn 2, sàn 3. Kích cỡ hạt nhỏ dẫn tới sản lượng giảm khoảng 20% so với vụ trước, giá cả cũng thấp hơn!” – ông An chia sẻ.
Nông dân Hà Bầu, xã Biển Hồ, Gia Lai, phơi cà phê chín bói đầu vụ mùa 2026. Năm nay, quả cà phê đạt kích thước nhỏ, năng suất giảm do mưa quá nhiều – Ảnh: TẤN LỰC
Chung tình trạng, bà Tạ Thị Huyền, xã Ia Hrung, Gia Lai, cho hay sản lượng thu hoạch mùa vụ 2026 dự kiến giảm gần 20% so với các năm.
Đợt mưa kéo dài bất thường năm nay khiến cây cà phê đổ bệnh nấm, rẹp sáp và thán thư làm trái non rụng la liệt. Dù tích cực phun thuốc bảo vệ thực vật nhưng thuốc vừa phun xuống nước mưa đã rửa trôi, hiệu quả giảm sút.
“Gia đình tôi trồng 3ha cà phê, năm ngoái sản lượng khoảng 60 tấn quả tươi, nhưng năm nay chưa đầy 50 tấn. Mấy năm nay thời tiết thất thường, người trồng cà phê rất khổ!”, bà Huyền nói.
Tìm giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu
Khảo sát của Tuổi Trẻ cho thấy nông dân tại 3 vùng trồng khác nhau ở tỉnh Gia Lai đều xác nhận năng suất cà phê giảm thấp do mưa quá nhiều trong niên vụ 2026.
Ông Lê Văn Thanh, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Ia Mơ Nông, xã Ia Ly, Gia Lai, cho hay thời tiết cực đoan khiến hoạt động sản xuất cà phê ngày càng bất định, ảnh hưởng nghiêm trọng tới năng suất và chất lượng.
Hiện hợp tác xã này có gần 300 thành viên với diện tích canh tác 330ha cà phê. Ông Thanh cho rằng điều nông dân mong mỏi nhất hiện nay là được chuyển giao kỹ thuật canh tác mới cùng phương pháp bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tối ưu để giảm nhẹ tác động của thời tiết cực đoan.
Nông dân Nam Yang, xã Kon Gang, Gia Lai, sản xuất cà phê nhân chất lượng cao – Ảnh: TẤN LỰC
Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Nafoods Group, nhà sản xuất và xuất khẩu cà phê nhân xanh, cà phê rang xay tại Tây Nguyên, khẳng định biến đổi khí hậu không còn là rủi ro xa mà đang tác động trực tiếp đến người trồng cà phê.
Với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, rủi ro không chỉ là thiếu nguyên liệu mà còn là chất lượng không ổn định, tăng chi phí thu mua và khó thực hiện cam kết giao hàng.
Theo ông Hùng, Việt Nam là một trong những nguồn cung Robusta quan trọng của thế giới. Khi các vùng trồng lớn ở Việt Nam hoặc các quốc gia sản xuất khác chịu khô hạn, mưa bất thường hay nhiệt độ cực đoan, thị trường có thể đối mặt với rủi ro giảm sản lượng, thay đổi thời điểm thu hoạch và biến động giá.
Hoạt động đóng bao cà phê nhân tại một nhà máy ở xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai – Ảnh: TẤN LỰC
Để thích ứng với biển đổi, cần phải triển khai đồng bộ 5 nhóm giải pháp: lựa chọn giống phù hợp điều kiện sinh thái; quản lý nước tiết kiệm và chủ động; cải tạo sức khỏe đất, tăng che phủ và canh tác đa dạng; giám sát sâu bệnh, thời tiết bằng dữ liệu; và tổ chức liên kết nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp để chuyển giao kỹ thuật, truy xuất và ổn định đầu ra.
“Việt Nam không thể chỉ tự hào về sản lượng Robusta. Chúng ta cần vươn lên bằng chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Và hành trình ấy phải bắt đầu từ người nông dân, khoa học công nghệ và một chuỗi giá trị có trách nhiệm”, ông Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ.
Hạt cà phê chín đỏ với tỉ lệ quả chín trên 95% được coi là thời điểm tốt nhất về chất lượng để thu hoạch – Ảnh: TẤN LỰC
Gia Lai có 109.000ha Robusta, định hướng đưa vào chuỗi sản xuất
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Gia Lai, hiện nay diện tích cà phê của tỉnh đạt gần 109.000ha, chủ yếu là các giống Robusta. Sản lượng năm 2025 đạt hơn 341.000 tấn. Ngành nông nghiệp đang khuyến khích hoạt động liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm. Đến nay đã có 45.530ha cà phê được đưa vào liên kết.
Đơn vị này nhận định ngành cà phê là ngành hàng có thế mạnh nhưng vẫn còn những hạn chế, như: chủ yếu vẫn là sản xuất nông hộ nhỏ lẻ, chất lượng chưa đồng đều, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ còn thiếu tính bền vững. Các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về kiểm dịch thực vật, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Tỉnh này đặt mục tiêu tới năm 2030 đưa thêm 35.500ha cà phê vào vùng nguyên liệu gắn với chuỗi liên kết chế biến sâu. Ứng dụng công nghệ cao và thực hành sản xuất theo tiêu chuẩn nông nghiệp tốt (GAP), hữu cơ, 4C, Rainforest Alliance để nâng cao năng suất, chất lượng. Đẩy mạnh tái canh, sử dụng giống mới, tưới tiết kiệm nước và phát triển diện tích cà phê đặc sản.
Chia sẻ kiến thức chăm sóc Robusta cho nông dân Gia Lai
Ngày 3-11, báo Tuổi Trẻ phối hợp cùng Golden Coffee và Phân bón Cà Mau – PVCFC tổ chức workshop chủ đề: Bảo vệ Robusta trước thời tiết cực đoan tại Nhà văn hóa khu thể thao thôn 2, xã Đắk Đoa, tỉnh Gia Lai.
Chương trình nhằm chia sẻ kiến thức cho các nông hộ về giải pháp giảm rủi ro mùa vụ từ liên kết thu mua, các lưu ý thu hoạch, bảo quản đảm bảo chất lượng. Hạn chế tác động của thời tiết cực đoan và giải pháp canh tác thích ứng cho Robusta; quản lý tưới tiêu, đảm bảo tỉ lệ sinh trưởng, ra hoa, đậu quả, xử lý sâu bệnh.
Cùng với đó, hướng dẫn nông dân chủ động quản lý dinh dưỡng, phương án bón phân, thích ứng thời tiết cùng App2Nông.
