Mỹ dường như đã triển khai đặc nhiệm và thiết bị không người lái suốt 4 tháng để tìm kiếm, hủy nổ thủy lôi Iran rải trên eo biển Hormuz.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước tuyên bố “toàn bộ thủy lôi” tại vùng biển quốc tế của eo biển Hormuz đã được gỡ bỏ hoặc vô hiệu hóa hoàn toàn. Quân đội Mỹ sau đó cũng xác nhận thông tin.
Thủy lôi vốn là một trong những rào cản lớn nhất khiến các tàu thương mại không dám đi qua eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát. Tehran từng tuyên bố đã rải thủy lôi tại vùng biển quốc tế và vùng biển Oman ở eo biển Hormuz. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) hồi tháng 6 ước tính khoảng 80 quả thủy lôi đã được rải.
Báo Financial Times ngày 6/9 dẫn nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ tiết lộ Lầu Năm Góc đã bí mật điều động đặc nhiệm hải quân SEAL, xuồng không người lái cùng các phương tiện chuyên dụng dưới nước để rà phá thủy lôi trên eo biển Hormuz. Chiến dịch kéo dài khoảng 4 tháng, chủ yếu diễn ra trong đêm, ngay giữa các đợt tập kích ăn miếng trả miếng giữa Mỹ và Iran.
Thợ lặn hải quân Mỹ diễn tập tại căn cứ liên hợp Trân Châu Cảng – Hickam ở Hawaii ngày 24/7. Ảnh:US Navy
Lực lượng Mỹ xác định vị trí thủy lôi Iran bằng xuồng không người lái và tàu lặn nhỏ trang bị cảm biến thủy âm (sonar) với độ phân giải cao. Biện pháp này cho phép kiểm tra một khu vực rộng lớn trong mỗi lần làm nhiệm vụ, đồng thời giảm nguy cơ uy hiếp tính mạng quân nhân. Thợ lặn hải quân sau đó tiếp cận mục tiêu, đặt thuốc nổ lên thủy lôi và phá hủy chúng.
“Quá trình này chắc chắn tiêu tốn rất nhiều thời gian. Chiến thuật của Mỹ về cơ bản là tìm kiếm và chủ động hủy nổ những quả bom ẩn mình dưới biển”, Nitya Labh, chuyên gia tại Viện Chatham House có trụ sở tại Anh, nhận xét.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) thuộc quân đội Mỹ, hôm 31/8 tuyên bố chiến dịch kéo dài nhiều tháng tập trung vào khu vực Phân chia Giao thông (TSS), vốn là những tuyến đường di chuyển qua eo biển Hormuz được tàu thương mại sử dụng trước xung đột.
Ông cho biết chiến dịch đã huy động thợ lặn hải quân, đặc nhiệm SEAL, kết hợp hỏa lực từ không quân, lục quân, hải quân và thủy quân lục chiến để vô hiệu hóa các mối đe dọa. Đô đốc Cooper không tiết lộ Mỹ đã phát hiện hoặc phá hủy bao nhiêu thủy lôi.
Axios dẫn lời các quan chức Mỹ tiết lộ chiến dịch đã rà quét hơn 200 “vật thể giống thủy lôi” tại tuyến hàng hải chính ở Hormuz. Trong số đó, 11 vật thể được xác định thực sự là thủy lôi và chỉ một vài quả được triển khai đúng cách.
Khu trục hạm USS Rafael Peralta tham gia chiến dịch phong tỏa các cảng Iran ngày 26/4. Ảnh: Hải quân Mỹ
Hoạt động rà phá diễn ra trong lúc hải quân Mỹ đang cải cách học thuyết chiến tranh thủy lôi. Năm 2025, lực lượng này đã loại biên 4 tàu quét mìn đồn trú tại Bahrain, trong khi các hệ thống không người lái mới đã được triển khai thay thế.
Phó đô đốc về hưu Kevin Donegan, cựu chỉ huy Hạm đội 5 hải quân Mỹ, nói rằng công nghệ mới được ứng dụng ngày càng nhiều để phát hiện và vô hiệu hóa thủy lôi, trong đó có những hệ thống không người lái chuyên lập bản đồ đáy biển và xác định mối đe dọa trước khi lực lượng xử lý vật liệu nổ tiếp cận mục tiêu.
Các hệ thống mới cho phép Mỹ rà phá cùng lúc nhiều khu vực khác nhau của TSS, mỗi vùng sẽ có thời gian biểu độc lập. Khi lực lượng thực địa vô hiệu hóa thủy lôi tại một khu vực, hoạt động tìm kiếm và xác định mục tiêu vẫn tiếp diễn ở nơi khác.
Theo Donegan, hải quân Mỹ đã sử dụng mô hình rà soát tinh vi trước khi tuyên bố một tuyến đường biển được “dọn sạch”, với số lần quét nhiều đến mức xác suất phát hiện thủy lôi trong mô hình phải gần như 100%.
Hải quân Mỹ đã chuẩn bị cho các chiến dịch quy mô lớn như vậy trong nhiều năm. Một số nội dung của hoạt động rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz đã được thực hành thông qua các đợt diễn tập định kỳ của Bộ tư lệnh Trung tâm Hải quân Mỹ (NAVCENT) từ năm 2012, cùng các chương trình huấn luyện thường xuyên của hải quân.
Thợ lặn đặc nhiệm Mỹ diễn tập phá hủy thủy lôi trong cuộc tập trận chung với hải quân Anh năm 2017. Ảnh: US Navy
Bill Hamblet, cựu đại tá hải quân Mỹ từng làm nhiệm vụ tại vùng Vịnh, nhận định quân chủng này có thể đã tổ chức các đội hình “rất nhỏ và nhẹ” để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. Một phần chiến dịch có thể đã triển khai từ tàu căn cứ viễn chinh di động USS Miguel Keith được bố trí tại vùng Vịnh.
Bryan Clark, chuyên gia rà phá thủy lôi thuộc Viện Hudson, cho rằng nhiều loại tàu lặn robot đã được huy động để phá thủy lôi, trong đó mẫu SeaFox của Anh hoặc AN/ASQ-235 Archerfish mới hơn của Mỹ.
Lực lượng Mỹ chưa ghi nhận thương vong trong chiến dịch rà phá thủy lôi ở Hormuz. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định nhiệm vụ này vẫn rất nguy hiểm vì lực lượng rà phá khó lòng phản ứng trước những hiểm nguy xuất hiện bất ngờ, do đặc thù công việc diễn ra chậm chạp và các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ thường không có biện pháp phòng thủ phù hợp.
Iran khẳng định không ghi nhận hoạt động rà phá nào ở eo biển Hormuz thời gian qua. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cuối tháng 8 khẳng định “không ai ngoài Tehran” biết được vị trí của những quả thủy lôi đang triển khai trong khu vực.
Kể từ khi chiến sự bắt đầu, chỉ lượng nhỏ tàu thương mại đi qua Hormuz. Ngoài nguy cơ trúng tên lửa và máy bay không người lái Iran, mối đe dọa từ thủy lôi khiến giới chủ tàu lo ngại và buộc ngành bảo hiểm đưa ra mức phí rất cao, có thể gấp 10 lần trước chiến sự. Với một siêu tàu chở dầu thông thường, chi phí bảo hiểm có thể lên đến khoảng 10 triệu USD.
Các chủ tàu và giới tư vấn an ninh hàng hải bày tỏ lạc quan rằng nửa phía nam của eo biển Hormuz, gần bờ biển Oman và hiện là tuyến đường Mỹ đang hướng dẫn tàu thuyền đi qua, thực sự đã được rà phá thủy lôi.
Các hải trình đi qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Tuy nhiên, tuyên bố của Tổng thống Trump rằng “toàn bộ eo biển Hormuz đã sạch thủy lôi” có chính xác hay không vẫn là câu hỏi lớn. Trung tâm Thông tin Hàng hải Chung, cơ quan được điều hành bởi hải quân Mỹ, cảnh báo vùng biển này vẫn còn nguy cơ thủy lôi trôi dạt hoặc chưa được xác định vị trí.
Giới phân tích quân sự lưu ý rằng Iran sở hữu hàng nghìn thủy lôi các loại, với độ sâu hoạt động và cơ chế kích hoạt khác biệt nhau. Các loại thủy lôi được triển khai tàu và xuồng cao tốc có thể nặng 500-1.000 kg, trong khi những mẫu phóng ra biển bằng rocket thường có kích thước nhỏ và nặng khoảng 50 kg.
Truyền thông Iran nói ít nhất hai tàu chở dầu đã trúng thủy lôi trong tuần qua. Một phát ngôn viên quân đội Iran hôm 3/9 tuyên bố nước này đang rải thêm thủy lôi gần vùng biển Oman.
Chưa có vụ trúng thủy lôi nào được giới chức hàng hải phương Tây xác nhận trong nửa năm xung đột. Vụ phát hiện thủy lôi duy nhất được xác minh tại eo biển Hormuz do một chuyên gia thủy văn Pakistan ghi nhận hồi tháng 5.
Dù vậy, phó đô đốc về hưu Donegan cảnh báo rằng hoàn tất rà phá một tuyến hàng hải cũng không thể bảo đảm xóa bỏ nguy cơ thủy lôi trôi dạt.
Theo ông, vùng Vịnh luôn tồn tại những quả thủy lôi còn sót lại từ chiến sự hiện tại hoặc những xung đột trước đây. Khả năng tàu hàng trúng những quả thủy lôi này về lý thuyết là khá thấp, đặc biệt do dòng chảy trong khu vực khiến chúng khó nằm lại tuyến hàng hải trong thời gian dài, nhưng vẫn không thể hoàn toàn loại trừ khỏi các tính toán của giới chủ tàu.
Thanh Danh (Theo Financial Times, Fox, AP)