Trước sức ép giá xăng dầu tăng vọt, các nước châu Âu ồ ạt tung hàng tỷ euro để trợ cấp và giảm thuế nhiên liệu cho nền kinh tế.
Theo Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), từ khi xung đột Trung Đông nổ ra vào cuối tháng 2, nhiều nước đã nhanh chóng can thiệp chính sách nhằm hạn chế tác động từ suy giảm nguồn cung năng lượng và giá nhiên liệu tăng vọt đến nền kinh tế.
Trong 10 quốc gia tích cực nhất có đến 7 nước thuộc Liên minh châu Âu (EU). Động thái này diễn ra trong bối cảnh người dân châu Âu ngày càng bất bình khi giá xăng dầu neo ở mức kỷ lục.
Tổ chức Transport & Environment ước tính mỗi ngày người dân EU phải chi thêm 203 triệu euro (231 triệu USD) để mua dầu diesel. “Áp lực từ giá năng lượng và lãi vay tăng tác động mạnh đến người dân lẫn doanh nghiệp”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen nhận định tuần trước.
Lãnh đạo EU tạm thời cho phép các quốc gia thành viên linh hoạt hơn trong hỗ trợ hộ gia đình và những ngành sử dụng nhiều năng lượng như nông nghiệp, vận tải, thủy sản. Nhờ vậy, một số chính phủ đang chi hàng tỷ euro để giúp nền kinh tế vượt qua khủng hoảng năng lượng.
Hôm 22/9, chính phủ Pháp công bố gói 450 triệu euro để mở rộng các biện pháp trợ cấp hiện có. Theo đó, 5,5 triệu lao động phải di chuyển hơn 30 km cả lượt đi và về để làm việc, hoặc lái hơn 8.000 km mỗi năm vì mục đích công việc, có thể nhận 100 euro bù đắp chi phí nhiên liệu đến cuối 2026.
Gói này cũng gia hạn trợ cấp nhiên liệu cho nông dân, ngư dân và các công ty xây dựng đến hết tháng 12. Khoảng 5,8 triệu hộ gia đình sẽ nhận được phiếu hỗ trợ trị giá 48-277 euro để thanh toán hóa đơn năng lượng mùa đông.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cảnh báo giới chức EU rằng giá dầu sẽ còn tăng mạnh nếu eo biển Hormuz tiếp tục tắc nghẽn và đường ống dẫn nhiên liệu của Arab Saudi không được sửa chữa.
Ông đồng thời đề nghị bà von der Leyen thúc đẩy việc nới lỏng các quy định của EU về chất lượng nhiên liệu, gồm tăng tỷ lệ pha trộn diesel sinh học từ 7% lên 10%.
Chính phủ Đức cũng vừa nối lại chính sách giảm thuế nhiên liệu đến hết năm, giúp giá xăng dầu hạ 17 cent mỗi lít từ 1/10. Đợt giảm thuế mới dự kiến khiến ngân sách nước này hụt thu 2,5 tỷ euro. Chính phủ còn dự kiến thảo luận với ngành dầu mỏ về giải pháp áp trần giá nhiên liệu từ ngày 1/1.
Một trạm xăng ở Berlin, Đức vào ngày 3/3. Ảnh: AFP
Tây Ban Nha cũng gia hạn chính sách giảm thuế xăng dầu 5 cent một lít đã triển khai từ tháng 3. Theo cơ chế tự động, mức giảm sẽ tăng lên 20 cent mỗi lít, nếu lạm phát giá nhiên liệu vượt 15% so với cùng kỳ 2025. Cùng với đó, chính sách trợ cấp nhiên liệu cho doanh nghiệp vận tải, nông dân và ngư dân cũng được duy trì. Các chính sách này nằm trong gói hỗ trợ trị giá 5 tỷ euro của chính phủ nhằm ứng phó tác động của chiến sự Trung Đông lên giá năng lượng.
Một số nước khác chọn tăng thuế để có thêm ngân sách ứng phó khủng hoảng giá nhiên liệu. Theo đó, Hy Lạp nâng thuế đánh vào hoạt động cờ bạc để tài trợ các biện pháp hỗ trợ người dân. Ba Lan đề xuất áp thuế mạnh với khoản lợi nhuận kỷ lục của một số nhà sản xuất và kinh doanh nhiên liệu.
Để tăng tự chủ năng lượng, Italy trì hoãn kế hoạch phá dỡ các nhà máy nhiệt điện than và cắt giảm mạnh thủ tục cho dự án dầu mỏ, khí đốt tự nhiên. Ngoài ra, Litva hỗ trợ trực tiếp người dân bằng cách giảm một nửa giá vé tàu.
Bên cạnh chương trình trợ cấp trong nước, các quốc gia EU còn sử dụng nguồn dự trữ chiến lược thuộc khuôn khổ thỏa thuận giữa 32 thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) để đưa 400 triệu thùng dầu ra thị trường.
EU đã cố gắng giảm phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng Nga, bằng cách phát triển điện tái tạo, chuyển đổi các hệ thống và ngành công nghiệp sang sử dụng điện thay cho nhiên liệu hóa thạch. Theo bà von der Leyen, gia tăng điện khí hóa có thể giúp khu vực này giảm 260 tỷ euro (gần 297 tỷ USD) chi phí nhập khẩu dầu, khí đốt và các nhiên liệu hóa thạch khác mỗi năm.
Nhưng việc giảm phụ thuộc vào dầu Nga lại khiến châu Âu phải dựa nhiều hơn vào Mỹ. Năm ngoái, EU cam kết mua 750 tỷ USD năng lượng của Mỹ trong vòng ba năm. Chiến sự Trung Đông khiến mối quan hệ này vừa trở nên quan trọng, vừa phức tạp hơn với EU.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ ủng hộ cấm xuất khẩu dầu diesel, nhằm hạ nhiệt giá trong nước. Động thái khiến EU lo ngại, bởi khối sẽ phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế. Brussels đang vận động Washington từ bỏ ý định này.
Người phát ngôn EC Olof Gill nói kế hoạch này “không hay”. “Hợp tác EU – Mỹ trong lĩnh vực năng lượng rất mạnh mẽ, ổn định và cùng có lợi. Bất kỳ gián đoạn nào cũng dẫn đến nguy cơ tác động tiêu cực cho cả hai phía”, ông nói hôm 24/9.
Phiên An (theo AP)