Việc Tổng thống Trump hủy ngừng bắn với Iran đang buộc các nghị sĩ Cộng hòa phải chọn giữa chống lại ông hoặc ủng hộ một cuộc xung đột đầy rủi ro.
Khi xung đột Iran bùng phát hồi cuối tháng 2, giới lãnh đạo đảng Cộng hòa đã ủng hộ mạnh mẽ mục tiêu “xóa sổ chương trình hạt nhân Iran” mà Tổng thống Donald Trump đề ra.
Nhưng động lực ủng hộ này suy giảm dần theo thời gian, khi Tổng thống không thể hoàn thành lời hứa kết thúc nhanh chóng chiến sự trong 4-6 tuần, trong khi xung đột đã gây ra những hệ lụy ngày càng lớn về kinh tế, khiến người dân Mỹ phải chi nhiều tiền hơn cho xăng và các mặt hàng thiết yếu.
Một số nghị sĩ Cộng hòa đã công khai lên tiếng phản đối, cảnh báo rằng chiến sự Iran kéo dài có thể khiến họ phải trả giá đắt trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11.
Tổng thống Donald Trump trò chuyện với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một ngày 8/7. Ảnh: AP
Việc ông Trump tháng trước ký bản ghi nhớ hướng tới thỏa thuận hòa bình với Iran đã phần nào giúp giải tỏa nỗi lo của các thành viên đảng Cộng hòa, song bầu tâm lý hoang mang ngay lập tức quay trở lại hôm 8/7, khi Tổng thống tuyên bố chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn và nối lại các cuộc không kích nhằm vào Iran.
Nỗi lo phủ bóng
Chiến sự tái diễn với những rủi ro kinh tế đi kèm, trong đó có việc giá xăng tăng cao đúng vào mùa du lịch cao điểm nhất năm, khiến không ít nghị sĩ đảng Cộng hòa lo sợ cử tri sẽ “trừng phạt” họ trong bầu cử giữa kỳ. Số khác bày tỏ hoài nghi rằng Tổng thống có lẽ không thực sự quan tâm đến sinh mệnh chính trị của họ khi liên tục để vòng luẩn quẩn giữa xung đột và hòa bình mong manh tiếp diễn.
“Cuộc bầu cử giữa kỳ vẫn nằm ngoài tầm quan tâm của ông Trump. Có thể ông ấy không cố tình gây tổn hại cho chúng tôi, nhưng ông ấy đang đẩy chúng tôi vào hố sâu quên lãng trên chính trường”, một nghị sĩ Cộng hòa giấu tên nói với Politico.
Vấn đề càng trở nên đáng lo khi họ giờ đây lại quay về vạch xuất phát, trong khi bầu cử giữa kỳ, sự kiện định đoạt khả năng kiểm soát Hạ viện của phe Cộng hòa, sẽ diễn ra trong chưa đầy 4 tháng nữa.
“Có vẻ như chúng ta một lần nữa lại rơi vào tình thế hết sức nan giải, hoặc leo thang xung đột, hoặc kéo dài đàm phán trong đau đớn”, Matthew Bartlett, chiến lược gia đảng Cộng hòa, quan chức Bộ Ngoại giao trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, nhận xét. “Chúng ta hoàn toàn không có một thông điệp kinh tế nào rõ ràng và ngay cả thông điệp đối ngoại cũng trở nên rối rắm và hỗn loạn”.
Mỹ tập kích các mục tiêu ở Iran hôm 8/7. Video: CENTCOM
Những vết rạn nứt trong liên minh ủng hộ ông Trump của phe Cộng hòa ngày càng lộ rõ, dù Tổng thống vẫn giữ tầm ảnh hưởng lớn đối với đảng. Tháng trước, cả Hạ viện và Thượng viện đã thông qua nghị quyết siết quyền lực chiến tranh của ông Trump với Iran, dù đảng Cộng hòa đều đang kiểm soát hai cơ quan này.
Ngay cả những nghị sĩ Cộng hòa từng phản đối nỗ lực hạn chế quyền phát động chiến tranh của Tổng thống Trump cũng lập luận rằng Nhà Trắng nên xin phép quốc hội phê chuẩn trước khi tái khởi động một chiến dịch quân sự toàn diện nhằm vào Iran.
“Nhiều người từng nghĩ bản ghi nhớ sẽ giúp xoa dịu tình hình cho đến kỳ bầu cử”, Elliott Abrams, cựu đặc phái viên về Iran của ông Trump, nói. “Nhưng đối phương đã đi quá giới hạn. Họ dường như muốn có tất cả mọi thứ ngay lập tức còn Tổng thống lại không sẵn sàng chấp nhận điều đó”.
Nhà Trắng cho biết ông Trump đang thực hiện lời hứa không để Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo đảm phe Cộng hòa duy trì thế đa số tại quốc hội sau bầu cử giữa kỳ. “Khi mối đe dọa từ Iran bị vô hiệu hóa hoàn toàn, người dân Mỹ sẽ lại thấy lạm phát hạ nhiệt, giá xăng giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm và tăng trưởng kinh tế được đẩy mạnh”, người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho hay.
Chia rẽ
Sau khi thỏa thuận ngừng bắn đổ vỡ, Mỹ đã liên tục tung ra các đòn không kích nhằm vào Iran. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan giám sát các hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, cho biết trong hai ngày qua, họ đã đánh trúng ít nhất 170 mục tiêu quân sự trên lãnh thổ Iran.
Mục tiêu của CENTCOM là làm suy yếu khả năng Tehran tấn công tàu thương mại và thủy thủ đoàn vô tội. Iran ngay lập tức đáp trả bằng các cuộc không kích khắp Trung Đông, nhắm vào cả những mục tiêu ở Qatar, Bahrain, Kuwait và Jordan.
Đám khói bốc lên sau một cuộc tập kích vào thủ đô Tehran, Iran, hôm 3/3. Ảnh: AFP
Một cựu quan chức chính quyền Trump nhận định thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ vốn là điều không thể tránh khỏi, bởi bản ghi nhớ trước đó chỉ cố che lấp hai bất đồng cốt lõi là việc gắn vấn đề Lebanon vào thỏa thuận ngừng bắn ở eo biển Hormuz, cũng như quyền kiểm soát eo biển này.
“Điều đó rất dễ xảy ra vì thỏa thuận vốn có nền tảng chính trị rất lỏng lẻo”, ông nói. “Nhưng đây lại là trạng thái ổn định nhất mà nó có thể đạt được rồi”.
Một cuộc tranh cãi nảy lửa về ngân sách chiến dịch cũng đang nhen nhóm. Tuần trước, các nghị sĩ thuộc cả hai đảng Cộng hòa và Dân chủ tại Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện đã chất vấn gay gắt các quan chức Lầu Năm Góc vì không đưa ra được kế hoạch chi tiêu chi tiết cho khoản ngân sách bổ sung trị giá 67 tỷ USD mà chính quyền đề xuất nhằm phục vụ cuộc chiến.
Đảng Cộng hòa tại quốc hội Mỹ phần lớn vẫn chia rẽ về bước đi tiếp theo. Một số nghị sĩ Cộng hòa thuộc phe cứng rắn đang hối thúc Tổng thống tiếp tục chiến dịch tấn công trên diện rộng nhằm xóa sổ năng lực quân sự của Iran và dùng vũ lực mở cửa trở lại eo biển Hormuz.
“Iran vẫn liên tục tấn công tàu thuyền và các nước láng giềng”, hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon nói, đồng thời cho rằng việc đáp trả Tehran quan trọng hơn lo ngại về giá xăng. “Mỹ cần phải giáng đòn thật mạnh đến khi họ chịu bày tỏ thiện chí muốn hòa bình”.
Hạ nghị sĩ Cộng hòa Rick Crawford, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện, hôm 9/7 phát biểu trên kênh Fox Business rằng Tổng thống Trump “hoàn toàn đúng khi nói hãy giải quyết dứt điểm mọi chuyện với Iran”.
“Tôi nghĩ các đồng minh và đối tác khác của chúng ta trong khu vực cũng sẽ hoan nghênh điều đó”, ông nói.
Nhưng những nghị sĩ Cộng hòa khác lại lo ngại rằng cử tri Mỹ, vốn đang phải chứng kiến giá năng lượng liên tục leo thang, sẽ có suy nghĩ khác.
“Tất cả những gì đang diễn ra sẽ khiến các ứng viên Cộng hòa trong cuộc bầu cử sắp tới gặp khó khăn hơn khi nói về việc kéo giảm vật giá, vấn đề mà cử tri coi là quan trọng nhất”, Doug Heye, cựu giám đốc truyền thông của Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa, nhận xét. “Đó là lý do có một chiến lược rõ ràng sẽ mang lại lợi ích hơn là cứ làm việc ngẫu hứng”.
Vũ Hoàng (Theo Politico, AFP, Reuters)