Đội quân đất nung nổi tiếng trong quần thể lăng mộ Tần Thủy Hoàng – Ảnh: WIKIMEDIA
Những dấu vân tay còn lưu lại trên các bức tượng đã giúp hé lộ thêm về lực lượng lao động đứng sau một trong những công trình khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc, theo trang IFLScience ngày 22-10.
Đội quân đất nung được phát hiện năm 1974 gần thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây, trong quần thể lăng mộ Tần Thủy Hoàng, người đã thống nhất thời Chiến quốc để trở thành vị hoàng đế đầu tiên của Trung Quốc vào năm 221 trước Công nguyên.
Trong nhiều thập kỷ khai quật, các nhà khảo cổ đã tìm thấy hơn 8.000 tượng người và ngựa có kích thước gần như thật, cùng tượng nghệ sĩ nhào lộn, quan lại và nhiều loài động vật.
Mỗi bức tượng có những đặc điểm khuôn mặt và biểu cảm riêng, cho thấy quy mô chế tác khổng lồ của công trình.
Trước đây, việc tạo ra đội quân này thường được hình dung là công việc của những người thợ nam trưởng thành.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Journal of Cultural Heritage đã đưa ra một bức tranh khác.
Các nhà nghiên cứu phân tích 79 dấu vân tay được bảo tồn trên những tượng đất nung và phát hiện khoảng 45% thuộc về nam giới trưởng thành, gần 33% được xác định là của phụ nữ trưởng thành và 22% có thể thuộc về trẻ em dưới 15 tuổi.
Theo luật thời nhà Tần, 15 tuổi là ngưỡng được xem là trưởng thành.
Những kết quả này gợi ý các xưởng chế tác do nhà nước quản lý có thể đã huy động cả nam giới, phụ nữ và trẻ em, trong đó trẻ nhỏ có thể đảm nhiệm công việc phụ trợ hoặc học nghề.
Tuy nhiên, việc xác định độ tuổi và giới tính từ dấu vân tay không đơn giản. Chiều rộng các đường vân của thiếu niên nam và phụ nữ trưởng thành có thể tương tự nhau, trong khi quá trình nung khiến đất sét co lại, làm sai lệch kích thước ban đầu.
Ngoài ra, tỉ lệ trên phản ánh số dấu vân tay được phân tích, không phải số người tham gia chế tác. Một người có thể để lại nhiều dấu vân tay. Trẻ em mới học nghề cũng có thể để lại dấu vết rõ hơn, khiến nhóm này được ghi nhận nhiều hơn thực tế.
Các nhà nghiên cứu lưu ý không nên xem những xưởng chế tác thời Tần là môi trường lao động bình đẳng theo tiêu chuẩn hiện đại.
Tư liệu pháp luật thời Tần ghi nhận việc sử dụng nô lệ, trẻ em và nữ tù nhân trong các công trình của nhà nước.
Hơn chục chiếc cùm cổ bằng sắt và xiềng chân được tìm thấy gần khu lăng mộ cũng gợi ý khả năng lao động cưỡng bức có liên quan đến dự án.
Vì vậy, đằng sau đội quân đất nung đồ sộ không chỉ là kỹ thuật chế tác tinh xảo mà còn có thể là sức lao động vất vả của nhiều nhóm người.