Chính phủ đề xuất bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh về sở hữu trí tuệ, ước giảm gần 1,1 tỷ đồng chi phí và 237 ngày xử lý.
Sáng 24/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp tháng 10.
Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết dự thảo tập trung vào hai nhóm chính sách, gồm tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, cắt giảm điều kiện kinh doanh và chuyển đầu mối quản lý quyền đối với giống cây trồng từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sang Bộ Khoa học và Công nghệ.
Theo tính toán của Chính phủ, các nội dung sửa đổi sẽ bãi bỏ 18 thủ tục hành chính, cắt giảm 5 điều kiện kinh doanh, giúp giảm gần 1,1 tỷ đồng chi phí tuân thủ và 237 ngày làm việc trong tổng thời gian giải quyết các thủ tục liên quan.
Các thủ tục được bãi bỏ thuộc nhiều lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trong đó có đăng ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu công nghiệp; đăng ký chuyển nhượng quyền đối với giống cây trồng và các thủ tục liên quan đến điều kiện hoạt động giám định sở hữu trí tuệ.
Với quyền sở hữu công nghiệp, dự thảo bỏ thủ tục đăng ký hợp đồng chuyển nhượng. Hợp đồng có hiệu lực theo thỏa thuận giữa các bên và quy định của pháp luật dân sự. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa quyền sở hữu sáng chế, kiểu dáng công nghiệp hoặc nhãn hiệu được chuyển ngay sau khi hai bên ký hợp đồng. Với các quyền được xác lập qua đăng ký, việc chuyển nhượng chỉ có hiệu lực khi cơ quan quản lý ghi nhận thay đổi chủ sở hữu trên văn bằng bảo hộ.
Thay vì phải đăng ký hợp đồng chuyển nhượng như hiện nay, bên chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng sẽ đề nghị sửa thông tin trên văn bằng. Cách làm này bỏ một thủ tục riêng nhưng vẫn giúp cơ quan quản lý và bên thứ ba xác định được chủ sở hữu hợp pháp.
Dự thảo cũng cho phép chuyển nhượng một phần danh mục hàng hóa, dịch vụ gắn với nhãn hiệu. Chẳng hạn, một nhãn hiệu được đăng ký cho nhiều nhóm sản phẩm thì chủ sở hữu có thể chuyển nhượng quyền đối với một số nhóm. Khi đó, danh mục hàng hóa, dịch vụ trên giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu phải được sửa lại tương ứng.
Cách thức tương tự được áp dụng với giống cây trồng. Dự thảo bỏ thủ tục đăng ký chuyển nhượng quyền, nhưng bên nhận chuyển nhượng chỉ trở thành chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng khi cơ quan quản lý ghi nhận thông tin thay đổi trên văn bằng.
Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh phát biểu tại phiên họp sáng 24/9. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội
Cá nhân có thể giám định sở hữu trí tuệ
Một thay đổi khác là dự thảo bỏ 5 điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, gồm một điều kiện đối với tổ chức và 4 điều kiện đối với cá nhân.
Giám định sở hữu trí tuệ là việc tổ chức, cá nhân sử dụng kiến thức chuyên môn để đánh giá những vấn đề liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp hoặc quyền đối với giống cây trồng. Kết luận giám định có thể được chủ thể quyền hoặc cơ quan đang giải quyết vụ việc sử dụng làm nguồn chứng cứ.
Theo dự thảo, cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự hoặc tổ chức được thành lập, hoạt động hợp pháp có thể thực hiện giám định sở hữu trí tuệ. Luật không còn yêu cầu tổ chức phải được công nhận đủ điều kiện hoặc cá nhân phải có thẻ giám định viên, mà chuyển sang cơ chế thông báo và kiểm tra sau khi đi vào hoạt động.
Trong 10 ngày làm việc kể từ khi bắt đầu hoạt động hoặc cung cấp dịch vụ, tổ chức, cá nhân giám định phải thông báo tên, địa chỉ, thông tin định danh và lĩnh vực giám định cho cơ quan có thẩm quyền. Những thông tin này, trừ định danh cá nhân, sẽ được công bố trên cổng thông tin điện tử.
Người giám định phải bảo đảm trung thực, chính xác, khách quan, chỉ kết luận các vấn đề chuyên môn được yêu cầu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận của mình.
Dự thảo quy định kết luận giám định chỉ là một trong các nguồn chứng cứ, không thay cơ quan có thẩm quyền xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc giải quyết tranh chấp.
Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cơ bản tán thành việc cắt giảm thủ tục và điều kiện kinh doanh, nhưng đề nghị bảo đảm thay đổi thực chất. Yêu cầu đã bỏ khỏi luật không nên xuất hiện trở lại trong nghị định, thông tư dưới hình thức điều kiện, thành phần hồ sơ hoặc thủ tục tương tự.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ cách thức quản lý, hậu kiểm và xử lý vi phạm sau khi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định sở hữu trí tuệ, nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động này nhưng vẫn bảo đảm chất lượng chuyên môn.
Với giống cây trồng, dự thảo lược bớt các quy định chi tiết về hồ sơ, thẩm định, khảo nghiệm kỹ thuật và phục hồi hiệu lực Bằng bảo hộ, giao Chính phủ quy định để có thể điều chỉnh linh hoạt hơn.
Thời gian công bố đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng dự kiến giảm từ 90 xuống 30 ngày kể từ khi đơn được xác định hợp lệ. Các quyết định liên quan đến cấp, đình chỉ, hủy bỏ, phục hồi hoặc sửa đổi Bằng bảo hộ cũng được công bố trong 30 ngày, thay vì 60 ngày như hiện nay.
Thông tin sẽ được đăng trên Công báo về giống cây trồng. Cơ quan thẩm tra đề nghị chuẩn bị đầy đủ hệ thống này và có quy định chuyển tiếp nếu chưa thể vận hành ổn định, tránh làm gián đoạn việc công bố hoặc ảnh hưởng khả năng tiếp cận thông tin của các bên liên quan.
Chuyển đầu mối quản lý giống cây trồng
Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý quyền đối với giống cây trồng, còn Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý quyền sở hữu công nghiệp. Chính phủ cho rằng cách phân công này làm phân tán nguồn lực, trong khi bảo hộ giống cây trồng ngày càng gắn với công nghệ sinh học, nông nghiệp công nghệ cao, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa tài sản trí tuệ.
Dự thảo vì vậy chuyển trách nhiệm quản lý quyền đối với giống cây trồng sang Bộ Khoa học và Công nghệ. Bộ này sẽ tiếp nhận nhiệm vụ, nhân lực, hồ sơ, cơ sở dữ liệu và kết quả xử lý từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Theo Chính phủ, quá trình chuyển giao không làm phát sinh tổ chức hành chính mới, không tăng biên chế và không yêu cầu người dân, doanh nghiệp làm lại thủ tục. Những hồ sơ đã được tiếp nhận nhưng chưa giải quyết xong sẽ được cơ quan nhận bàn giao tiếp tục xử lý.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành phương án thống nhất đầu mối, đồng thời đề nghị chuyển giao chặt chẽ, liên tục, không làm mất hoặc phân tán năng lực chuyên môn hiện có. Chính phủ cũng cần rà soát Luật Trồng trọt để tránh chồng chéo giữa thủ tục công nhận lưu hành và cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cơ bản tán thành sự cần thiết sửa luật, đồng thời lưu ý cắt giảm thủ tục phải đi cùng đầu tư nhân lực, hạ tầng công nghệ và kết nối dữ liệu. Nếu thiếu các điều kiện này, việc rút ngắn quy trình có thể dẫn đến thẩm định sơ sài, ảnh hưởng chất lượng văn bằng bảo hộ.
Ông đề nghị nghiên cứu trách nhiệm của cơ quan nhà nước khi giải quyết hồ sơ quá hạn, tăng hậu kiểm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thẩm định. Chính sách thuế, tín dụng và kế toán cũng cần được hoàn thiện để doanh nghiệp có thể định giá, ghi nhận, góp vốn hoặc vay vốn bằng tài sản trí tuệ.
Luật Sở hữu trí tuệ vừa được sửa đổi cuối năm 2025 và có hiệu lực từ tháng 4/2026. Sau đó, Chính phủ ban hành hai nghị quyết tạm thời để cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục trong lĩnh vực này. Hai nghị quyết sẽ hết hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Vì vậy, Chính phủ đề nghị tiếp tục sửa luật để các chính sách đang áp dụng không bị gián đoạn.
Dự thảo lần này sửa đổi, bổ sung 18 trong tổng số 222 điều của Luật Sở hữu trí tuệ và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Sơn Hà