Văn hóa bảo thủ, thiếu hụt nhân sự có trình độ và hệ thống máy tính lỗi thời đang trở thành rào cản khiến các công ty Nhật Bản thụt lùi trong ứng dụng AI để tăng năng suất.
Theo BBC, đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động trầm trọng, dân số già và vấn đề lâu năm về năng suất, các công ty Nhật Bản trở thành mảnh đất màu mỡ để ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, so với Mỹ và Anh, quá trình ứng dụng AI ở nhiều công ty vẫn chậm chạp và thận trọng.
Dữ liệu về sử dụng AI tại nơi làm việc cho thấy Nhật Bản đang tụt hậu. Theo báo cáo cuối năm ngoái của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), chỉ 8,4% người lao động Nhật Bản sử dụng AI trong công việc. Ngược lại, số liệu thống kê riêng biệt cho thấy con số này ở Mỹ là 50% và ở Anh là 32%. Tại Singapore, nơi có tỷ lệ tiếp nhận AI cao thứ hai sau Các tiểu vương quốc Arab thống nhất và cao nhất ở châu Á, 56% người lao động sử dụng AI “nhiều lần trong tuần”.
Austin Xu, nhà đồng sáng lập của công ty khởi nghiệp Kuse AI tại Mỹ, cho rằng nguyên nhân các công ty Nhật Bản chậm ứng dụng AI hơn nhiều quốc gia khác đến từ thái độ bảo thủ và ngại rủi ro. Do phải thông qua nhiều tầng kiểm duyệt, tốc độ ra quyết định trở nên chậm chạp. Áp lực từ dịch vụ chăm sóc khách hàng khiến họ gần như không thể chấp nhận sai sót của AI và thà để trống vị trí thay vì xử lý bằng máy móc. Ngược lại, một số doanh nghiệp Mỹ cho phép tác nhân AI hoạt động tự do hơn để tăng năng suất theo phương châm “thử và lỗi” (để AI thử nhiều cách khác nhau cho tới khi đạt kết quả).
Parrisa Haghirian, giáo sư ngành quản lý quốc tế tại Đại học Khoa học Tiên tiến Kyoto, cũng nhận định công ty Nhật Bản quá ngại rủi ro khi xem xét AI. Họ rất dè chừng việc mắc lỗi, sợ không thể nắm chắc và ngại tổn hại danh tiếng. Theo bà, do AI tạo sinh không hoàn toàn đáng tin cậy, ở Nhật Bản, nó chủ yếu được sử dụng cho công việc ít rủi ro như viết lách, tóm tắt hoặc thu thập thông tin thay vì ra quyết định hoặc cải thiện quy trình tổng thể. Ngành y tế Nhật Bản đặc biệt chậm ứng dụng AI, nhiều bệnh viện thậm chí chưa hoàn tất số hóa hồ sơ bệnh nhân.
Tỷ lệ ứng dụng AI thấp buộc chính phủ Nhật Bản thông qua Đạo luật Thúc đẩy Trí tuệ nhân tạo hồi tháng 5 năm ngoái nhằm sử dụng quy định nhẹ nhàng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nhiều hơn vào AI. Bộ Tài chính Nhật Bản cho biết số lượng doanh nghiệp sử dụng AI đã tăng đáng kể từ 11% cách đây 5 năm lên 75%.
Tuy nhiên, mỗi doanh nghiệp chỉ có một tỷ lệ nhỏ nhân viên thực sự sử dụng AI ở mức độ rất hạn chế. Khảo sát quy mô lớn gần đây của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế hé lộ tình hình tại các công ty trên toàn quốc. Chỉ 8,4% nhân viên sử dụng AI và 6,4% sử dụng AI tạo sinh. Con số này dao động từ chỉ 4,1% trong ngành dịch vụ lưu trú và ăn uống đến 22,9% trong lĩnh vực thông tin và truyền thông.
Nhật Bản đang thiếu hụt trầm trọng kỹ sư AI. Ảnh: AFP
Giáo sư Yasushi Ogasawara, chuyên gia về hệ thống xã hội và công nghệ tại Đại học Meiji, lý giải nguyên nhân xuất phát từ việc không có nhiều người am hiểu công nghệ trong lực lượng lao động. Báo cáo đầu năm nay của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) chỉ ra nước này sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt gần 800.000 chuyên gia IT vào năm 2030. Một số công ty gặp khó khăn với hệ thống máy tính lỗi thời khi số máy trên 20 năm tuổi chiếm khoảng 60%. Ngoài ra, họ cũng chịu áp lực vì phát triển AI có thể làm tăng tỷ lệ thất nghiệp.
Theo Japan Times, một khảo sát của Viện Nghiên cứu Daiwa vào năm 2024 xem xét nguy cơ mất việc do trí tuệ nhân tạo (AI) trong các ngành tại Nhật Bản. Tỷ lệ dự kiến dao động từ 2,5% công việc trong ngành lâm nghiệp đến 57% trong lĩnh vực bảo hiểm và tài chính. Những khảo sát khác cho thấy tỷ lệ mất việc có thể lên tới 66% trong ngành kỹ thuật phần mềm có nguy cơ bị tự động hóa. Những nghề nghiệp được xác định là dễ bị ảnh hưởng bao gồm xử lý dữ liệu, nhân viên ngân hàng và bảo hiểm, kế toán, biên dịch viên và công nhân dây chuyền sản xuất.
Hiện nay, nhiều công ty Nhật Bản đang ưu tiên khả năng sử dụng AI khi tuyển dụng sinh viên mới tốt nghiệp. Ví dụ, công ty thương mại tổng hợp Kanematsu nhắm tới những sinh viên có thể sử dụng AI thường xuyên để viết email, tổng hợp tài liệu phức tạp, ghi âm và tóm tắt cuộc họp.
An Khang tổng hợp