Dòng tia là luồng khí tự nhiên, di chuyển với tốc độ 443 km/h và các phi công thường tìm cách tránh dòng ngược chiều để hành trình không bị kéo dài và tốn nhiên liệu.
Theo Slashgear, một mô hình thời tiết quan trọng đóng vai trò then chốt quyết định lộ trình của máy bay là dòng tia. Trong điều kiện thuận lợi, thường dòng tia xuất hiện ở độ cao từ 9.144 đến 11.887 m phía trên mặt đất, cũng là độ cao bay hành trình của phần lớn máy bay thương mại. Thông thường, dòng tia rộng vài trăm kilomet và dày hàng nghìn mét.
Dòng tia thuận chiều có thể tiết kiệm thời gian bay bằng cách tăng tốc độ và giảm tiêu thụ nhiên liệu, tương tự chiếc thuyền di chuyển nhanh hơn khi xuôi dòng. Ngược lại, máy bay có thể bị giảm tốc độ mặt đất, tăng mức nhiên liệu tiêu thụ và kéo dài thời gian bay khi gặp dòng tia ngược chiều.
Các nghiên cứu cho thấy, dòng tia chủ yếu di chuyển từ tây sang đông và hoạt động như gió ngược khi máy bay bay về phía tây. Theo đó phi công đôi khi phải tìm cách tránh dòng tia, đặc biệt khi bay từ đông sang tây.
Đây cũng là lý do hành trình vượt Đại Tây Dương từ Bắc Mỹ đến châu Âu nhanh hơn so với chiều ngược lại. Tức là máy bay thương mại bay cùng chiều với dòng tia có thể đạt tốc độ mặt đất lên đến 277 km/h và rút ngắn thời gian hơn một giờ so với hành trình xuyên Đại Tây Dương về phía tây.
Theo Civic Media, dòng tia hình thành do sự nóng lên không đồng đều của Trái Đất. Các vùng xích đạo nhận ánh sáng Mặt Trời trực tiếp và nóng hơn so với vùng cực. Kết quả là không khí ấm quanh xích đạo bốc lên trong khi không khí lạnh chuyển tới thế chỗ, tạo ra những luồng khí ở độ cao lớn gọi là dòng tia. Vòng quay của Trái Đất từ tây sang đông cũng ảnh hưởng đến dòng tia, góp phần khiến chúng chủ yếu thổi về phía đông.
Dòng tia không di chuyển theo đường thẳng tắp mà uốn lượn về phía bắc và nam, theo ranh giới giữa các khối không khí nóng và lạnh. Tốc độ của dòng tia phụ thuộc vào chênh lệch nhiệt độ giữa xích đạo và vùng cực, đạt đỉnh trong những tháng mùa đông.
Máy bay Boeing 777-9 cất cánh trong chuyến bay đầu tiên. Ảnh: Boeing
Ngoài ra, dòng tia còn liên quan đến gió đứt (sự thay đổi đột ngột tốc độ hay hướng gió trong một khoảng cách ngắn) mạnh thường dẫn tới nhiễu động. Do kiểu nhiễu động này không gắn liền với bất kỳ kiểu thời tiết nào có thể thấy, phi công rất khó dự đoán. Nó có thể mạnh đến mức khiến máy bay đột ngột hạ thấp tới hơn 30 m, gây nguy hiểm cho cả phương tiện và hành khách.
Theo Aero Corner, các hãng hàng không thương mại thường sử dụng bản đồ SIGMET do cơ quan khí tượng phát để theo dõi khu vực nhiễu động và điều chỉnh lộ trình bay.
An Khang tổng hợp