Xe chỉ chạy xăng lần đầu mất ngôi thống trị
Thị phần ô tô chỉ sử dụng xăng trên toàn cầu giảm xuống dưới 50% lần đầu tiên trong lịch sử, trong bối cảnh cú sốc nguồn cung dầu liên quan đến eo biển Hormuz khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, thúc đẩy quá trình chuyển sang xe điện.
Theo dữ liệu Mobility Global được Nikkei Asia dẫn lại, trong 6 tháng đầu năm, doanh số xe chỉ sử dụng xăng, không bao gồm xe hybrid, giảm 10% so với cùng kỳ năm trước, xuống 20,25 triệu chiếc. Thị phần của nhóm xe này giảm 3 điểm phần trăm, còn 49% tổng doanh số ô tô toàn cầu.
Trong khi đó, xe điện tăng tốc mạnh tại nhiều thị trường ngoài Trung Quốc. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), doanh số ô tô điện toàn cầu trong quý II/2026 tăng 35% so với quý I, với 50 thị trường lập kỷ lục doanh số theo quý. Hơn 90 quốc gia ghi nhận doanh số ô tô điện tăng so với cùng kỳ trong nửa đầu năm.
Châu Âu là một trong những điểm sáng rõ nhất. Theo dữ liệu từ JATO Dynamics, doanh số xe điện chạy pin (BEV) tại châu Âu tháng 8 tăng 52,2% so với cùng kỳ, lên 242.425 xe, chiếm 29,3% số ô tô đăng ký mới.
Tại Liên minh châu Âu (EU), dữ liệu từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA) cho thấy, tính đến hết tháng 8, xe điện chạy pin chiếm 21,7% thị trường EU, tăng từ 15,8% cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, tổng thị phần xe xăng và diesel giảm còn 29%, từ 37,5% một năm trước.
Tại Đức, thị trường ô tô lớn nhất châu Âu, doanh số BEV tháng 8 tăng khoảng 75% so với cùng kỳ. Tại Pháp, doanh số tăng hơn gấp đôi. Giá xăng tại Đức có thời điểm lên 2,31 euro/lít, tương đương khoảng 68.900 đồng/lít theo tỷ giá bán euro của Vietcombank ngày 5/10.
Mức giá nhiên liệu cao đã biến chi phí sử dụng thành yếu tố ngày càng quan trọng trong quyết định mua xe. Khi giá dầu tăng mạnh và nguồn cung nhiên liệu trở nên khó dự báo, lợi thế về chi phí vận hành của xe điện trở nên rõ ràng hơn.
Tại Mỹ, theo EIA, giá xăng bình quân ngày 30/9 là 4,41 USD/gallon, tương đương khoảng 30.500 đồng/lít (1 gallon = 3,785 lít); dầu diesel ở mức 6,39 USD/gallon, tương đương khoảng 44.200 đồng/lít (tính theo tỷ giá 26.190 đồng/USD của Vietcombank).
Trung Quốc đi trước, thế giới tăng tốc
Trung Quốc vẫn là thị trường đi đầu về xe điện. IEA dự báo xe điện có thể chiếm gần 60% tổng doanh số ô tô tại nước này trong năm 2026. Tại châu Âu, tỷ lệ xe điện được dự báo lên khoảng một phần ba doanh số. Trên toàn cầu, doanh số xe điện năm nay được dự báo đạt khoảng 23 triệu chiếc, tương đương 28% tổng thị trường ô tô.
Đáng chú ý, xu hướng này đang lan rộng sang các thị trường mới nổi. IEA cho biết tại Việt Nam, Brazil, Ấn Độ và Australia, doanh số xe điện từ tháng 3 đến tháng 6 gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.
Tại Việt Nam, đà tăng thể hiện rất rõ qua doanh số của VinFast. Hãng cho hay đã bàn giao 20.161 ô tô điện trong tháng 8, nâng tổng số xe bàn giao trong 8 tháng lên 154.073 chiếc. Đây là tháng thứ hai liên tiếp doanh số vượt 20.000 xe, giúp VinFast duy trì vị trí dẫn đầu thị trường ô tô Việt Nam 24 tháng liên tiếp.
Triển vọng xe điện vì thế không chỉ phụ thuộc vào chính sách giảm phát thải. Giá xăng dầu và những cú sốc địa chính trị đang trở thành động lực mới.
Khủng hoảng Hormuz cho thấy chỉ một biến cố tại tuyến vận tải quan trọng cũng có thể nhanh chóng tác động tới giá năng lượng toàn cầu. Dù hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz đã được cải thiện, thị trường nhiên liệu vẫn chịu tác động gián đoạn nguồn cung và hạn chế xuất khẩu tại một số quốc gia như Nga và Trung Quốc.
Điều này khiến giá xăng, dầu diesel duy trì ở mức cao và làm gia tăng sức hấp dẫn của xe điện.
Ở chiều ngược lại, quá trình chuyển đổi vẫn đối mặt với không ít điểm nghẽn. Hạ tầng trạm sạc, nguồn cung lithium, nickel và các khoáng sản quan trọng cho pin vẫn là những điểm nghẽn lớn. IEA cũng lưu ý, xe điện đang tăng nhanh nhưng thị trường ô tô toàn cầu vẫn chịu sức ép từ tăng trưởng kinh tế yếu và bất ổn chính sách.
Nếu giá dầu tiếp tục biến động mạnh do xung đột địa chính trị, xe điện có thể tiếp tục hưởng lợi. Ngược lại, nếu giá dầu giảm sâu và nguồn cung nhiên liệu ổn định trở lại, tốc độ chuyển đổi có thể chậm hơn.
Dù vậy, việc xe chỉ sử dụng xăng lần đầu chiếm dưới một nửa doanh số ô tô mới toàn cầu cho thấy cuộc cạnh tranh giữa xe điện và xe động cơ đốt trong đã bước sang giai đoạn mới.
