Hoàng Thùy Linh, Mono, Hương Tràm, Hòa Minzy là những nghệ sĩ chọn bản sắc Việt để phát triển những sản phẩm âm nhạc của mình trong thời gian qua – Ảnh ghép bởi AI.
Loạt sản phẩm âm nhạc vừa ra mắt gần đây như: Lá ngọc cành vàng của ca nương Kiều Anh, gái NGHỆ của Hương Tràm hay Công tử văn thơ của Mono đều xây dựng hình ảnh mang màu sắc Á Đông.
Xu hướng này cho thấy ca sĩ Việt giờ đây không còn chỉ chạy theo công thức K-pop hay US-UK, mà ngày càng chủ động đưa bản sắc Việt vào âm nhạc đại chúng. Nhưng đó là một chiến lược dài hơi hay chỉ là “gia vị” để tạo hiệu ứng?
Từ “học hỏi” K-pop đến hành trình mang bản sắc Việt
Khoảng một thập niên trước, việc học hỏi K-pop gần như là lựa chọn tất yếu. Tuy nhiên khi thị trường phát triển, khán giả giờ đây không chỉ tìm kiếm một ca khúc V-pop theo đúng thời đại, một MV đẹp, mà còn muốn nhìn thấy một câu chuyện mang dấu ấn Việt Nam.
Đó cũng là lúc nhiều nghệ sĩ nhận ra rằng điều khiến họ khác biệt với hàng nghìn sản phẩm toàn cầu không phải kỹ thuật quay phim hay vũ đạo, mà chính là nguồn cội.
Và nếu phải chọn một sản phẩm tạo cú hích lớn nhất cho xu hướng này, nhiều người sẽ nhắc đến album Hoàng và Link của Hoàng Thùy Linh – hai sản phẩm kết hợp hài hòa giữa âm nhạc dân gian Việt Nam và chất liệu nhạc điện tử (EDM) hiện đại.
Cả 2 album được thiết kế như một “vũ trụ Việt” với ca dao tục ngữ, tín ngưỡng Tứ phủ, văn học dân gian, nhạc ngũ cung, tranh Đông Hồ, trang phục truyền thống, mỹ thuật đình chùa cùng ngôn ngữ đời sống Bắc Bộ. Điều đặc biệt là mọi yếu tố ấy không đứng riêng lẻ, mà kết nối thành một hệ thống kể chuyện.
Ngay cả See tình, ca khúc viral toàn châu Á, cũng không đơn thuần là disco, mà gợi không khí miền Tây Nam Bộ qua tiết tấu, màu sắc và ngôn ngữ. Đây là hướng đi khiến nhiều nghệ sĩ trẻ sau này chịu ảnh hưởng hoặc thường xuyên bị đặt lên bàn cân so sánh.
Nếu Hoàng Thùy Linh hiện đại hóa văn hóa dân gian thì Phương Mỹ Chi đang làm điều ngược lại: đưa chính âm nhạc truyền thống bước vào không gian của người trẻ, biến dân ca thành thứ âm nhạc mà Gen Z có thể nghe trên Spotify hay TikTok.
Cô nàng không xem các chất liệu dân ca Nam Bộ hay cải lương như “gia vị”, mà biến chúng trở thành trung tâm của tác phẩm khi kết hợp world music và electronic pop, tạo nhiều hứng khởi cho người nghe.
Phương Mỹ Chi kết hợp hát bội với rap trong tiết mục Hề khiến khán giả “nổi da gà” về độ sáng tạo – Ảnh: NVCC
Bắc Bling của Hòa Minzy cũng là một trường hợp nổi bật. Ca khúc không chỉ thành công nhờ giai điệu bắt tai mà còn bởi cách đưa hình ảnh Bắc Ninh, quan họ, đình làng, áo tứ thân, nón quai thao và không gian văn hóa Kinh Bắc vào một MV hiện đại.
Trong làn sóng ấy, ca nương Kiều Anh chọn một hướng đi đặc biệt hơn khi kết hợp ca trù với electronic, ambient và world music cho Lá ngọc cành vàng. Tiếng phách, luyến láy đặc trưng của ca trù được đặt trên những bản phối hiện đại, tạo nên cảm giác vừa quen vừa lạ.
Và rồi Hương Tràm từng “rất ballad” cũng trở nên sáng tạo hơn khi mời ba là NSND Tiến Dũng hò ví giặm cùng mình trong MV gái NGHỆ.
Mục hạ vô nhân và các sân khấu gần đây cho thấy Soobin Hoàng Sơn đã sử dụng đàn bầu, sáo, ngũ cung, hòa âm dân gian đặt trên nền R&B, soul và hip hop. Có thể thấy Soobin không cố “cổ trang hóa” hình ảnh.
MV Mục hạ vô nhân của Soobin – Binz – NSND Huỳnh Tú là một trong những sản phẩm âm nhạc mang đậm bản sắc Việt, rất được yêu thích
Thay vào đó, yếu tố Việt nằm trong cấu trúc giai điệu, cách xử lý giọng hát và cảm xúc của Soobin. Nó khiến sản phẩm vừa hiện đại nhưng vẫn gợi một không gian rất Việt.
Album mới của Mono dẫu không dân gian nhưng vẫn rất Việt Nam. Âm nhạc của anh tuy vẫn mang cấu trúc pop quốc tế, nhưng cách xây dựng hình ảnh ngày càng nghiêng về tinh thần Á Đông. Từ mỹ thuật, màu sắc, biểu tượng, ngôn ngữ hình ảnh cho đến cách kể chuyện đều có sự tiết chế, không còn cố mô phỏng thần tượng Hàn Quốc như giai đoạn đầu.
Bản sắc là lợi thế cạnh tranh mới
Với rất nhiều sản phẩm thành công đó, có thể thấy âm nhạc truyền thống hoàn toàn có thể bước ra khỏi “không gian bảo tồn” để chễm chệ có mặt trong playlist của thế hệ trẻ nếu được làm mới đúng cách.
Văn hóa bản địa hoàn toàn có thể trở thành chất liệu giải trí hấp dẫn nếu được kể bằng ngôn ngữ hiện đại một cách thông minh. Đó cũng là hướng đi được nhiều nhà sản xuất đánh giá có khả năng đưa âm nhạc Việt ra quốc tế, bởi khán giả toàn cầu luôn tìm kiếm sự khác biệt, chứ không phải những bản sao.
Dĩ nhiên, không phải sản phẩm nào gắn yếu tố truyền thống cũng thành công. Có những MV chỉ đưa cổ phục và vài kiến trúc cổ vào để tạo hiệu ứng thị giác mà Hoa hải đường của Jack là ví dụ.
Có những ca khúc mượn chất liệu văn hóa nhưng phần âm nhạc vẫn thiếu chiều sâu. Thậm chí không ít trường hợp, đặc biệt là các MV nhạc Tết, bị cho là “truyền thống hóa” một cách hời hợt để phục vụ thời vụ hay chiến dịch truyền thông.
Bối cảnh cũng chuyển dịch từ các studio hiện đại sang đình làng, chợ quê, phố cổ, làng nghề, miền sông nước hay vùng danh thắng di tích – Ảnh cắt màn hình từ MV Lá ngọc cành vàng của ca nương Kiều Anh quay tại Ninh Bình
Trong thời đại các nền tảng số khiến âm nhạc toàn cầu trở nên dễ tiếp cận, khoảng cách giữa nghệ sĩ Việt và thế giới ngày càng thu hẹp. Và điều đó đã khiến sự khác biệt trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Khán giả quốc tế có thể nghe hàng triệu ca khúc pop giống nhau. Điều họ tò mò lại là những âm thanh chỉ Việt Nam mới có. Từ dân ca, bolero, cải lương, nhạc xưa, ca trù, quan họ đến các nhạc cụ truyền thống đều có thể trở thành chất liệu sáng tạo nếu được đặt trong tư duy sản xuất hiện đại.