Iran cho biết đã đạt thỏa thuận sơ bộ với Oman để mở lại Hormuz, trong đó tàu chiến sẽ bị cấm di chuyển qua eo biển.
Oman và Iran ngày 27/8 ra tuyên bố chung cho biết hai nước đã đạt được một khung thỏa thuận về thiết lập hành lang hàng hải tạm thời cùng dự án rà phá thủy lôi chung để tàu bè có thể di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz.
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei cho hay hành lang này sẽ nằm một phần trên vùng biển do Iran quản lý, một phần trên vùng biển của Oman.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi sau đó thêm rằng theo thỏa thuận tạm thời, tàu thương mại sẽ đi vào vịnh Ba Tư qua luồng hàng hải Iran, còn tàu rời đi sẽ đi qua vùng biển của Iran và Oman. Toàn bộ tàu chiến sẽ không được sử dụng các tuyến hàng hải này, kể cả chiến hạm Mỹ.
Trực thăng AH-64 của quân đội Mỹ bay tuần tra phía trên eo biển Hormuz ngày 17/4. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, Iran tuyên bố thỏa thuận khung này không đồng nghĩa tình hình tại Hormuz sẽ sớm trở lại bình thường. Các nhà trung gian đàm phán Oman sau đó đã đề nghị Iran làm rõ những điều kiện mà họ muốn đặt ra để mở lại eo biển.
“Mỹ trước tiên phải thực hiện các bước thiết thực để đáp ứng các điều kiện của Iran, sau đó Iran sẽ tiến hành mở cửa Hormuz”, ông Rezaei nêu điều kiện mà Tehran đưa ra, trong đó có điều khoản chấm dứt mọi cuộc chiến khu vực, Mỹ dỡ bỏ phong tỏa cảng biển Iran, hỗ trợ và bồi thường về kinh tế.
Ông Rezaei cũng cảnh báo Iran sẽ nhằm vào các lợi ích kinh tế của Mỹ nếu chiến dịch phong tỏa tiếp diễn.
Một quan chức cấp cao Iran tiết lộ Tehran và Muscat vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện chi tiết của thỏa thuận về tuyến hàng hải. Trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đơn phương tuyên bố hai nước đã thống nhất cách thức chia sẻ quyền kiểm soát eo biển và nguồn thu từ hoạt động hàng hải.
Tướng Rezaei nói Iran đã xuất khẩu 70-80 triệu thùng dầu trong thời gian ngừng bắn, đưa sản lượng trở lại mức trước khi bị trừng phạt. “Ngoài việc giải phóng lượng dầu tồn trên các tàu, chúng tôi đã thiết lập những tuyến xuất khẩu mới và đang từng bước mở rộng”, ông nói.
Thông tin được đưa ra trong giai đoạn ba nước Qatar, Pakistan và Oman tăng cường vai trò trung gian giữa Iran và Mỹ. Thủ tướng Qatar đã tới Tehran để thảo luận, trở thành quốc gia trung gian thứ ba tới Iran trong vòng một tuần qua, nối tiếp các chuyến thăm từ lãnh đạo Pakistan và Oman.
Nhà Trắng từ chối bình luận khi Fox News đặt câu hỏi liệu chính quyền Tổng thống Donald Trump có chấp nhận việc tàu chiến Mỹ bị cấm đi qua Hormuz theo thỏa thuận giữa Iran và Oman hay không.
Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ tuyên bố Iran “không kiểm soát Hormuz”, khẳng định eo biển này là vùng biển quốc tế, nơi tàu thương mại có thể tiếp tục đi qua với sự hỗ trợ của hải quân Mỹ.
Các hải trình đi qua eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Iran đóng eo biển Hormuz sau khi chiến dịch không kích của Mỹ và Israel bắt đầu ngày 28/2. Trước chiến tranh, tuyến hàng hải này vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Eo biển từng được mở lại trong thời gian ngắn theo bản ghi nhớ được Iran và Mỹ ký hồi tháng 6 với trung gian của Pakistan và Qatar. Theo thỏa thuận, Iran sẽ rà phá thủy lôi và cho phép tàu thuyền đi qua miễn phí trong 60 ngày, trong khi Washington dỡ phong tỏa và nới lỏng trừng phạt.
Tuy nhiên, Tehran cáo buộc Washington không thực hiện các điều khoản quan trọng và tuyên bố đóng lại eo biển. Mỹ sau đó tái áp đặt phong tỏa các cảng Iran. Bản ghi nhớ hết hiệu lực ngày 17/8, dù hai bên đã ngừng tuân thủ thỏa thuận từ nhiều tuần trước đó với các cuộc tập kích qua lại.
Thanh Danh (Theo Reuters, Al Jazeera, TRT)