Quốc hội yêu cầu dành ít nhất 15% ngân sách nhà nước chi sự nghiệp khoa học cho nghiên cứu công nghệ chiến lược, đẩy mạnh khoán chi, đầu tư mạo hiểm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Sáng 21/11, Quốc hội thông qua Nghị quyết về chất vấn tại kỳ họp thứ 2, khóa 16, yêu cầu Chính phủ và các bộ, ngành tập trung tháo gỡ vướng mắc về nguồn lực, cơ chế tài chính, phát triển công nghệ chiến lược, trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số.
Quốc hội yêu cầu trong phân bổ, giao dự toán năm 2027 phải bố trí ít nhất 15% ngân sách nhà nước chi sự nghiệp khoa học phục vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược theo Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị. Các bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm bố trí kinh phí cho những nhiệm vụ đã xác định rõ sản phẩm đầu ra, tiến độ thực hiện và nơi ứng dụng kết quả, đồng thời tăng cường huy động vốn ngoài ngân sách.
Đến hết năm 2026, các cơ quan phải xử lý dứt điểm số dự toán chưa phân bổ và kinh phí đề nghị hủy dự toán, thu hồi, hoàn trả ngân sách. Riêng các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược đủ điều kiện phải hoàn thành tuyển chọn, ký hợp đồng và bố trí kinh phí trong quý IV năm nay. Mỗi nhiệm vụ phải gắn với sản phẩm cuối cùng, nơi ứng dụng, mốc đánh giá và khả năng thương mại hóa.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tại phiên chất vấn hôm 12/11. Ảnh: TTĐT Quốc hội
Đẩy mạnh khoán chi, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu
Quốc hội yêu cầu khẩn trương ban hành hướng dẫn về khoán chi, xác định sản phẩm đầu ra, cấp kinh phí thông qua các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời thực hiện cơ chế chấp nhận rủi ro, thử nghiệm có kiểm soát.
Các cơ quan phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đến hết năm 2027, hoàn thành xử lý những văn bản đã được xác định cần sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ, ưu tiên các quy định tháo gỡ vướng mắc về phân cấp, phân quyền và thủ tục hành chính.
Trong năm 2027, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia phải được hoàn thiện và vận hành hiệu quả. Cùng với đó, các cơ quan rà soát khung pháp lý cho quỹ đầu tư mạo hiểm ở trung ương và địa phương, hoàn thiện cơ chế huy động vốn từ doanh nghiệp nhà nước và tư nhân để thương mại hóa công nghệ.
Vốn doanh nghiệp cam kết và thực góp phải được theo dõi riêng, hiệu quả được đánh giá bằng kết quả ứng dụng và doanh thu thương mại hóa.
Trong quý I/2027, các cơ quan phải ban hành bộ chỉ số định lượng để giám sát, đánh giá kết quả đầu ra và quy định về cơ chế vận hành dùng chung của các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia.
Quốc hội cũng yêu cầu khẩn trương hướng dẫn việc tự định giá quyền sở hữu trí tuệ, xây dựng cơ sở dữ liệu giá giao dịch và hỗ trợ định giá trong một số trường hợp cụ thể. Việc ứng dụng công nghệ, AI vào xử lý đơn đăng ký quyền sở hữu công nghiệp phải được đẩy mạnh để khắc phục tình trạng hồ sơ tồn đọng.
Thu hút nhà khoa học giỏi, phát triển công nghệ lõi
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những nhiệm vụ được Quốc hội nhấn mạnh. Các cơ quan phải thu hút, trọng dụng và phát huy đội ngũ nhân tài, chuyên gia, nhà khoa học tham gia các nhiệm vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, nhất là trong lĩnh vực công nghệ lõi và công nghệ chiến lược.
Đối với AI, Quốc hội yêu cầu phát triển đồng bộ nhân lực, dữ liệu, hạ tầng tính toán, năng lực nghiên cứu, thử nghiệm và hệ sinh thái doanh nghiệp AI của Việt Nam.
Trong năm 2027 và những năm tiếp theo, các cơ quan tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, phương pháp kiểm thử và năng lực đánh giá đối với hệ thống AI có rủi ro cao. Việc phát triển, ứng dụng AI phải bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tính minh bạch, khả năng lưu vết và trách nhiệm của con người.
Trong khu vực công, AI chỉ được mở rộng ứng dụng sau khi kiểm chứng về độ chính xác, căn cứ pháp lý, an toàn dữ liệu và hiệu quả công việc. Người có thẩm quyền phải kiểm tra, quyết định và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm, văn bản do mình ký, kể cả khi sử dụng AI hỗ trợ.
Quốc hội đồng thời yêu cầu đẩy mạnh phổ cập kỹ năng AI trong toàn dân, hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, ứng dụng AI an toàn, có trách nhiệm nhằm nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.
Hỗ trợ 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số
Để khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp các hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu, trước ngày 31/12/2026, các cơ quan chủ quản nền tảng số dùng chung phải công bố rõ chức năng, phạm vi sử dụng và tiến độ cung cấp. Trên cơ sở đó, các bộ, ngành, địa phương xác định phần được sử dụng chung, phần cần tích hợp và phần được chủ động đầu tư, phát triển.
Trước ngày 29/1/2027, các bộ, ngành, địa phương phải hoàn thành Khung kiến trúc số. Trong quý II/2027, hoàn thành rà soát, bổ sung dữ liệu nhiệm vụ và kết quả nghiên cứu trên Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đưa vào sử dụng công cụ cảnh báo nhiệm vụ trùng lặp.
Trong năm 2027, cả nước phải hoàn thành kết nối, khai thác toàn bộ 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.
Đến năm 2030, mục tiêu đặt ra là hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số; trên 70% dân số từ 18 tuổi trở lên có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử cá nhân.
Quốc hội cũng yêu cầu tăng cường bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ cấp xã, phát triển các nền tảng và ứng dụng số giúp người yếu thế tiếp cận thuận lợi dịch vụ công và an sinh xã hội.
Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm xây dựng kế hoạch triển khai Nghị quyết, báo cáo Quốc hội kết quả thực hiện tại các kỳ họp tiếp theo.
Vũ Tuân