Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov hồi đầu tháng 7, ít ngày trước khi bị bãi nhiệm – Ảnh: AFP
Trong thần thoại Hy Lạp, các vị thần đã gom hết đau khổ và tai ương nhân loại vào một chiếc hộp, tặng nàng Pandora kèm lời dặn: “Không được mở hộp”. Tuy nhiên vì tò mò, Pandora đã cãi lệnh chư thần, mở chiếc hộp và vô tình thả tự do những tai ương ấy.
Từ đó, người phương Tây dùng cụm từ “chiếc hộp Pandora” để chỉ hành động nhỏ có thể dẫn đến những hệ quả lớn.
Ở một khía cạnh nào đó, việc cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov ngày 18-8 kêu gọi tổ chức bầu cử ngay trong thời chiến cũng đã mở “hộp Pandora” của chính Ukraine.
Chiếc hộp hé mở
Hơn 2 năm qua, Nga liên tục khẳng định nhiệm kỳ Tổng thống Ukraine của ông Volodymyr Zelensky đã kết thúc từ giữa năm 2024, cho rằng ông không còn là lãnh đạo chính danh của Kiev.
Kiev kiên quyết bác bỏ luận điểm này, viện dẫn Hiến pháp Ukraine cấm tổ chức bầu cử trong tình trạng thiết quân luật. Giới tinh hoa Ukraine đã duy trì giới hạn này suốt 2 năm, cho đến khi ông Fedorov “phá lệ”.
Tuy nhiên thực tế, theo báo Kyiv Independent, chính bộ máy của ông Zelensky đã lặng lẽ cân nhắc phương án tổ chức bầu cử trước khi chiến sự kết thúc trong vài tháng qua.
Tờ báo của Ukraine khẳng định ngay từ giữa tháng 6, những nhân vật quyền lực nhất bộ máy thời chiến của Ukraine, bao gồm ông Zelensky, Chánh Văn phòng Tổng thống Kyrylo Budanov, Thư ký Hội đồng Quốc phòng và an ninh quốc gia khi đó Rustem Umerov… đã bí mật nhóm họp.
Chính ông Fedorov cũng có mặt tại cuộc họp ấy, với tư cách Bộ trưởng Quốc phòng. Tại đây ông đã đề xuất thẳng thắn: “Chúng ta cần tổ chức bầu cử vào tháng 9, tháng 10”.
Logic đằng sau đề xuất này rất đơn giản: bối cảnh chính trị trong nước đang thuận lợi cho ông Zelensky. Kết quả một cuộc thăm dò cử tri bí mật vừa được gửi về Phủ Tổng thống Ukraine cho thấy tín nhiệm dành cho ông Zelensky cao hơn dự đoán.
Nếu bầu cử ngay, ông Zelensky vừa có cơ hội thắng cao vừa phá được luận điểm về tính chính danh do Matxcơva đặt ra.
Ngược lại, nếu chờ lâu thì cục diện có thể đảo chiều, thời cơ vuột mất. Do đó, đội ngũ của ông Zelensky đã cân nhắc nghiêm túc đề xuất này, hướng đến kỳ bầu cử ngay giữa mùa thu 2026.
Tuy nhiên, Tổng thống Ukraine cuối cùng đã quyết định không bầu cử ngay.
Những lời thì thầm ở Kiev
Tranh minh họa nàng Pandora mở chiếc hộp cấm, thả tự do tai ương nhân loại – Ảnh: MYTHOI.ORG
Chi tiết trên cho thấy việc ông Fedorov kêu gọi bầu cử hôm 18-8 không phải suy nghĩ bồng bột, mà là toan tính đã được ông và Kiev lặng lẽ cân nhắc từ lâu.
Thực tế ngay từ cuối năm 2025, ông Zelensky đã chỉ đạo bắt đầu soạn khung pháp lý cho khả năng bầu cử ngay dưới thiết quân luật.
Không chỉ ông Zelensky, đối thủ chính trị lớn nhất của ông cũng đã tính đến chuyện bầu cử sớm.
Ngày 1-7, báo Ukrainska Pravda dẫn nguồn thạo tin khẳng định ông Zelensky đã hỏi thẳng cựu tổng tư lệnh, nay là Đại sứ Ukraine tại Anh Valeri Zaluzhny rằng ông sẽ tranh cử hay không nếu bỏ phiếu diễn ra vào mùa thu.
Câu trả lời của ông Zaluzhny được mô tả “thẳng thắn y như câu hỏi”. Tuy nhiên, giống ông Zelensky, ông Zaluzhny vẫn phản đối việc tổ chức bầu cử trước khi có hòa bình.
Điểm khác biệt của ông Fedorov ở chỗ ông là người đầu tiên trong giới tinh hoa Ukraine dám công khai những suy nghĩ thầm kín về việc bầu cử thời chiến.
Trước đây, Kiev luôn bác bỏ viễn cảnh này. Nhiều nhà phân tích nhận định điều này do bối cảnh chính trị không thuận lợi.
Kết quả không quá tốt của quân đội Ukraine trên chiến trường khiến tỉ lệ ủng hộ dành cho ông Zelensky không thể bứt xa khỏi ông Zaluzhny, thậm chí còn thường xuyên kém.
Tuy nhiên từ đầu năm 2026, tình thế dần đảo chiều nhờ những tin tức khả quan cho Kiev trên chiến trường, trong đó đóng góp của ông Fedorov là không hề nhỏ.
Điều cấm kỵ đã bị phá lần đầu, khiến nhiều nhà phân tích đặt câu hỏi sẽ có thêm bao nhiêu người được tiếp thêm động lực để công khai lên tiếng.
Cửa vẫn chưa đủ rộng!
Ông Zelensky tặng quà cho đối thủ chính trị lớn nhất của mình, ông Valeri Zaluzhny, khi giữa hai người chưa xảy ra mâu thuẫn – Ảnh: AFP
Theo khảo sát của Viện Xã hội học quốc tế Kiev (KIIS) thực hiện từ ngày 20-7 đến 3-8, hiện chỉ 15% người Ukraine đồng ý bầu cử khi chiến sự chưa kết thúc.
23% người làm khảo sát chấp nhận bỏ phiếu sau một lệnh ngừng bắn kèm bảo đảm an ninh, trong khi con số yêu cầu một hiệp định hòa bình cuối cùng mới bầu cử vẫn chiếm đa số (57%).
Tuy nhiên kết quả trên không hẳn là tin vui cho ông Zelensky. Khảo sát cũng của KIIS ghi nhận có đến 67% người được hỏi muốn một tổng thống mới.
Điều này đồng nghĩa cử tri Ukraine chỉ phản đối việc thay đổi người lãnh đạo vào lúc này và không thật sự hài lòng với tổng thống đương nhiệm.
Thực tế này được thể hiện rõ qua kết quả các cuộc thăm dò cử tri. Nhóm Rating khảo sát ngày 5 và 6-8 thấy ông Zelensky dẫn đầu với 25,2% tỉ lệ ủng hộ, trong khi ông Zaluzhny đạt 16,7%.
Trung tâm SOCIS khảo sát từ ngày 28-7 đến 2-8 cho thấy hai người bám sát nhau ở vòng một. Ở vòng hai, ông Zaluzhny thắng áp đảo với tỉ lệ 66,2% – 33,8%.
Những kết quả trên phần nào củng cố luận điểm đội ngũ ông Zelensky muốn chờ đến khi kết thúc chiến tranh mới bầu cử. Khi đó, cục diện cho ông Zelensky sẽ chắc chắn hơn, thay vì trong thế năm ăn năm thua như hiện tại.