MỹViệc ông Graham đột ngột qua đời khiến đảng Cộng hòa tạm thời mất một ghế tại Thượng viện, đối mặt thêm khó khăn khi thúc đẩy chương trình nghị sự.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, 71 tuổi, đột ngột qua đời tối 11/7 do rách động mạch chủ, theo văn phòng của ông.
Ông Graham là thượng nghị sĩ đại diện cho bang Nam Carolina từ năm 2002 tới nay và là một trong những gương mặt nổi bật của đảng Cộng hòa tại Thượng viện. Việc ông qua đời khiến thế đa số của đảng Cộng hòa ở Thượng viện hiện bị thu hẹp xuống còn 52-47.
“Thượng nghị sĩ Graham sẽ để lại khoảng trống khó ai có thể khỏa lấp tại Thượng viện. Điều này sẽ ảnh hưởng đến mọi thứ”, thượng nghị sĩ Cộng hòa Mike Lee cho hay.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham tại Đồi Capitol tháng 11/2018. Ảnh: AP
Nhiều nhà lập pháp ở cả đảng Dân chủ và Cộng hòa cho rằng không ai có thể thay thế được vai trò của ông Graham như người dàn xếp các thỏa thuận tại Thượng viện trong các vấn đề như chi tiêu quân sự và chính sách đối ngoại. Ông là một trong những đồng minh thân cận nhất của Tổng thống Donald Trump, nhưng cũng có những mối quan hệ gần gũi với thành viên Dân chủ để tìm ra phương án thỏa hiệp tại Thượng viện.
Đảng Cộng hòa có thể đối mặt với một số khó khăn trước mắt do sự vắng bóng của Graham.
Trong tuần tới, Thượng viện theo kế hoạch sẽ xem xét việc đề cử ông Todd Blanche, người được ông Trump chọn làm Bộ trưởng Tư pháp. Ứng viên này sẽ có buổi điều trần phê chuẩn trước Ủy ban Tư pháp Thượng viện vào ngày 15/7. Nhưng việc phê chuẩn Blanche có thể gặp rào cản lớn hơn khi phe Cộng hòa thiếu ghế và các thành viên đảng Dân chủ được dự đoán sẽ phản đối gay gắt.
Dù nắm đa số ở cả Hạ viện và Thượng viện, đảng Cộng hòa vẫn gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực thông qua các chương trình nghị sự quan trọng trong mùa hè này, do bất đồng với cả Tổng thống lẫn nội bộ đảng.
Hầu hết dự luật đều yêu cầu nhận được tối thiểu 60 phiếu bầu để vượt qua quy định filibuster ở Thượng viện. Filibuster là thuật ngữ để chỉ việc các nghị sĩ có quyền tranh luận không giới hạn về thời gian, đồng nghĩa có thể trì hoãn việc thông qua một dự luật vô thời hạn. Điều này đồng nghĩa với việc đảng Cộng hòa phải tìm kiếm ủng hộ từ một số nghị sĩ Dân chủ.
Đảng Cộng hòa vốn đã chật vật trong việc tìm tiếng nói chung về yêu cầu tăng mạnh ngân sách quốc phòng của ông Trump. Cuộc chiến này dự kiến còn cam go hơn nữa khi thiếu vắng ông Graham.
Trước khi qua đời, ông Graham giữ vị trí quan trọng là Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Thượng viện, từng giúp dẫn dắt hai dự luật lớn của đảng Cộng hòa được quốc hội thông qua vào năm 2025 và 2026.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham phát biểu tại chiến dịch vận động của Tổng thống Donald Trump vào tháng 3/2020. Ảnh: AP
Dự luật đầu tiên, được ông Trump mô tả là “to, đẹp”, gia hạn các khoản cắt giảm thuế sắp hết hiệu lực và bổ sung nhiều ưu đãi thuế mới. Dự luật cũng phân bổ hàng trăm tỷ USD cho quốc phòng và hoạt động thực thi chính sách nhập cư. Dự luật thứ hai duy trì mức chi cao hơn cho lực lượng thực thi chính sách nhập cư trong toàn bộ thời gian còn lại của nhiệm kỳ ông Trump.
Một số nghị sĩ Cộng hòa đã tính đến khả năng thúc đẩy dự luật thứ ba, có thể bao gồm tăng chi quốc phòng, cắt giảm các chương trình an sinh xã hội và tiếp tục giảm thuế. Ông Graham ủng hộ ý tưởng này, nhưng các nghị sĩ Cộng hòa vẫn bất đồng về việc có nên xúc tiến hay không, cũng như nội dung cụ thể của dự luật.
Graham từng công bố một thỏa thuận lưỡng đảng nhằm thúc đẩy các lệnh trừng phạt vốn bị trì hoãn bấy lâu nay đối với Nga, với mục tiêu tạo áp lực mới buộc Moskva phải chấm dứt cuộc chiến chống lại Ukraine. Tuy nhiên, nỗ lực này nhiều khả năng sẽ bị bỏ dở sau cái chết của ông.
Thượng nghị sĩ này nổi tiếng là đồng minh kiên định của Ukraine và vừa đến Kiev hôm 10/7 để gặp Tổng thống Volodymyr Zelensky. Thượng nghị sĩ Dân chủ Dick Durbin ngày 12/7 cho biết tại hội nghị thượng đỉnh NATO gần đây, ông Graham đã có mặt tại một bữa tiệc tối để “thuyết phục từng thượng nghị sĩ về chiến lược nhằm chấm dứt chiến tranh ở Ukraine”.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Mike Lee cho hay họ đã có sẵn những kế hoạch thay thế ông Graham và “tôi chắc chắn chúng sẽ được triển khai trong thời gian tới”.
Theo luật của bang Nam Carolina, Thống đốc Cộng hòa Henry McMaster có thể bổ nhiệm ngay một người thay thế để đảm nhận phần còn lại trong nhiệm kỳ của ông Graham, dự kiến đến tháng 1/2027. Khi vị trí này được lấp đầy, đảng Cộng hòa sẽ khôi phục lại thế đa số 53-47, mặc dù thượng nghị sĩ Mitch McConnell hiện chưa thể tham gia bỏ phiếu do các vấn đề sức khỏe.
Ông Lindsey Graham tại Kiev, Ukraine ngày 10/7. Ảnh: AP
Sau đó, bang sẽ tổ chức lại cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa để chọn ra ứng viên mới thay thế vị trí của ông Graham trong cuộc bầu cử tháng 11. Trước khi qua đời, ông Graham được đánh giá là ứng viên nặng ký để giành chiến thắng trước ứng viên Dân chủ Annie Andrews.
Văn phòng Thống đốc Nam Carolina từ chối bình luận về các bước tiếp theo hoặc người sẽ được bổ nhiệm thay ông Graham, cho biết ưu tiên trước mắt là tưởng niệm cố thượng nghị sĩ.
Theo các nguồn am hiểu vấn đề, những cái tên được nhắc đến cho vị trí bổ nhiệm tạm thời hoặc bày tỏ ý định tranh cử gồm hạ nghị sĩ Russell Fry, Nancy Mace, Ralph Norman và Phó thống đốc Pamela Evette.
Tuy nhiên, lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Hạ viện được cho là không muốn các nghị sĩ rời ghế để đảm nhận vị trí mới trước khi nhiệm kỳ kết thúc, do đảng này chỉ đang nắm thế đa số sít sao.
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press của NBC, Tổng thống Trump nói ông đã có người phù hợp để thay thế ông Graham, nhưng không tiết lộ danh tính.
“Tôi không muốn nói về bất kỳ ai, nhưng tôi có một người thực sự giỏi”, ông nói.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Washington Post, AFP)