Nguồn vốn chuyển đổi xanh không thiếu song nhiều dự án trong nước chưa hấp dẫn vì hiệu quả tài chính thấp, cấu trúc chưa phù hợp với nhà đầu tư, theo chuyên gia.
Theo Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR) của Ngân hàng Thế giới, đến năm 2040, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung để thực hiện các mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải. Một nửa số này được kỳ vọng đến từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư quốc tế.
Tại Hội nghị Tài chính xanh Việt Nam 2026 ngày 6/8, ông Paul Xavier, chuyên gia của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), khẳng định nhà đầu tư quốc tế không thiếu vốn dành cho chuyển đổi xanh.
“Điều nhà đầu tư tìm kiếm là những thị trường có hệ thống phân loại xanh rõ ràng, dữ liệu minh bạch và danh mục dự án được chuẩn bị bài bản”, ông nói.
Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc FiinGroup, cũng cho rằng nguyên nhân khiến nhiều dự án xanh khó tiếp cận vốn nằm ở tính hấp dẫn kinh tế và khả năng thu xếp tài chính của chính dự án. “Cấu trúc dự án tại Việt Nam thường chưa phù hợp với khẩu vị của nhà đầu tư quốc tế”, ông Thuân nói.
Theo ông, nhiều dự án có quy mô lớn nhưng thiếu cấu trúc tài chính bài bản. Doanh nghiệp cũng chưa nhận được sự hỗ trợ từ những đơn vị tư vấn đủ năng lực và kinh nghiệm thực tế để khiến dự án trở nên khả thi trong mắt nhà đầu tư nước ngoài.
Điểm nghẽn này cũng thể hiện tại các dự án hạ tầng như metro, đường cao tốc hay hệ thống cấp thoát nước, khi cách thiết kế dự án chưa theo kịp yêu cầu quốc tế.
Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc FiinGroup chia sẻ tại hội nghị 6/8. Ảnh: BTC
Để tăng khả năng hấp thụ dòng vốn, ông Thuân cho rằng thị trường trước hết cần những tiêu chí minh bạch để nhà đầu tư đánh giá dự án, đồng thời hạn chế nguy cơ “tẩy xanh”.
Tại Việt Nam, ông Võ Hoàng Hải, Phó tổng giám đốc Ngân hàng Nam Á (Nam A Bank) ước tính gần 90% nguồn vốn xanh trong nước được giải ngân qua kênh trung gian là các ngân hàng thương mại. Ngành ngân hàng, do đó, cần có vai trò tiên phong nhằm thiết lập và áp dụng một ngôn ngữ chung về chuyển đổi xanh.
Tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM (VIFC-HCMC), cũng chia sẻ quan điểm, điều thị trường cần không chỉ là thêm vốn cam kết mà quan trọng hơn là có nhiều dự án đạt chuẩn để huy động vốn quốc tế.
VIFC-HCMC đang định hướng xây dựng một trung tâm chuyển hóa vốn xanh, kết nối quá trình chuẩn bị dự án, cấu trúc tài chính, dữ liệu, cơ chế giảm thiểu rủi ro, đo lường tác động và nhà đầu tư. Mục tiêu là chuyển các dự án phát triển bền vững thành những tài sản đủ tiêu chuẩn huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Ngoài ra, Chủ tịch FiinGroup nhận định Việt Nam cần phát triển các sản phẩm tài chính được chuẩn hóa và phát hành rộng rãi, thay vì chủ yếu dựa vào những giao dịch riêng lẻ.
Ông cũng kiến nghị các chính sách hỗ trợ thuế cho doanh nghiệp và nhà đầu tư, cho phép áp dụng luật quốc tế với những giao dịch phù hợp, xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cho sản phẩm mới và bảo đảm sản phẩm tài chính xanh có tính khả thi về kinh tế.
Từ phía ngân hàng, ông Võ Hoàng Hải cho biết nhà băng này đã huy động hơn 350 triệu USD vốn xanh từ các tổ chức quốc tế. Hiện, nhà băng này áp dụng lãi suất thấp hơn một điểm phần trăm so với thông thường cho khách hàng đáp ứng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).
Tuy nhiên, Phó tổng giám đốc nhà băng này cũng thừa nhận đánh giá những ưu đãi này đôi khi chưa đủ bù đắp chi phí doanh nghiệp phải bỏ ra để đạt các chứng nhận hoặc thực hiện quá trình chuyển đổi xanh.
Do đó, Phó tổng giám đốc Nam A Bank kiến nghị cần có thêm những chính sách vĩ mô thiết thực hơn như miễn giảm thuế lợi tức đối với trái phiếu xanh, ưu đãi phí lưu ký chứng khoán hay rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hành chính, tạo động lực thực sự cho nhà đầu tư tham gia vào hệ sinh thái phát triển bền vững…
Góp ý tại hội thảo, chuyên gia của IFC lưu ý Việt Nam không nên chỉ tập trung vào tài chính xanh mà cần phát triển cả tài chính chuyển đổi (transition finance), phù hợp đặc thù của một nền kinh tế mới nổi.
“Nếu tài chính xanh đặt câu hỏi một hoạt động có xanh hay không thì tài chính chuyển đổi đặt câu hỏi liệu khoản đầu tư đó có giúp nền kinh tế tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải thấp trong tương lai hay không”, ông Xavier nói.
Theo chuyên gia, nhiều ngành cần lượng vốn lớn như thép, xi măng, hóa chất, nông nghiệp và vận tải dù thuộc nhóm phát thải lớn nhưng tạo ra việc làm và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Giải pháp không phải là ngừng cấp vốn mà là hỗ trợ họ chuyển đổi giảm phát thải thông qua những khoản đầu tư có lộ trình rõ ràng, mục tiêu đo lường được và cơ chế báo cáo minh bạch.
Quỳnh Trang