Các cuộc tấn công của Nga khiến hàng loạt doanh nghiệp Ukraine ngừng hoạt động, xuất khẩu bị bóp nghẹt trong khi thâm hụt ngân sách ngày càng lớn.
Kryvyi Rih, quê nhà của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy, đang rất chật vật. Các cuộc không kích của Nga đã khiến nhà máy thép khổng lồ và các mỏ của thành phố ngừng hoạt động, đẩy kinh tế địa phương vào cảnh kiệt quệ.
Thị trưởng Oleksandr Vilkul cho biết thành phố công nghiệp này đang làm mọi cách để bảo đảm các bệnh viện tiếp tục mở cửa, trường học vẫn có điện và xe buýt có thể hoạt động. “Tình hình ở Kryvyi Rih tồi tệ hơn bất kỳ nơi nào khác, trừ tiền tuyến”, ông nói.
Áp lực tài chính với thành phố 600.000 dân này cho thấy những thách thức mà Ukraine đang đối mặt, khi chính phủ xoay xở với cuộc khủng hoảng ngân sách lớn nhất kể từ khi xung đột nổ ra năm 2022. Tháng trước, hãng thép ArcelorMittal đã dừng hoạt động sau một loạt cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga. Đây là công ty sử dụng nhiều lao động nhất thành phố.
Vilkul cho biết triển vọng năm tới rất ảm đạm. “Đây là chuyện sống còn. Hiện tại, chúng tôi cần phải sống sót”, Vilkul nói.
Tình cảnh này diễn ra với toàn ngành thép của Ukraine, lĩnh vực từng đóng góp hơn 10% GDP cả nước trước chiến sự. Các nhà máy khổng lồ ở Zaporizhzhia và những thành phố công nghiệp khác đều im lìm. Hoạt động xuất khẩu đã ngừng lại.
Việc Nga tăng cường tấn công bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa trong hè này đã phá hủy các nhà máy và kho hàng trên khắp Ukraine, làm hư hại cảng biển và đường sắt. Việc này buộc các cửa hàng và doanh nghiệp đóng cửa, khiến tăng trưởng kinh tế và tốc độ thu thuế chậm lại.
Trong khi đó, hàng tỷ euro vốn vay nước ngoài đang bị trì hoãn do Ukraine chưa thông qua các dự luật cải cách thuế và chống tham nhũng theo yêu cầu của phương Tây. Việc này khiến ngân sách thiếu hụt nghiêm trọng.
Ukraine cần 56 tỷ USD để bù đắp thâm hụt trong năm nay, tương đương khoảng 25% GDP. Trong đó, 27 tỷ USD là chi cho quân sự.
Giới chức Ukraine đã gặp quan chức châu Âu tại Brussels tuần trước, thảo luận việc giải ngân sớm gói vay 90 tỷ euro (101 tỷ USD). Tuy nhiên, nguồn tin của Reuters cho biết việc đẩy nhanh các khoản này năm nay có thể làm tăng áp lực ngân sách năm tới cho Ukraine. Các chiến dịch vận động tranh cử sắp diễn ra tại những nước như Pháp và Ba Lan cũng có thể làm suy giảm sự ủng hộ dành cho Kyiv.
Thủ tướng Sergii Koretskyi thừa nhận tình hình đang “đầy thách thức”. Chính phủ đã phải đóng băng các khoản chi không thiết yếu, như tái thiết tòa nhà và cơ sở hạ tầng bị hư hại, để ưu tiên cho quân sự, tiền lương khu vực công và lương hưu. “Mọi nguồn lực cần được dồn vào những lĩnh vực thiết yếu”, ông nói với báo giới.
Hai năm trước, mỗi ngày chiến sự tiêu tốn 140 triệu USD, nhưng hiện đã lên 190 triệu USD, theo Chủ nhiệm Ủy ban Ngân sách Quốc hội Ukraine Roksolana Pidlasa. Khoản này chưa bao gồm hỗ trợ quân sự trực tiếp mà các đồng minh phương Tây dành cho Kyiv.
Số liệu cho thấy trong 9 tháng đầu năm, Ukraine đã chi hơn 44 tỷ USD cho quốc phòng. Trong khi đó, chính phủ chỉ thu được khoảng 42 tỷ USD tiền thuế do kinh tế tăng trưởng chậm lại.
Pidlasa cho biết 9 tháng đầu năm, ngân sách Ukraine thất thu hơn 49,5 tỷ hryvnia (1,1 tỷ USD) tiền thuế vì các cuộc tấn công của Nga. Những cuộc tấn công này không chỉ làm hư hại tài sản và hàng hóa mà còn gây gián đoạn logistics, khiến các cửa hàng và doanh nghiệp phải đóng cửa nhiều giờ. Chính phủ Ukraine ước tính đến cuối năm, tổng số tiền thất thu có thể là 70 tỷ hryvnia.
Một số doanh nghiệp Ukraine đã bắt đầu thu hẹp hoạt động. Những doanh nghiệp khác tạm hoãn đầu tư. Tâm lý kinh doanh và kỳ vọng về kinh tế ngày càng bi quan.
Vasyl Khmelnytskyi – sáng lập một khu công nghiệp tại thành phố Bila Tserkva gần Kyiv, cho biết đã hủy kế hoạch xây 3 nhà máy mới. “Rủi ro lúc này quá lớn, với cả doanh nghiệp lẫn người lao động”, Khmelnytskyi viết trên mạng xã hội.
Công nhân nhà máy thép ArcelorMittal tại Kryvyi Rih tháng 4/2022. Ảnh: Reuters
Ngành nông nghiệp Ukraine, nguồn thu xuất khẩu lớn nhất của nước này, chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề. Các cuộc tấn công của Nga nhằm vào những cảng trên Biển Đen khiến xuất khẩu ngũ cốc trong tháng 9 giảm gần 37% so với cùng kỳ năm ngoái.
Bộ trưởng Kinh tế Oleksandr Kravchenko cho biết khoảng 40 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu năm nay đang bị đe dọa bởi tình trạng phong tỏa. Theo các nhà kinh tế học, kể cả khi nhận được hàng chục tỷ euro hỗ trợ từ nước ngoài, kinh tế Ukraine dự kiến chỉ tăng trưởng 0,5-1,5% năm nay, giảm so với 1,8% năm ngoái.
Hơn 4 năm qua, Ukraine vẫn duy trì được ổn định kinh tế vĩ mô và tài chính nhờ khoản hỗ trợ gần 200 tỷ USD từ phương Tây. Tuy nhiên, Koretskyi cho biết 29,5 tỷ USD viện trợ nước ngoài năm nay đang có nguy cơ không được giải ngân do Chính phủ chậm thông qua các cải cách. Ukraine đã hoãn khoảng chi 900 triệu USD đầu tư đến tháng 12, với hy vọng các dự luật sẽ được thông qua.
Các nhà lập pháp đang thảo luận ngân sách năm tới. Chính phủ đã đề xuất mức chi ngân sách quốc phòng kỷ lục 110 tỷ USD. Con số này chưa bao gồm viện trợ quân sự trực tiếp.
Bộ trưởng Tài chính Sergii Marchenko ước tính khoản thiếu hụt ngân sách chưa có nguồn bù đắp cho năm tới đã vượt 32 tỷ USD. Ông tiết lộ một giải pháp là sử dụng tài sản của Nga bị đóng băng tại châu Âu. Các nước EU đã phong tỏa khoảng 210 tỷ euro tài sản của Ngân hàng Trung ương Nga sau khi Moskva mở chiến dịch quân sự năm 2022.
“Ukraine vẫn đang huy động các nguồn lực trong nước, nhưng quy mô chiến sự đã vạch ra giới hạn rõ ràng cho khả năng của chúng tôi”, Marchenko viết trên X.
Hà Thu (theo Reuters)