Số lượng nước đi khả thi khổng lồ của cờ vua trở thành bức tường thành mà AI hiện nay chưa thể vượt qua.
Trí tuệ nhân tạo (AI) gây kinh ngạc khi giải quyết những bài toán khó trong toán học, nhưng lại chưa thể “giải mã” hoàn toàn cờ vua. Dù AI có khả năng đánh bại kỳ thủ hàng đầu như Garry Kasparov, nó vẫn chưa tìm ra phương án thắng tuyệt đối trong mỗi ván cờ.
Theo Wall Street Journal, vấn đề không nằm ở chỗ AI thiếu sức mạnh tính toán. Trong khi một số trò chơi như cờ đam hay cờ ca-rô bị máy tính giải mã hoàn toàn (tìm ra chuỗi nước đi tối ưu tuyệt đối để luôn thắng hoặc hòa), cờ vua quá phức tạp để có thể giải mã theo cách đó. Wiris cho biết dù trò chơi cờ vua chỉ có 64 ô và 32 quân cờ, số lượng ván cờ có thể xảy ra ở mức khổng lồ. Claude Elwood Shannon (1916-2001), nhà toán học người Mỹ được mệnh danh là “cha đẻ của lý thuyết thông tin” ước tính có khoảng 10 mũ 120 ván cờ vua có thể xảy ra (được gọi là Số Shannon), lớn hơn nhiều so với số lượng nguyên tử trong vũ trụ có thể quan sát (10 mũ 80).
Daniel Rensch, kiện tướng quốc tế kiêm giám đốc điều hành mảng cờ vua ở nền tảng Chess.com, giải thích cờ vua là một bài toán vô tận dù chúng ta biết rõ quy tắc trò chơi. Sự đa dạng và phức tạp của những nước đi khiến AI không thể đưa ra một giải pháp duy nhất để thắng mọi ván đấu.
Tuy nhiên, AI đã phát triển theo hướng mở rộng các nước đi khả thi, trở thành bệ phóng cho sự sáng tạo của con người. Trong ba thập kỷ qua, công nghệ ngày càng tiến xa với sự xuất hiện của những công cụ AI cờ vua như Leela Chess Zero (Lc0). Lc0 là một công cụ mã nguồn mở lấy cảm hứng từ AlphaZero của Google DeepMind.
Theo Chess.com, Lc0 sử dụng mạng nơ-ron sâu kết hợp thuật toán tìm kiếm cây Monte Carlo để đánh giá thế cờ. Ban đầu, hệ thống chỉ biết luật di chuyển cơ bản và tự học cờ vua thông qua phương pháp học tăng cường bằng cách tự đấu với chính mình hàng triệu ván. Đến khoảng cuối năm 2024, mô hình huấn luyện ứng dụng thêm phương pháp học giám sát từ dữ liệu tự đấu trước đó.
Không học theo cách chơi của con người, Leela tự khám phá những khả năng vô tận của cờ vua. Đến giữa năm 2025, Lc0 đã đấu hàng tỷ ván tự luyện và đạt sức mạnh ngang hàng với Stockfish, một trong những phần mềm cờ vua mạnh nhất thế giới.
Cờ vua có nhiều nước đi khả thi hơn số nguyên tử trong vũ trụ có thể quan sát. Ảnh: Wikipedia
AI không chỉ thay đổi cách con người chơi cờ mà còn hồi sinh những chiến thuật từng bị xem là lỗi thời. Nhờ khả năng tính toán vượt trội, công cụ AI có thể tìm ra nước đi hiểm hóc mà ngay cả các nhà vô địch thế giới cũng không phát hiện. Một ví dụ là phòng thủ Damiano Petrov, cách khai cuộc trong cờ vua đặt theo tên của kỳ thủ người Bồ Đào Nha Pedro Damiano (1480-1544). Bản thân Pedro từng chỉ trích đây là một nước đi yếu và nguy hiểm nhưng AI đã tìm ra nước đi chính xác hơn để đưa đối thủ ra khỏi vùng an toàn.
Boris Power, nhà nghiên cứu của OpenAI chia sẻ hiện nay, ông thường dùng cờ vua để hiểu thêm về AI. Khi OpenAI ra mắt phiên bản mới của ChatGPT, Power thường dùng cờ vua để kiểm tra khả năng của chúng. Ông nhận thấy nếu các mô hình có đủ thời gian suy nghĩ, chúng có thể tạo ra động cơ cờ vua chất lượng tương đương trình độ đại kiện tướng. Tuy nhiên, khi phải tự tính toán mà không có mã hóa hỗ trợ, chúng yếu hơn đáng kể.
An Khang tổng hợp