Mỹ nối lại nhập khẩu phân kali từ Belarus, đồng minh của Nga, khi nước này cần đa dạng hóa nguồn cung phân bón do căng thẳng với Canada leo thang.
Dữ liệu từ nền tảng thương mại Kpler cho biết một lô hàng 30.000 tấn phân kali clorua (KCl) của Belarus hôm 14/10 cập cảng New Orleans, bang Louisiana, Mỹ. Động thái đánh dấu lần đầu tiên Mỹ nhập khẩu mặt hàng này của Belarus sau 4 năm.
Thương vụ diễn ra sau khi Mỹ hồi tháng 3 dỡ bỏ trừng phạt với các nhà sản xuất kali clorua của Belarus, đồng minh của Nga. Tổng thống Donald Trump kỳ vọng nguồn cung giá rẻ từ Belarus sẽ giúp giảm chi phí phân bón cho nông dân Mỹ, trong bối cảnh căng thẳng thương mại với Canada chưa hạ nhiệt.
“Mỹ đang xúc tiến một thỏa thuận lớn về việc mua kali clorua từ Belarus. Mức giá sẽ thấp hơn đáng kể so với số tiền chúng ta đang trả cho Canada. Đây là tin rất tốt đối với nông dân và chủ trang trại Mỹ”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hồi tháng 9.
Phân bón được đưa vào máy nông nghiệp tại một trang trại ở China Grove, bang Bắc Carolina ngày 10/4. Ảnh: AFP
Kali clorua là thành phần quan trọng trong sản xuất phân bón, giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh. Đây cũng là dưỡng chất thiết yếu đối với ngô và đậu tương, hai nông sản chủ lực của Mỹ. Do chưa có chất thay thế trực tiếp tương đương, việc đảm bảo nguồn cung kali clorua là rất quan trọng đối với ngành nông nghiệp Mỹ.
Mỹ phụ thuộc phần lớn vào nguồn kali clorua nhập khẩu, trong đó Canada là nhà cung cấp chủ lực. Theo báo cáo Tổng quan hàng hóa khoáng sản năm 2026 của Cục Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Canada đáp ứng khoảng 80% nhu cầu của Mỹ, còn Nga đứng thứ hai, cung cấp 12%.
Quan hệ thương mại giữa Mỹ và Canada trở nên căng thẳng từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng năm 2025. Mỹ đã áp thuế 25% với hàng loạt hàng hóa của nước láng giềng, trong đó có kali clorua, trước khi giảm xuống 10% vì vấp phải sự phản đối từ các nhóm nông nghiệp và nghị sĩ.
Trong bối cảnh đó, tìm thêm nhà cung cấp không chỉ giúp Mỹ giảm phụ thuộc vào một thị trường, mà còn có thể tạo thêm lợi thế khi đàm phán giá với các doanh nghiệp Canada.
Theo Bộ Tài nguyên Canada, năm 2024, nước này đóng góp gần 1/3 sản lượng kali clorua toàn cầu. Hầu hết mỏ kali clorua đang hoạt động của Canada đều ở tỉnh Saskatchewan, có biên giới phía nam giáp với bang Montana và Bắc Dakota của Mỹ.
Pam Schwann, chủ tịch Hiệp hội Khai khoáng Saskatchewan, cảnh báo để mất thị trường Mỹ sẽ là tổn thất lớn với cả tỉnh này lẫn Canada.
“Đây là thị trường quan trọng, tiêu thụ khoảng một nửa sản lượng kali clorua của chúng tôi, và đã phát triển ổn định từ lâu. Nếu tình huống đó xảy ra, chúng tôi sẽ khó có thể dễ dàng chuyển hướng sang các thị trường khác”, bà Schwann nói với CBC.
Một nhà máy sản xuất kali clorua ở tỉnh Saskatchewan, miền nam Canada, tháng 7/2025. Ảnh: CBC
Jason Childs, giáo sư kinh tế tại Đại học Regina, tỉnh Saskatchewan, cho biết nếu Tổng thống Trump đạt được thỏa thuận với Belarus, các doanh nghiệp Canada có thể chịu tác động do giá kali clorua trên thị trường giảm xuống.
“Belarus và Nga trước đây hầu như không tham gia thị trường Bắc Mỹ. Điều đó mang lại lợi thế cho chúng tôi”, ông Childs nói. “Nếu họ xâm nhập, chúng tôi sẽ phải cạnh tranh, dẫn đến tăng chi phí và giảm giá bán”.
Hạ giá kali clorua còn giúp loại bỏ phần nào áp lực tài chính mà nông dân Mỹ đang phải đối mặt. Giá nhiên liệu diesel, máy móc và các yếu tố đầu vào khác tăng đã khiến biên lợi nhuận của nhiều trang trại bị thu hẹp. Tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz gây thêm sức ép lên thị trường phân bón toàn cầu.
Tại cuộc gặp với các đại diện ngành nông nghiệp ở bang Wisconsin hồi tháng 6, ông Trump cam kết giá phân bón “sẽ giảm mạnh” khi Mỹ kết thúc xung đột với Iran. Tổng thống Mỹ có động lực chính trị để hành động, bởi áp lực chi phí có thể ảnh hưởng đến sự ủng hộ của cử tri tại vùng nông nghiệp trong bầu cử giữa kỳ.
Joe Logan, quyền chủ tịch Liên đoàn Nông dân Ohio, nói với AFP rằng nhiều nông dân “thực sự lo ngại” về nguồn cung kali clorua và các hợp chất liên quan trong năm tới.
“Tình hình này khó dẫn đến làn sóng cử tri chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ, nhưng nhiều người có thể giảm sự ủng hộ dành cho Tổng thống Trump và đảng Cộng hòa. Họ không còn hào hứng và nói ‘tôi sẽ ở nhà, không tham gia bỏ phiếu nữa'”, ông Logan cho biết.
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng ngày 10/10. Ảnh: AFP
Tuy nhiên, việc đa dạng thêm nguồn cung kali clorua từ Belarus cũng còn nhiều trở ngại. Chi phí vận chuyển, trung chuyển và các khâu hậu cần có thể làm giảm đáng kể lợi thế giá của kali clorua Belarus khi đến tay người mua Mỹ.
Belarus không giáp biển, trong khi các hạn chế của Liên minh châu Âu đã giới hạn nhiều tuyến đường xuất khẩu của Minsk, khiến hàng hóa phải đi theo những lộ trình qua Nga phức tạp hơn. Lô kali clorua đến New Orleans được cho là xuất phát từ cảng Bronka gần thành phố St. Petersburg.
“Tôi hoài nghi về khả năng cạnh tranh của Belarus, bởi chi phí vận chuyển sẽ cao hơn nhiều so với Canada”, ông Childs đánh giá. “Nếu không có một thỏa thuận đặc biệt, tôi không cho rằng việc này sẽ mang lại lợi ích lớn cho nông dân Mỹ”.
Belarus còn khó mở rộng xuất khẩu vì sản lượng hạn chế. Tổng thống Alexander Lukashenko hồi tháng 9 cho biết Belarus không thể cung cấp khối lượng lớn kali clorua cho thị trường phương Tây, do phần lớn đã được ký hợp đồng với các khách hàng cũ.
Quy mô lô hàng đầu tiên cũng cho thấy khoảng cách giữa việc Mỹ nối lại thương mại với Belarus và khả năng thay đổi thị trường kali clorua. 30.000 tấn chỉ là con số nhỏ so với mức nhập khẩu 5,6 triệu tấn của Mỹ trong năm 2025.
Như Tâm (Theo Al Jazeera, AFP, CBC)