Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang (bên trái) “mẹ đẻ” của giọng đọc AI review phim, thông báo sân bay, xe buýt – Ảnh: BTC
Tại tọa đàm “Từ tri thức đến giá trị – Thương mại hóa nghiên cứu, công nghệ sâu và khởi nghiệp sáng tạo” do Trung tâm Phát triển khoa học Công nghệ và Tài năng trẻ tổ chức ngày 10-11 tại Hà Nội, tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang, người phát triển giọng đọc AI “quốc dân” trong các video review phim, thông báo tại sân bay, xe buýt, đã chia sẻ kinh nghiệm đưa nghiên cứu khoa học ra khỏi phòng thí nghiệm, đến gần hơn với đời sống.
Giọng đọc AI review phim bắt nguồn từ việc giúp người mù đọc sách
Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang hiện là giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội, từng nhận giải thưởng Quả cầu vàng năm 2009.
Chia sẻ tại tọa đàm, cô cho biết khi còn là sinh viên, cô tham gia hoạt động tình nguyện thu âm sách và hướng dẫn người khiếm thị sử dụng máy tính. Từ trải nghiệm này, cô nhận ra chi phí in một cuốn sách dành cho người khiếm thị rất cao, gấp hàng chục lần sách thông thường.
Các nhà khoa học trẻ nhận giải thưởng khoa học Quả cầu vàng, nữ sinh xuất sắc lĩnh vực khoa học, công nghệ dự tọa đàm “Khoa học tài năng trẻ” tại Đại học Bách khoa Hà Nội – Ảnh: BTC
Mới đầu, nhóm của cô nảy ra ý tưởng làm sách nói, thu âm đọc sách cho người khiếm thị. Nhưng thu âm một cuốn sách mất vài tháng, và ý tưởng dùng công nghệ chuyển từ văn bản thành giọng nói, từ giọng nói thành văn bản được thực hiện.
Cô sinh viên Thu Trang ngày ấy là một tình nguyện viên, tham gia dự án rồi trở thành leader của dự án, tổ chức cho nhiều sinh viên tham gia.
Đến nay, hầu hết các giọng đọc AI review phim trên mạng, sách nói, thông báo ở sân bay, xe buýt… là Vbee – AI xuất phát từ dự án xã hội hỗ trợ người khiếm thị.
Tiến sĩ Trang đặt vấn đề: Có nghiên cứu, có kết quả tốt nhưng kết quả nghiên cứu ấy phục vụ được vấn đề gì trong thực tế?
Sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội đặt câu hỏi về việc nghiên cứu khoa học có thể gặp rủi ro, “khách hàng” nào chấp nhận rủi ro của sinh viên? – Ảnh: BTC
“Không phải thương mại hóa hay khởi nghiệp từ những gì mình có mà phải những cái mình có giải quyết được vấn đề gì trong thực tiễn?” – Tiến sĩ Trang nói.
Theo tiến sĩ Trang, nghiên cứu khoa học cần có sự kiên trì và chưa nghĩ đến lợi nhuận, chỉ cần tính toán giải quyết được vấn đề gì và mong muốn có nhiều người dùng.
Sàn rao bán 62.000 công trình nghiên cứu, chỉ 72 giao dịch
Theo Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ – Trung ương Đoàn Thanh niên Việt Nam, Giai đoạn 2021-2025 chỉ có khoảng 12% nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia có sự tham gia của doanh nghiệp. Ở cấp địa phương, tỉ lệ này khoảng 11%.
Đáng chú ý, trên hơn 20 sàn giao dịch khoa học và công nghệ có khoảng 62.000 công nghệ được chào bán nhưng phát sinh 72 giao dịch.
Buổi tọa đàm tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội – Ảnh: BTC
Anh Trịnh Minh Thái, Giám đốc Trung tâm Phát triển khoa học, công nghệ và tài năng trẻ, cho rằng một ý tưởng khoa học có thể bắt đầu từ câu hỏi nhỏ trong phòng thí nghiệm. Nhưng để trở thành công nghệ được ứng dụng, sản phẩm được thị trường đón nhận, thậm chí phát triển thành doanh nghiệp, đó là hành trình dài.
Quá trình này đòi hỏi không chỉ tri thức mà còn cần sự kiên trì, bản lĩnh và khả năng kết nối. Theo anh Thái, cần xây dựng những con đường cụ thể để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống.
Tuy nhiên, không phải công trình khoa học nào cũng cần thương mại hóa ngay, cũng không phải nhà khoa học nào cũng phải trở thành doanh nhân. Điều quan trọng là tạo được sự kết nối giữa nhà trường, viện nghiên cứu với doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ, để những nghiên cứu có tiềm năng không dừng lại ở mô hình thử nghiệm.
“Điều quan trọng là chúng ta nhận diện đúng giá trị của nghiên cứu, lựa chọn hướng đi phù hợp và có hệ sinh thái đủ năng lực đồng hành. Với công nghệ sâu, hành trình này còn nhiều rủi ro hơn do thời gian nghiên cứu dài, chi phí thử nghiệm lớn, thị trường chưa sẵn sàng và nhà đầu tư cần có tầm nhìn dài hạn”, anh Thái nói.
Tọa đàm Đối thoại tài năng trẻ Việt Nam do Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ tổ chức.
Trong ngày 10-11, các nhà khoa học trẻ nhận giải thưởng khoa học công nghệ Quả cầu vàng và Nữ sinh xuất sắc lĩnh vực khoa học, công nghệ đã trò chuyện với sinh viên hai trường Đại học Bách khoa Hà Nội và Đại học Xây dựng Hà Nội.
Bên cạnh việc cung cấp thông tin và kinh nghiệm chuyên môn, Tọa đàm hướng tới khuyến khích người trẻ hình thành tư duy nghiên cứu gắn với bài toán thực tiễn.
Đó là bắt đầu từ những vấn đề cần giải quyết, kiên trì thử nghiệm và kiểm chứng công nghệ, chủ động tiếp nhận phản hồi, đồng thời tìm kiếm sự đồng hành của nhà trường, doanh nghiệp, chuyên gia và các nguồn lực hỗ trợ.
Đặc biệt, chương trình nhấn mạnh việc tránh chạy theo xu hướng nghiên cứu khi chưa xác định rõ nhu cầu thực tế; không đồng nhất một mô hình thử nghiệm thành công với công nghệ đã sẵn sàng ứng dụng; đồng thời không mặc định thương mại hóa chỉ có nghĩa là thành lập doanh nghiệp. Mỗi kết quả nghiên cứu cần được nhìn nhận trên cơ sở tiềm năng, điều kiện phát triển và con đường ứng dụng phù hợp.