Trước khi trở thành đối thủ không đội trời chung của Barca, HLV Jose Mourinho từng có 4 năm gắn bó với sân Camp Nou, được các cầu thủ yêu mến và thậm chí tuyên bố đội bóng xứ Catalonia mãi ở trong tim ông.
“Hôm nay, ngày mai và mãi mãi, Barca luôn trong trái tim tôi”.
Đó là lời Jose Mourinho nói trước hàng nghìn CĐV Barca trong lễ mừng chức vô địch Cup Nhà vua Tây Ban Nha năm 1997. Đứng trên ban công Tòa thị chính Catalonia, trợ lý HLV 34 tuổi còn hứa hẹn đội bóng sẽ tiếp tục thành công tại Champions League mùa sau, khiến đám đông phía dưới reo hò phấn khích.
Nhìn lại đoạn video gần 30 năm trước, không ít người hâm mộ ngỡ ngàng. Người đàn ông bày tỏ tình yêu với Barca hôm ấy chính là Mourinho, người sau này trở thành một trong những nhân vật bị căm ghét nhất tại Camp Nou.
Sau những cuộc đối đầu căng thẳng với Barca trên cương vị HLV Chelsea, Inter Milan và Real Madrid, Mourinho trở lại dẫn dắt đội bóng hoàng gia lần thứ hai vào tháng 6/2026, ở tuổi 63. Tuy nhiên, ít ai quên rằng chính 4 năm làm việc tại Barca đã góp phần quan trọng định hình tư duy huấn luyện và cá tính của ông.
“Tôi rất may mắn khi được làm việc tại Barcelona”, Mourinho chia sẻ trong bộ phim tài liệu Netflix phát hành hồi tháng 8. “Những cầu thủ hay nhất thế giới luôn đòi hỏi chất lượng công việc cao nhất. Đó là thử thách lớn với một người trẻ. Tôi cống hiến rất nhiều cho họ, nhưng cũng học hỏi được vô số điều”.
Không chỉ là một phiên dịch viên
Trong nhiều năm, Mourinho thường bị gắn với hình ảnh một phiên dịch viên đi theo HLV Bobby Robson khi cả hai đến Barca hè 1996. Nhưng thực tế, vai trò của ông lớn hơn nhiều.
Trước đó, Mourinho có 4 năm làm việc cùng Robson tại Bồ Đào Nha, lần lượt ở Sporting CP và Porto. Ông không đơn thuần chuyển ngữ, mà là thành viên quan trọng trong ban huấn luyện.
“Chuyện tôi chỉ là phiên dịch viên hoàn toàn nhảm nhí”, Mourinho khẳng định. “Tôi huấn luyện thủ môn, phân tích trận đấu, tuyển trạch, hỗ trợ trong phòng gym. Tôi làm mọi thứ cho HLV trưởng và đội bóng”.
Tại Barca, Mourinho từng phiên dịch cho Robson trong những buổi họp báo đầu tiên. Tuy nhiên, lãnh đạo CLB nhanh chóng nhận thấy những câu trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha của ông đôi khi không hoàn toàn giống những gì Robson phát biểu bằng tiếng Anh.
Khác với Robson, người đã 63 tuổi và thích giữ hình ảnh kín đáo, Mourinho thường xuyên xuất hiện trước truyền thông. Ông trả lời phỏng vấn báo chí địa phương, trình bày kế hoạch phát triển đội bóng, thậm chí lên truyền hình Tây Ban Nha trước trận mở màn mùa 1996-1997.
Đội hình Barca thời điểm đó quy tụ nhiều ngôi sao như Pep Guardiola, Luis Enrique, Hristo Stoichkov, Luis Figo và tân binh người Brazil Ronaldo Nazario.
Oscar Garcia, tiền vệ Barca khi ấy và sau này từng dẫn dắt Brighton, Watford, đánh giá Mourinho có kiến thức bóng đá vượt xa tuổi đời. “Chúng tôi có ấn tượng rằng Mourinho rất thông minh và chuẩn bị công việc cực kỳ kỹ lưỡng”, Garcia kể. “Có thể nhận thấy ông ấy đã sống trong môi trường bóng đá từ khi còn nhỏ”.
Dù còn trẻ, Mourinho đã thể hiện cá tính mạnh trên băng ghế huấn luyện. Ông không ngại tranh cãi với trọng tài hay HLV đối phương, nổi bật là màn lời qua tiếng lại với Luis Fernandez của Athletic Bilbao trong trận Barca thua 1-2 tháng 11/1996.
Tuy nhiên, mùa giải đầu tiên của Mourinho ở Camp Nou không hề dễ dàng. Sự ra đi của Johan Cruyff trước đó khiến nội bộ Barca chia rẽ sâu sắc. Một bộ phận CĐV và giới chuyên môn vẫn trung thành với triết lý bóng đá của huyền thoại Hà Lan, trong khi Robson và Mourinho chủ trương lối chơi trực diện, giàu thể lực hơn.
“Việc Cruyff ra đi tạo ra một cuộc nội chiến trong cộng đồng Barca”, một nguồn tin thân cận CLB nhận xét. “Mourinho kiên quyết bảo vệ phong cách của Robson. Căng thẳng rất lớn và cả hai đều phải chịu nhiều áp lực”.
Biệt danh “phiên dịch viên” cũng trở thành công cụ để một số nhà báo châm chọc Mourinho. Chủ tịch Josep Nunez thậm chí đôi khi sử dụng cách gọi này để trêu tức ông.
Barca kết thúc mùa 1996-1997 với ba danh hiệu, gồm Cup Nhà Vua, Siêu Cup Tây Ban Nha và Cup C2 châu Âu. Tuy nhiên, họ thất bại trước Real Madrid trong cuộc đua vô địch La Liga.
Nunez quyết định đưa Robson sang vai trò cố vấn và bổ nhiệm Louis van Gaal, người vừa thành công cùng Ajax, làm HLV trưởng. Nhiều người tin rằng Mourinho cũng sẽ ra đi. “Jose vô cùng tức giận khi Robson bị thay thế, và ông ấy không che giấu cảm xúc”, Frans Hoek, người gia nhập Barca hè 1997 với vai trò HLV thủ môn, nhớ lại.
Học trò đặc biệt của Van Gaal
Trái với dự đoán, Mourinho ở lại sau những cuộc trao đổi thẳng thắn với Van Gaal. Quyết định này mở ra giai đoạn quan trọng trong sự nghiệp cầm quân của ông. Nếu Robson là bậc thầy về quản lý con người, Van Gaal lại đặc biệt chú trọng chiến thuật, cấu trúc đội hình và cách tổ chức lối chơi. Mourinho có cơ hội tiếp thu cả hai trường phái.
Dưới thời Van Gaal, nhiệm vụ chính của Mourinho là theo dõi đối thủ và phân tích màn trình diễn của Barca trong trận đấu.”Tôi liên lạc với Jose qua điện thoại khi ông ấy ngồi trên khán đài”, Hoek kể. “Ông ấy có thể nói: ‘Này, khoảng trống nằm ở cánh phải’. Ngay từ đầu, khả năng phân tích trận đấu và đối thủ của Jose đã rất nổi bật”.
Điều khiến các đồng nghiệp kinh ngạc là tốc độ tiếp thu của Mourinho. “Jose giống như một miếng bọt biển”, Oscar Garcia nhận xét. “Chỉ sau vài tuần làm trợ lý cho Van Gaal, ông ấy đã nắm được toàn bộ các nguyên tắc chiến thuật. Cứ như thể Jose đã làm việc trong hệ thống của Ajax suốt nhiều năm”.
Mourinho không chỉ tiếp thu mà còn sẵn sàng tranh luận với các cộng sự người Hà Lan. Theo Hoek, Van Gaal đánh giá cao những người dám phản biện, không ngại nghe cấp dưới đề xuất phương án khác hay trực tiếp chỉ ra những điều ông làm chưa đúng.
Mourinho cũng được giao làm việc với các tài năng trẻ ở học viện La Masia, trong đó có Xavi Hernandez. “Mourinho giúp đỡ chúng tôi rất nhiều khi còn trẻ”, Xavi kể trong bộ phim tài liệu Take the Ball, Pass the Ball, nói về giai đoạn Pep Guardiola dẫn dắt Barca từ năm 2008 đến 2012.
Theo Xavi, Van Gaal đôi khi cử Mourinho xuống hướng dẫn đội dự bị. Tại đây, ông trực tiếp tổ chức các bài tập đá ma, kiểm soát bóng và triển khai lối chơi vị trí. Van Gaal còn cho phép trợ lý người Bồ Đào Nha trực tiếp chỉ đạo một số trận đấu của đội một, chủ yếu tại các giải giao hữu trước mùa và Cup Catalunya.
“Jose chịu trách nhiệm toàn bộ công việc trong ngày thi đấu, từ chuẩn bị trước trận, chỉ đạo trên sân, điều chỉnh giữa hiệp cho đến đánh giá sau trận”, Hoek kể. “Ông ấy có tố chất lãnh đạo bẩm sinh, luôn truyền đạt rõ ràng điều mình muốn và những điểm cần cải thiện”.
Dù ngày càng chứng tỏ năng lực, Mourinho vẫn cảm thấy bản thân chưa được nhìn nhận xứng đáng. “Tôi không cảm thấy được những người bên ngoài coi trọng, nhưng Van Gaal thì có”, ông nói với Mundo Deportivo tháng 2/1998. “Ngay từ ngày đầu tiên, ông ấy đã đánh giá cao công việc của tôi”.
Một lợi thế khác của Mourinho là mối quan hệ thân thiết với nhiều trụ cột Barca, đặc biệt là Guardiola và Luis Enrique, những cầu thủ chỉ hơn ông vài tuổi. Theo thời gian, Mourinho ngày càng có tiếng nói trong ban huấn luyện. Ông thường ngồi cạnh Van Gaal trên băng ghế chỉ đạo, đồng thời thay bộ đồ thể thao quen thuộc bằng vest và cà vạt.
Trong hai mùa đầu tiên của Van Gaal, Barca giành hai chức vô địch La Liga, một Cup Nhà Vua và một Siêu Cup châu Âu. Tuy nhiên, mùa 1999-2000 trắng tay khiến chiến lược gia Hà Lan phải ra đi. Mourinho khi ấy vẫn còn một năm hợp đồng, nhưng cũng quyết định khép lại hành trình tại Camp Nou.
Từ tình yêu đến những cuộc chiến El Clasico
Bốn năm ở Catalonia không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, mà còn là giai đoạn đầy biến động trong cuộc sống cá nhân Mourinho. Khi mới chuyển đến Barcelona vào mùa thu 1996, ông liên tiếp trải qua những biến cố gia đình: mẹ vợ qua đời, chị gái mất, trong khi con gái đầu lòng Matilde chào đời.
“Đó là giai đoạn cực kỳ khó khăn, nhưng tôi vẫn làm tất cả để chứng minh mình xứng đáng có mặt ở đẳng cấp ấy”, Mourinho chia sẻ. “Cuộc sống của tôi khi đó là chiến đấu cho sự nghiệp”.
Gia đình Mourinho sinh sống tại Sitges, thị trấn ven biển cách Barcelona khoảng 40 phút lái xe. Họ xây dựng được nhiều mối quan hệ thân thiết với người dân địa phương. Tuy nhiên, tình cảm dành cho Barca dần thay đổi khi Mourinho trở lại Camp Nou trên cương vị đối thủ.
Tháng 2/2005, ông lần đầu trở lại sân đấu này với tư cách HLV trưởng, dẫn dắt Chelsea đối đầu Barca ở vòng 1/8 Champions League. Sau thất bại 1-2 tại lượt đi, Mourinho cáo buộc trọng tài Anders Frisk bị ảnh hưởng bởi cuộc gặp với HLV Frank Rijkaard của Barca trong giờ nghỉ.
Rijkaard và UEFA bác bỏ cáo buộc có hành vi không phù hợp. Tuy nhiên, Frisk sau đó nhận những lời đe dọa tính mạng và quyết định giải nghệ vào tháng kế tiếp.
Đầu năm 2008, sau khi chia tay Chelsea và trong bối cảnh Rijkaard sắp mất ghế, Mourinho gặp hai lãnh đạo Barca là Marc Ingla và Txiki Begiristain tại Bồ Đào Nha. Ông gây ấn tượng bằng bản thuyết trình chi tiết, phân tích thực trạng đội bóng và đề xuất hàng loạt thay đổi.
Tuy nhiên, Chủ tịch Joan Laporta cuối cùng nghe theo lời khuyên của Cruyff, bổ nhiệm Guardiola, người lúc ấy mới có một mùa kinh nghiệm dẫn dắt đội dự bị. “Đó là quyết định khó khăn, bởi một số thành viên ban lãnh đạo đã đưa ra những lập luận rất thuyết phục để bổ nhiệm Mourinho”, Laporta thừa nhận trong phim tài liệu năm 2018.
Mourinho luôn phủ nhận chuyện chủ động vận động để giành ghế HLV Barca. Ông khẳng định chỉ nhận lời phân tích tình hình CLB theo đề nghị của một lãnh đạo cấp cao. Dù vậy, nhiều người ở Camp Nou tin rằng Mourinho cảm thấy bị từ chối và tổn thương.
“Việc không được bổ nhiệm năm 2008 là yếu tố then chốt để hiểu mối quan hệ giữa Mourinho và Barca”, một người thân cận với cựu lãnh đạo CLB nhận xét. “Mối quan hệ ấy chuyển biến đột ngột, từ tình yêu sang sự căm ghét sâu sắc”.
Hai năm sau, Mourinho cùng Inter Milan loại Barca của Guardiola ở bán kết Champions League 2009-2010. Chiến thắng càng đáng chú ý khi Inter phải chơi thiếu người trong hơn một giờ ở lượt về tại Camp Nou, nhưng vẫn bảo toàn lợi thế chung cuộc để vào chung kết.
Mourinho sau đó gia nhập Real Madrid hè 2010, mở ra giai đoạn El Clasico căng thẳng bậc nhất lịch sử. Từ năm 2010 đến 2013, Real của ông dần tìm ra cách đối phó với lối chơi kiểm soát bóng của Barca, đội bóng khi ấy sở hữu bộ ba tiền vệ kiệt xuất Xavi, Lionel Messi và Andres Iniesta.
Những cuộc đối đầu không chỉ quyết liệt về chiến thuật mà còn thường xuyên đi kèm tranh cãi, va chạm và những màn đấu khẩu giữa hai ban huấn luyện. Đỉnh điểm xảy ra ở trận Siêu Cup Tây Ban Nha tháng 8/2011, khi Mourinho dùng ngón tay chọc vào mắt Tito Vilanova, trợ lý của Guardiola, trong lúc hai bên xô xát ngoài đường biên. Hành động này khiến ông bị cấm chỉ đạo hai trận.
Dẫu vậy, không phải tất cả những mối quan hệ từ thời Barca đều đổ vỡ. Nhiều người từng làm việc cùng Mourinho ở Camp Nou cho biết họ vẫn giữ quan hệ thân thiện với ông sau khi nhà cầm quân Bồ Đào Nha rời Madrid năm 2013. Trong trận giao hữu giữa Man Utd và Barca tại Mỹ tháng 7/2017, Mourinho cũng trò chuyện cởi mở với các đồng nghiệp cũ.
Giờ đây, ở tuổi 63, Mourinho trở lại Real sau những cuộc phiêu lưu tại Tottenham, Roma, Fenerbahce và Benfica kể từ khi chia tay Man Utd năm 2018. Hoek, người từng chứng kiến Mourinho trưởng thành tại Barca, tin rằng người đồng nghiệp cũ vẫn còn nguyên động lực chứng tỏ bản thân.
“Real một lần nữa là thử thách tuyệt vời, đặc biệt sau những khó khăn Mourinho đã trải qua”, Hoek nhận xét. “Hiểu Jose và tính cách của ông ấy, tôi có cảm giác ông ấy thực sự muốn chứng minh với cả thế giới, ít nhất thêm một lần nữa, rằng mình vẫn có thể thành công”.
Gần ba thập kỷ sau lời tuyên bố “Barca mãi trong tim tôi”, Mourinho giờ đứng bên kia chiến tuyến, chuẩn bị cho những cuộc đối đầu mới với đội bóng từng góp phần tạo nên sự nghiệp của ông. Dù tình cảm giữa hai phía đã thay đổi, bốn năm ở Camp Nou vẫn là chương quan trọng trong hành trình đưa một trợ lý trẻ người Bồ Đào Nha trở thành một trong những HLV nổi tiếng nhất bóng đá thế giới.
Hồng Duy tổng hợp