Từ chỗ được quỹ Arab Saudi PIF thâu tóm với kỳ vọng trở thành Man City mới, Newcastle phải bán trụ cột, chia tay HLV Eddie Howe và chuyển sang chiến lược thực tế hơn để tái thiết.
Anthony Gordon trong buổi họp báo ra mắt Barca ngày 29/5/2026. Ảnh: AP
Hè này, Anthony Gordon gia nhập Barca, Sandro Tonali chuyển sang Tottenham rồi HLV Eddie Howe tuyên bố rời ghế. Đội trưởng Bruno Guimaraes cũng chỉ còn chờ thông báo chính thức để cập bến Arsenal.
Nếu việc bán ba trụ cột chỉ kỳ chuyển nhượng là nguyên nhân trực tiếp khiến Howe ra đi, thì sự tan rã của Newcastle có lẽ đã được chuẩn bị từ trước đó rất lâu.
Cuối năm 2024, Chủ tịch Newcastle Yasir Al-Rumayyan phát biểu tại Riyadh, trong đó thừa nhận Quỹ Đầu tư công Arab Saudi (PIF) sẽ tập trung nhiều hơn vào nền kinh tế trong nước sau giai đoạn đầu tư mạnh ra quốc tế.
Phát biểu này khi đó không nhận được nhiều sự chú ý trong giới bóng đá. Người hâm mộ Newcastle vẫn đang chìm trong những kỳ vọng lớn về tương lai. Nửa mùa giải tiếp theo, “Chích chòe” giành vé dự Champions League và đoạt Cup Liên đoàn – danh hiệu lớn đầu tiên của CLB kể từ năm 1955.
Kế hoạch đưa Newcastle trở thành một thế lực mới dường như vẫn đang vận hành đúng hướng. Nhưng đó có thể lại là đỉnh cao trong kỷ nguyên PIF.
Huyền thoại Alan Shearer viết về CLB cũ trên chuyên mục của BBC: “Nhìn lại mùa hè 2023, Newcastle vừa đứng thứ tư Ngoại hạng Anh, sở hữu những cầu thủ như Alexander Isak, Gordon, Guimaraes, đồng thời bổ sung Tonali, Barnes và Livramento. Khi ấy, cảm giác là Newcastle đã sẵn sàng cạnh tranh mọi danh hiệu và có khả năng đánh bại bất kỳ đối thủ nào. Nhưng ba năm trôi qua, phần lớn đội hình đó đã ra đi, giờ đến cả HLV cũng rời CLB. Khác biệt lớn nhất nằm ở mô hình vận hành. Khi Newcastle đoạt Cup Liên đoàn, tôi từng hy vọng đó là khởi đầu của một chương huy hoàng. Nhưng sau đó, rất nhiều thứ đã thay đổi”.
Giấc mơ hóa đại gia bị chặn bởi luật tài chính
Câu chuyện bắt đầu từ cuối năm 2021, khi PIF hoàn tất việc mua lại Newcastle.
Sau nhiều năm thất vọng với cách điều hành tiết kiệm của cựu chủ tịch Mike Ashley, người hâm mộ Newcastle tin rằng sự xuất hiện của nguồn tiền khổng lồ từ Saudi sẽ giúp đội bóng đi theo con đường Man City, trở thành thế lực mới của bóng đá Anh.
PIF nhanh chóng chứng minh tham vọng bằng hàng loạt thương vụ lớn. Newcastle lần lượt chiêu mộ Kieran Trippier, Bruno Guimaraes, Nick Pope, Sven Botman, Alexander Isak, Anthony Gordon, Sandro Tonali và Harvey Barnes. Việc bổ nhiệm Eddie Howe, HLV từng gây ấn tượng mạnh tại Bournemouth, càng khiến người hâm mộ tin rằng ông sẽ là kiến trúc sư cho một kỷ nguyên mới.
HLV Eddie Howe ăn mừng với chiếc Cup sau khi cùng Newcastle thắng Liverpool ở chung kết Cup Liên đoàn tại sân Wembley, London, Anh ngày 16/3/2025. Ảnh: Reuters
Nhà cầm quân người Anh thực sự đã hoàn thành phần lớn nhiệm vụ. Ông giúp Newcastle giành danh hiệu lớn đầu tiên sau gần 70 năm, hai lần giành quyền dự Champions League và nhiều mùa giải xếp trên những “ông lớn” như Man Utd hay Tottenham.
Theo dữ liệu từ Opta, kể từ khi Howe dẫn dắt Newcastle vào tháng 11/2021, đội bóng đứng thứ năm trên bảng xếp hạng Ngoại hạng Anh xét về tổng điểm giành được trong giai đoạn này.
Tuy nhiên, tham vọng tiếp tục tăng tốc của Newcastle bị cản trở bởi hệ thống kiểm soát tài chính ngày càng nghiêm ngặt của bóng đá châu Âu. Khác với Chelsea dưới thời Roman Abramovich hay Man City dưới sự hậu thuẫn của Sheikh Mansour, Newcastle không thể chi tiền không giới hạn để nhanh chóng vượt qua các đối thủ.
Các quy định như Luật Lợi nhuận và Bền vững tài chính (PSR) của Ngoại hạng Anh, cùng những yêu cầu kiểm soát tài chính của UEFA, khiến mô hình “bơm tiền mua thành công” gần như không còn khả thi.
Kể từ khi PIF tiếp quản, Newcastle đã đầu tư tổng cộng 660 triệu USD để nâng cấp đội hình. Tuy nhiên, doanh thu của CLB dù tăng trưởng vẫn chưa thể sánh với những ông lớn truyền thống. Sau 4 mùa giải, đội bóng lỗ lũy kế 340 triệu USD.
Mùa trước, việc chỉ cán đích thứ 12 tại Ngoại hạng Anh và mất suất Champions League khiến triển vọng doanh thu tiếp tục bị ảnh hưởng. Tháng trước, Newcastle cũng phải dàn xếp với UEFA sau khi vi phạm các quy định tài chính, đồng nghĩa CLB phải duy trì sự cân bằng sổ sách trong ba năm tới.
Vì vậy, bán cầu thủ để tạo nguồn thu trở thành giải pháp gần như bắt buộc. Trong bối cảnh đội bóng đã chạm giới hạn phát triển và lợi ích thu về không tương xứng với khoản đầu tư, PIF không còn lựa chọn khác ngoài chuyển sang mô hình vận hành thực tế hơn.
Chủ tịch CLB Amanda Staveley (phải) cùng chồng Mehrdad Ghodoussi chụp ảnh với tân HLV Newcastle United Eddie Howe tại sân St James’ Park, Newcastle, Anh, ngày 10/11/2021. Ảnh: AP
Mâu thuẫn quyền lực khiến Eddie Howe mất vị thế
Bên cạnh rào cản tài chính, vấn đề nội bộ cũng khiến Newcastle tiến chậm hơn kỳ vọng.
Trong ban lãnh đạo CLB từng xuất hiện cuộc đấu tranh về quyền lực và cách kiểm soát đội bóng. Mâu thuẫn bắt đầu khi đồng sở hữu Amanda Staveley rời Newcastle vào mùa hè 2024. Howe là người được Staveley đưa về và khi bà phụ trách hoạt động thường nhật của CLB, nhà cầm quân người Anh được trao nhiều quyền trong các quyết định nhân sự.
Cùng năm, giám đốc thể thao Dan Ashworth chuyển sang Man Utd. Người kế nhiệm ông, Paul Mitchell, muốn thay đổi chính sách chuyển nhượng và định hướng bóng đá của CLB, nhưng Howe phản đối.
Theo báo Anh The Guardian, từ thời dẫn dắt Bournemouth, Howe vốn nổi tiếng là HLV can thiệp sâu vào mọi vấn đề, thậm chí tự kiểm tra cả tài liệu ngày thi đấu.
Trong bối cảnh bóng đá Anh hiện đại thường để giám đốc thể thao giữ vai trò quyết định cuối cùng về chuyển nhượng, Howe tại Newcastle lại có quyền lực đặc biệt lớn. Người cháu Andy Howe của ông cũng giữ vị trí cấp cao trong bộ phận tuyển mộ.
Cuối cùng, Mitchell rời CLB chưa đầy một năm sau khi được bổ nhiệm. Tuy nhiên, cuộc tranh chấp quyền lực này cũng cho thấy mô hình vận hành cũ của CLB bắt đầu thay đổi. Khi Newcastle dần trao nhiều quyền hơn cho bộ phận thể thao, vị thế của Howe cũng không còn được như trước.
Việc Alexander Isak chuyển tới Liverpool với giá kỷ lục 175,5 triệu USD mùa hè năm ngoái không thể quy trách nhiệm cho Howe, bởi thương vụ này xuất phát từ những tính toán tài chính của CLB. Tuy nhiên, HLV người Anh có vai trò quan trọng trong kế hoạch tái thiết đội hình sau đó, khi Newcastle chi khoảng 320 triệu USD để tìm kiếm những phương án thay thế.
Nhưng phần lớn các bản hợp đồng mới chưa đáp ứng kỳ vọng. Nick Woltemade (khoảng 92 triệu USD) và Yoane Wissa (khoảng 74 triệu USD) chưa thể lấp đầy khoảng trống mà Isak để lại, trong khi Jacob Ramsey và Anthony Elanga cũng chưa tạo được dấu ấn. Chỉ trung vệ Malick Thiaw được đánh giá là thương vụ thành công.
Tháng 9 năm ngoái, CEO Newcastle David Hopkinson tuyên bố mục tiêu của CLB là trở thành “một trong những đội bóng hay nhất thế giới vào năm 2030”, đồng thời khẳng định Howe sẽ được đáp ứng mọi mong muốn.
Nhưng vị trí thứ 12 Ngoại hạng Anh mùa trước khiến mọi thứ đảo chiều. Sau khi giám đốc thể thao Ross Wilson nhậm chức, Newcastle lập tức thay đổi chiến lược chuyển nhượng hè này, ưu tiên chiêu mộ những cầu thủ trẻ giàu tiềm năng.
Đội bóng đã chi gần 200 triệu USD, nhưng trong 5 tân binh có tới 4 người dưới 20 tuổi, gồm tiền đạo cánh người Bờ Biển Ngà Bénie Traore và tiền vệ phòng ngự trẻ người Pháp Aladji Bamba.
Thay đổi ấy rõ ràng không phải điều Howe mong muốn. Ông từng phản đối việc Gordon và Tonali rời CLB, đồng thời thất vọng trước khả năng Guimaraes chuyển tới Arsenal. Nhận ra bản thân không còn kiểm soát được tình hình, Howe quyết định ra đi trước khi bị sa thải. Theo quan điểm của ông, trong khả năng của mình, Howe đã đưa Newcastle tiến xa nhất có thể.
HLV Matthias Jaissle cùng Al Ahli ăn mừng chức vô địch AFC Champions League Elite mùa 2024-2025. Ảnh: SPL
Newcastle chọn xây lại từ đầu
Người kế nhiệm Howe sẽ nhiều khả năng sẽ là HLV người Đức Matthias Jaissle.
Ông từng là tài năng trẻ của bóng đá Đức, nhưng phải giải nghệ ở tuổi 25 vì chấn thương dây chằng đầu gối nghiêm trọng, rồi nhanh chóng bước vào sự nghiệp huấn luyện. Jaissle từng dẫn dắt Salzburg trước khi chuyển sang Al Ahli, CLB cũng thuộc hệ sinh thái PIF. Ông giúp CLB Saudi giành hai chức vô địch AFC Champions League liên tiếp vào năm 2025 và 2026.
Triết lý của Jaissle chịu ảnh hưởng lớn từ Ralf Rangnick, người đặt nền móng cho trường phái bóng đá Red Bull: pressing tầm cao, đoạt lại bóng nhanh và chuyển trạng thái tốc độ. Đây cũng là phong cách từng giúp Howe thành công tại Newcastle.
Việc Jaissle được lựa chọn một phần đến từ mối liên hệ giữa Al Ahli và Newcastle trong cùng hệ thống PIF. Sự xuất hiện của một HLV trẻ cùng những cầu thủ trẻ mang lại hy vọng cho tương lai. Nhưng sự thay đổi trong chính sách chuyển nhượng và lựa chọn HLV mới cũng cho thấy Newcastle đã từ bỏ tham vọng “thành công ngay lập tức” để hướng tới con đường bền vững hơn.
Điều này chắc chắn khiến nhiều CĐV thất vọng, nhưng trong hoàn cảnh hiện tại, đó có thể là sự lựa chọn bắt buộc. “Với tầm nhìn xây dựng một đội bóng có thể liên tục thành công, cạnh tranh ổn định ở những giải đấu lớn và tạo dựng danh tiếng trên toàn cầu”, Staveley từng tuyên bố khi Newcastle đổi chủ năm 2021.
Giờ đây, sau khi phải giảm tốc mạnh, tương lai của Newcastle vẫn là dấu hỏi. Nhưng trong ngắn hạn, thay vì giấc mơ xa vời trở thành “một trong những CLB hay nhất thế giới”, mục tiêu quan trọng nhất của đội bóng có lẽ là tồn tại ổn định và phát triển từng bước.
Hồng Duy tổng hợp