Cách tính mới của Ngân hàng nhà nước có thể giúp giảm áp lực huy động, tăng dư địa cho vay, đặc biệt với những nhà băng có nguồn vốn đa dạng, theo MBS.
Thông tư 50 quy định về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng vừa được ban hành, hiệu lực từ ngày 1/12/2026.
Một trong những thay đổi lớn nhất là cách xác định tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi (LDR) đối với ngành ngân hàng. Quy định mới nâng mức trần tối đa của tỷ lệ này lên 95%, cao hơn mức trần 85% hiện hành. Tức là nếu như trước đây, trong 100 đồng huy động được, các ngân hàng chỉ được cho vay ra tối đa 85 đồng thì từ tháng 12, có thể lên 100 đồng.
Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước đưa vào hai chỉ tiêu thanh khoản mới nhằm từng bước đưa hoạt động của hệ thống tiệm cận Basel III. Hai chỉ tiêu gồm tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR).
Bên cạnh đó, ngân hàng chỉ được áp dụng cách tính LDR mới và mức trần 95% chỉ khi đăng ký tuân thủ đồng thời LCR và NSFR.
Từ nay đến trước tháng 10/2028, nếu chưa đăng ký áp dụng sớm LCR và NSFR, các ngân hàng vẫn chịu mức trần LDR 85% và áp dụng cách tính truyền thống chủ yếu dựa trên dư nợ cho vay và tiền gửi như hiện hành.
Giao dịch tại một ngân hàng thương mại. Ảnh: Giang Huy
LDR được xác định bằng tổng dư nợ cho vay chia cho tổng tiền gửi. Thông tư 50 cũng thay đổi cấu phần xác định cả tử số và mẫu số so với quy định hiện hành.
Ở tử số, nguồn vốn vay nước ngoài không còn là khoản được trừ khỏi tổng dư nợ cho vay như quy định hiện hành.
Ở mẫu số, ngoài cấu phần tiền gửi như hiện nay, quy định mới còn tính thêm một số nguồn vốn như vốn ủy thác, huy động ròng trên thị trường liên ngân hàng, vay nước ngoài, một phần vốn chủ sở hữu và lợi nhuận chưa phân phối. Đồng thời, một số khoản như đầu tư trái phiếu doanh nghiệp và cấp tín dụng ngoài hoạt động sẽ bị loại trừ khỏi phần tiền gửi.
Theo đánh giá của nhóm phân tích Công ty Chứng khoán MB (MBS), tác động thực tế của việc nâng trần LDR phụ thuộc vào cấu trúc bảng cân đối từng đơn vị.
Những ngân hàng có vốn chủ sở hữu, lợi nhuận giữ lại, vay nước ngoài và huy động ròng liên ngân hàng lớn sẽ hưởng lợi hơn từ cách tính LDR mới. Trong khi đó, tác động kém tích cực hơn với nhà băng có tỷ trọng trái phiếu doanh nghiệp và cấp tín dụng ngoài cho vay cao.
Nhìn chung, MBS đánh giá Thông tư 50 có tác động tích cực tới các ngân hàng niêm yết. Trong đó, những đơn vị sớm áp dụng LCR và NSFR có thể giúp các ngân hàng chuyển sang mức trần LDR 95%, qua đó giảm áp lực thanh khoản và tạo thêm dư địa cho vay.
Theo lộ trình, từ ngày 1/10/2028, các ngân hàng phải bắt đầu áp dụng đồng thời LCR và NSFR. Tuy nhiên, các nhà băng có thể đăng ký áp dụng sớm hai tỷ lệ này từ cuối năm nay.
LCR phản ánh khả năng ngân hàng duy trì đủ tài sản thanh khoản để đáp ứng nhu cầu tiền ra trong giai đoạn căng thẳng 30 ngày. Ngưỡng tối thiểu khởi điểm là 50% vào năm 2028, sau đó tăng thêm 10 điểm phần trăm mỗi năm và đạt 100% từ tháng 10/2033.
Trong khi đó, NSFR được xác định bằng nguồn vốn ổn định sẵn có chia cho nguồn vốn ổn định yêu cầu, phản ánh mức độ cân đối giữa nguồn vốn ổn định và nhu cầu tài trợ cho tài sản. Tỷ lệ này tối thiểu 90% từ tháng 10/2028, tăng lên 95% một năm sau và đạt 100% từ tháng 10/2030.
Khi áp dụng ngưỡng tối thiểu 100% đối với cả LCR và NSFR, nhà băng không còn phải tuân thủ và báo cáo ba tỷ lệ thanh khoản cũ, đồng thời cũng không phải tuân thủ giới hạn LDR, dù vẫn phải báo cáo tỷ lệ này.
Theo MBS, những điều chỉnh của Thông tư 50 so với dự thảo trước mang tính linh hoạt hơn trong giai đoạn chuyển tiếp, nhằm tiếp tục hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng nhưng vẫn tạo lộ trình để hệ thống tiến tới tuân thủ các chuẩn Basel III.
Dù vẫn thấp hơn mức trần 85%, mặt bằng LDR của 27 ngân hàng niêm yết đã lên cao hơn so với các giai đoạn trước, phản ánh áp lực cân đối nguồn vốn gia tăng. Trong bối cảnh này, Ngân hàng Nhà nước thời gian qua đã áp dụng một số biện pháp kỹ thuật ngắn hạn nhằm giảm áp lực thanh khoản và hỗ trợ khả năng tài trợ tín dụng của hệ thống. Tuy nhiên, đây vẫn là những hỗ trợ trong ngắn hạn và có thể làm gia tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn cũng như áp lực thanh khoản nếu tăng trưởng tín dụng tiếp tục ở mức cao.
Do đó, việc ban hành Thông tư 50 với lộ trình quản lý thanh khoản và cơ cấu nguồn vốn rõ ràng hơn, theo nhóm phân tích, là điều cần thiết để vừa hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, vừa bảo đảm chất lượng bảng cân đối và an toàn hệ thống trong trung, dài hạn.
Quỳnh Trang