Vụ đấu súng giữa các đơn vị đặc nhiệm ở Kiev được cho là bắt nguồn từ mâu thuẫn, cạnh tranh giữa hai cơ quan tình báo hàng đầu Ukraine.
Đơn vị đặc nhiệm Alpha thuộc Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) đêm 1/9 đấu súng với đặc nhiệm của Tổng cục Tình báo Quốc phòng (GUR). Sự việc khiến ít nhất ba sĩ quan GUR bị thương, chưa rõ thương vong bên phía SBU.
Một nguồn tin tình báo Ukraine nói rằng vụ đấu súng bắt đầu khi đặc vụ GUR cố gắng giải cứu một thành viên đang bị SBU bắt giữ.
Theo Kyiv Independent, sự việc có liên quan đến Stepan Kaplunov, công dân Nga có quan điểm phản đối Điện Kremlin. Kaplunov là phó chỉ huy lực lượng bán quân sự RVC, đơn vị trực thuộc GUR có thành phần nòng cốt là những công dân Nga đang chiến đấu cùng quân đội Ukraine.
Các sĩ quan SBU và GUR đấu súng ở Kiev đêm 1/9. Video: X/TuiteroMartin
Luật sư của Kaplunov cùng các quan chức Ukraine cho biết SBU đưa ông này đến căn hộ của một thành viên RVC và chuẩn bị khám xét. Các thành viên RVC cố gắng ngăn cản lực lượng SBU và gọi thêm viện binh.
Sĩ quan có vũ trang của SBU và GUR sau đó tập trung quanh tòa nhà, đối đầu nhau suốt buổi tối. Những tiếng súng đầu tiên vang lên vào khoảng 23h ngày 1/9, hai bên tiếp tục đấu súng vào sáng 2/9.
Một nguồn tin nói với Washington Examiner rằng SBU mở cuộc điều tra Kaplunov dựa trên thông tin mà họ nhận được, nhận xét cuộc đụng độ là bằng chứng cho thấy tình trạng đổ vỡ diện rộng trong hệ thống an ninh Ukraine. “Tình hình hoàn toàn hỗn loạn”, người này nói thêm.
SBU đưa ra lời giải thích khác, tuyên bố các sĩ quan khi đó đang triển khai “đợt khám xét khẩn cấp liên quan đến âm mưu tấn công của Cơ quan An ninh Liên bang Nga (FSB)”, nhưng bị một nhóm người có vũ trang cản trở. SBU phải điều đơn vị đặc nhiệm Alpha tới hiện trường, bắt giữ 3 người thuộc một đơn vị quân đội Ukraine.
Hiện trường vụ đấu súng giữa SBU và GUR tại Kiev ngày 2/9. Ảnh: Kyiv Post
SBU trước đó thông báo đã phối hợp với GUR ngăn chặn âm mưu ám sát nhằm vào “một biểu tượng của phong trào đối lập Nga đang có mặt tại Ukraine”. GUR cũng đăng thông tin tương tự, song nhanh chóng gỡ bỏ.
Không cơ quan nào giải thích rõ mối liên hệ giữa Kaplunov với âm mưu ám sát mà Nga bị cáo buộc tiến hành, cũng như nguyên nhân khiến các đơn vị đặc nhiệm được cho là tham gia chiến dịch hiệp đồng lại chuyển sang đấu súng với nhau.
Luật sư của Kaplunov cho biết thân chủ không còn bị giam, song chưa rõ tung tích và giới chức cũng chưa công bố cơ sở pháp lý của quyết định bắt giữ.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi vụ đấu súng là “hành động hoàn toàn đáng xấu hổ, không thể chấp nhận được” và yêu cầu mở cuộc điều tra. Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine và cựu giám đốc GUR, kêu gọi tổ chức điều tra “toàn diện và công minh”, nhấn mạnh “không ai có quyền vô cớ bắt giữ quân nhân và nổ súng trên đường phố”.
Cuộc đụng độ làm dấy lên nghi ngờ về khả năng kiểm soát cấp dưới của giám đốc GUR Oleh Ivashchenko, nhất là với các đơn vị vẫn duy trì quan hệ mật thiết với người tiền nhiệm Budanov. Một nguồn tin cho biết ông Ivashchenko nhiều khả năng sẽ bị cách chức.
Video được cho là ghi lại trận ẩu đả dẫn đến nổ súng giữa đặc nhiệm SBU và GUR tại Kiev ngày 2/9. Video: UNN
Các nguồn tin am hiểu vấn đề khẳng định Chánh văn phòng Budanov vẫn duy trì ảnh hưởng trong nội bộ GUR thông qua những người thân tín, trong đó có Timur, chỉ huy đơn vị đặc nhiệm phụ trách quản lý RVC.
Họ cho rằng nguồn cơn dẫn đến cạnh tranh gay gắt giữa hai cơ quan tình báo hàng đầu Ukraine xuất phát từ bất đồng giữa Kyrylo Budanov với quyền giám đốc SBU Oleksandr Poklad. “Hai người đã có mâu thuẫn từ trước và kéo dài đến tận bây giờ. Mọi chuyện lắng xuống sau các đợt thay đổi nhân sự, song sự việc ngày 2/9 đã phơi bày tất cả”, một người nói.
SBU được thành lập sau khi Ukraine tuyên bố độc lập năm 1991, kế thừa phần lớn nhân sự, cơ sở vật chất và hạ tầng của chi nhánh Ủy ban An ninh Quốc gia Liên Xô (KGB) tại nước này. Đây là cơ quan an ninh nội địa chủ chốt của Ukraine, phụ trách hoạt động phản gián và chống khủng bố, nhận chỉ đạo trực tiếp từ Tổng thống và được coi là lực lượng quân sự chính quy.
GUR trực thuộc Bộ Quốc phòng Ukraine, thành lập tháng 9/1992 trên cơ sở các đơn vị của Tổng cục Tình báo Quân đội Liên Xô tại quân khu Kiev, Odessa và Carpathian. GUR phụ trách nhiệm vụ thu thập thông tin tình báo và được biên chế nhiều đơn vị đặc nhiệm.
Oleksandr Poklad (trái) và Kyrylo Budanov. Ảnh: X/ZelenskyyUa
Đây không phải lần đầu mâu thuẫn giữa SBU và GUR dẫn đến đụng độ gây đổ máu.
Các sĩ quan SBU hồi tháng 3/2022 bắn chết Denys Kireyev, đặc vụ GUR từng tham gia vòng đàm phán đầu tiên giữa Nga và Ukraine. SBU nghi ngờ Kireyev phản quốc, trong khi GUR vinh danh ông này là “sĩ quan tình báo hy sinh khi làm nhiệm vụ đặc biệt”. Cái chết của Kireyev sau này được đánh giá là hậu quả của sự thiếu phối hợp giữa hai cơ quan tình báo.
Sau khi xung đột bùng phát, SBU và GUR đều tiếp nhận lượng lớn vũ khí, bổ sung các đơn vị chiến đấu và được quyền tự chủ lớn trong hoạt động.
Sự cạnh tranh giữa hai cơ quan giúp Ukraine thực hiện những chiến dịch táo bạo, song cũng dẫn đến tình trạng tranh giành nhân sự, nguồn lực và công lao trên truyền thông. “Vụ nổ súng tại Kiev cho thấy mối nguy hại khi cuộc ganh đua giữa hai cơ quan tình báo được vũ trang tận răng bùng phát thành đụng độ”, cây bút Ani Chkhikvadze của Washington Examiner nhận xét.
Nguyễn Tiến (Theo Washington Examiner, AFP, Kyiv Independent)