Cần ThơĐặc sản nhãn xuồng Vĩnh Châu vào vụ, giá chỉ 11.000-15.000 đồng một kg, thấp nhất khoảng ba năm qua khi sản lượng tăng mạnh, còn thương lái thu mua cầm chừng theo đợt.
Hiện vùng trồng tập trung của giống nhãn này nằm tại hai phường Vĩnh Phước và Vĩnh Châu. Từng được xem là một trong những đặc sản nổi tiếng của vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng cũ, nhãn xuồng cơm vàng nhiều năm qua được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ trái to, cơm dày, giòn, ráo nước và vị ngọt thanh đặc trưng.
Thế nhưng mùa nhãn năm nay, niềm vui được mùa của nhiều nhà vườn lại không đi cùng giá bán.
Vừa thu hoạch xong gần 4.000 m2 nhãn xuồng cơm vàng, chị Kha Thanh Thủy, ở phường Vĩnh Châu, bán hơn ba tấn trái với giá 12.000 đồng mỗi kg. Chị cho biết năm nay trái nhiều hơn nhưng thương lái mua không kịp vì vườn nào cũng thu hoạch một lúc.
Theo chị Thủy, khoảng ba năm trở lại đây, giá nhãn chỉ 12.000-15.000 đồng mỗi kg, trong khi trước đây, đầu vụ thường đạt 30.000-35.000 đồng, còn những đợt thu hoạch nghịch mùa có thể lên tới 50.000-60.000 đồng mỗi kg.
Nhãn xuồng chỉ có thể neo trên cây khoảng nửa tháng. Sau khi thu hoạch, trái phải tiêu thụ nhanh vì khoảng vài ngày là vỏ bắt đầu thâm đen, giảm chất lượng. “Trước đây, một vườn chỉ cần ba, bốn thương lái là tiêu thụ hết. Năm nay họ vẫn đến nhưng mỗi ngày chỉ mua khoảng 50-100 kg để bán lẻ nên thu hoạch không kịp tốc độ trái chín”, chị nói, cho biết vụ này gia đình không lỗ nhưng cũng chỉ “lấy công làm lời”.
Cách đó không xa, bà Lai Xiếu Lén, 78 tuổi, ở phường Vĩnh Phước, cũng vừa bán lứa nhãn đầu vụ với giá 13.000 đồng mỗi kg, sau đó giảm còn 12.000 đồng. Trên diện tích gần 3.000 m2 với những cây nhãn khoảng 15 năm tuổi, bà còn khoảng 500 kg chuẩn bị thu hoạch.
Theo bà, năm nay chi phí đầu tư mỗi 1.000m2 khoảng 13 triệu đồng, chưa tính tiền thuê nhân công thu hoạch. Với giá hiện tại, nếu bà thu nhãn bán chỉ huề vốn. “Nếu gặp mưa, trái dễ rụng hoặc bị đen là bán không được”, bà nói.
Ông Huỳnh Hồ Dém, Giám đốc Hợp tác xã nhãn xuồng cơm vàng Vĩnh Châu, cho biết đơn vị hiện có 20 thành viên, canh tác hơn 140 ha nhãn xuồng cơm vàng. Sản phẩm đã được công nhận OCOP 3 sao. Riêng gia đình ông gắn bó với loại cây này hơn 30 năm, hiện có gần một ha với hơn 140 gốc nhãn.
Ông Dém nói những năm đầu phát triển, nhãn xuồng cơm vàng được ưa chuộng, thương lái mua tại vườn với giá 40.000-50.000 đồng mỗi kg. Năm nay đầu vụ còn khoảng 35.000 đồng nhưng sau đó giảm rất nhanh xuống còn 11.000-12.000 đồng mỗi kg.
Theo ông, mưa đến sớm khiến nhiều vườn ra bông cùng lúc, thời gian thu hoạch chỉ gói gọn khoảng một tháng nên sản lượng dồn vào một thời điểm. Trong khi đó, thương lái vẫn thu mua nhưng không thể gom hết lượng trái chín cùng lúc, khiến giá giảm mạnh. Chi phí đầu tư hiện chiếm khoảng 70% doanh thu nên lợi nhuận của người trồng chỉ còn khoảng 30%, bằng một nửa so với những năm trước.
Theo ông Dém, xử lý nhãn ra trái vụ cũng chưa phải giải pháp khả thi. Gần một ha xử lý trái vụ chỉ thu được khoảng một tấn trái, dù giá bán đạt 50.000-55.000 đồng mỗi kg, trong khi nguồn nước và kỹ thuật tại địa phương còn nhiều hạn chế.
Ông Lưu Khánh Đông, Phó trưởng Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Vĩnh Phước, cho biết mức giá hiện nay thấp nhất khoảng ba năm trở lại đây.
Ông Dém nói về những chùm nhãn có chất lượng trái xấu, không được mua với giá cao. Ảnh: Chúc Ly
Theo ông, thời tiết năm nay diễn biến bất thường, không còn theo quy luật như trước khiến nhiều nhà vườn xử lý ra hoa không đạt, buộc cây cho trái đồng loạt trong khoảng một tháng rưỡi, thay vì kéo dài gần ba tháng.
“Những năm trước, bà con cách 5-10 ngày mới thu hoạch một đợt nên nguồn cung không dồn vào cùng thời điểm. Năm nay lại gặp mưa, trái bị nám, dễ thối nên người dân phải tranh thủ bán, nếu không sẽ rụng”, ông Đông nói.
Theo ông, ngoài nguồn cung tăng mạnh, sức tiêu thụ cũng giảm so với trước. Những năm đầu phát triển, nhãn xuồng cơm vàng được người tiêu dùng ưa chuộng nhờ chất lượng khác biệt với thịt dày, ráo cơm, giòn và ngọt. Tuy nhiên, khi giống nhãn này không còn mới lạ, nhu cầu thị trường giảm dần. Bên cạnh đó, diện tích trồng nhãn tại một số địa phương tăng lên, tạo thêm sức cạnh tranh khiến giá liên tục giảm.
Đầu ra của nhãn xuồng cơm vàng chủ yếu vẫn phụ thuộc thương lái, tiêu thụ tại TP Cần Thơ, Cà Mau và một phần nhỏ đưa lên TP HCM. Hiện phường Vĩnh Phước có hơn 220 ha là nhãn xuồng cơm vàng, năng suất bình quân khoảng 6 tấn mỗi ha. Với mức giá hiện nay, nhiều nhà vườn chỉ hòa vốn hoặc lợi nhuận không đáng kể.
Theo ông Đông, việc chuyển đổi sang cây trồng khác không dễ vì phần lớn vườn nhãn đã khép tán, không thể trồng xen. Địa phương hiện chủ yếu khuyến cáo người dân cải tạo, tỉa thưa vườn để nâng hiệu quả sản xuất. Phường cũng từng tính đến hướng phát triển các sản phẩm chế biến như nhãn sấy và kết hợp du lịch trải nghiệm, song đến nay chưa triển khai hiệu quả.
Chúc Ly