Biến đổi khí hậu khiến các sông băng thu hẹp và trở nên kém ổn định hơn, có thể làm tăng khả năng xảy ra thảm họa tàn khốc như trận lũ quét ngày 26/8 ở biên giới Nepal.
Giới chức Nepal cho biết ít nhất 165 người thiệt mạng sau khi trận lũ quét khổng lồ tràn qua vùng Trishuli thuộc huyện Nuwakot, giáp biên giới vùng Tây Tạng của Trung Quốc. Con số này có thể tiếp tục tăng khi lực lượng cứu hộ cứu nạn tiếp cận những vùng bị cô lập.
Phân tích ban đầu dựa trên ảnh vệ tinh và báo cáo từ chính phủ Nepal cho thấy lũ lụt có khả năng bắt nguồn từ vụ lở đất, xảy ra do một phần sông băng rơi qua độ cao hàng trăm mét.
Đống đổ nát sau trận lũ quét và sạt lở đất tại Devghat, huyện Nuwakot, Nepal, ngày 26/8. Ảnh: AFP
Theo Wired, tác động của hiện tượng ấm lên toàn cầu đối với các sông băng ở Nepal có thể dẫn tới hiệu ứng dây chuyền.
Joseph Shea, phó giáo sư địa lý ở Đại học Bắc British Columbia, cho biết sông băng thu hẹp dần có thể thúc đẩy những vụ lở đất do không còn giữ lớp trầm tích. Khi sông băng lùi dần, chúng để lại nhiều hồ nước lớn bị chặn bởi đập tự nhiên hình thành từ đất đá và vụn băng ở vùng núi cao. Nếu khối lượng lớn đất đá sạt lở và rơi xuống hồ nước, mực nước dâng cao đột ngột sẽ tạo sóng khổng lồ tràn qua đập, gây ra thảm họa gọi là lũ tràn hồ sông băng. Năm ngoái, hai đợt lũ tương tự từng xảy ra ở Nepal.
Thảm họa ngày 26/8 nhiều khả năng do một phần sông băng sụp đổ, rơi xuống thung lũng bên dưới. Nói với New York Times, Daniel Shugar, nhà địa chất tại Đại học Calgary ở Canada, cho biết ảnh vệ tinh hé lộ một khối băng rộng 610 m đã vỡ khỏi sông băng, khiến hỗn hợp băng và nước rơi thẳng xuống đáy thung lũng.
Theo ước tính của ông, khối băng rơi từ độ cao khoảng 5.182 m và lao xuống gần 1.220 m. Cục Khảo sát Địa chất Mỹ ghi nhận trận lở đất mạnh đến mức gây ra rung chấn tương đương động đất cường độ 5,2.
Thảm họa lũ quét ở biên giới Nepal – Trung Quốc. Video: CNN
Simon Cook, nhà nghiên cứu sông băng tại Đại học Dundee ở Scotland, nhận định đây là khối băng to được lưu trữ ở độ cao lớn trên núi với thế năng khổng lồ. Khi nó tách ra, lực rơi dữ dội đã nghiền nát khối băng thành nước, tạo thành hỗn hợp nguy hiểm di chuyển nhanh.
Phân tích của Shugar và Cook cho thấy dòng lũ di chuyển về phía tây bắc dọc theo thung lũng hướng tới sông Bhotekoshi, tại biên giới giữa Nepal và khu vực Tây Tạng của Trung Quốc. Shugar cho biết vẫn còn sớm để đưa ra kết luận về nguyên nhân trận lũ, nhưng ông chỉ ra tuyết trên sông băng có thể đã tan chảy hồi đầu tuần do nhiệt độ ấm.
Theo CNN, Nepal đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi các vụ lũ tràn hồ sông băng. Nepal nằm trong khu vực Himalaya đang ấm lên nhanh chóng, là nơi có hàng nghìn sông băng đang tan chảy và mất ổn định khi nhiệt độ gia tăng. Nhiệt độ ấm hơn tạo điều kiện cho tuyết tan thấm vào các vết nứt trong băng và đá núi, làm chúng suy yếu. Tốc độ mất băng từ những sông băng trên dãy Hindu Kush Himalaya, khu vực bao gồm Nepal, đã tăng gấp đôi kể từ năm 2000, đe dọa gần 2 triệu người sống ở hạ lưu.
An Khang tổng hợp