Các nhà nghiên cứu đang tìm cách phát triển những giải pháp xóa bỏ dấu vết lão hóa ở cơ thể người như tái lập trình tế bào, truyền máu trẻ hoặc tiêu diệt tế bào già cỗi.
Tái lập trình tế bào
Theo National Geographic, nhà sinh học phân tử David Sinclair, giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard, đã dành hơn một thập kỷ phát triển liệu pháp gene ER-100. Hồi tháng 4, trong thử nghiệm do Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép thực hiện, bác sĩ nhãn khoa đã tiêm một lượng nhỏ chất ER-100 vào mắt trái của bệnh nhân 70 tuổi mắc bệnh tăng nhãn áp nặng tại phòng khám ở Glendale, California, Mỹ.
Tăng nhãn áp là bệnh gây tổn thương dây thần kinh thị giác, chủ yếu ảnh hưởng đến người cao tuổi và có thể khiến người bệnh bị mù chức năng. Phương pháp điều trị mới có khả năng đẩy lùi bệnh tăng nhãn áp bằng cách đưa các gene trên bó dây thần kinh thị giác về thời điểm khỏe mạnh cách đây hàng thập kỷ. Nếu thành công, ER-100 sẽ nằm trong số những loại thuốc đầu tiên chữa lành tổn thương dây thần kinh ở người, nhưng Sinclair hy vọng hợp chất này sẽ là bước đầu tiên hướng tới đảo ngược lão hóa hoàn toàn.
ER-100 hoạt động dựa vào công nghệ tái lập trình để đưa tế bào về trạng thái trẻ trung hơn. ER-100 chứa chỉ dẫn để tạo ra yếu tố phiên mã, loại protein đặc biệt trong tế bào gắn vào ADN để bật hoặc tắt quá trình chuyển đổi thông tin từ gene trên ADN thành ARN. Ba yếu tố phiên mã trong ER-100 gồm OCT4, SOX2 và KLF4 (gọi chung là OSK) thường kích hoạt gene mà phôi người sử dụng để ngăn tế bào gốc phân hóa thành dây thần kinh, da, tim và cơ quan khác trong cơ thể.
Phòng thí nghiệm của Sinclair thông báo đã áp dụng thành công liệu pháp này trên chuột và linh trưởng, nhưng thử nghiệm tại Glendale đánh dấu lần đầu tiên ER-100 được sử dụng với con người. Đây là động thái mới nhất trong cuộc đua công nghệ sinh học chống lão hóa đang phát triển nhanh chóng với những khoản đầu tư khổng lồ.
Giáo sư David Sinclair. Ảnh: Đại học New South Wales
Truyền máu trẻ
Theo New York Times, vào thập niên 1950, nhà nghiên cứu lão hóa Clive McCay tiên phong phẫu thuật ghép nối các cặp chuột già và trẻ với nhau để chúng dùng chung hệ tuần hoàn và phát hiện xương của chuột già thực sự trẻ hơn. Kỹ thuật này gần như bị lãng quên cho đến khi giới nghiên cứu khôi phục phương pháp vào những năm 2000 và bắt đầu tìm hiểu ảnh hưởng của máu đến quá trình lão hóa.
Hiện nay, các chuyên gia ở phòng thí nghiệm của Đại học California Berkeley và nhiều nơi khác đang tìm hiểu giải pháp pha loãng huyết tương có thể làm chậm quá trình lão hóa hay không. Pha loãng huyết tương bao gồm rút máu ra khỏi cơ thể và đưa qua máy ly tâm để tách riêng tế bào máu (hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu) khỏi huyết tương cũ. Phần huyết tương cũ chứa yếu tố gây bệnh hoặc chất ức chế tái tạo tế bào bị bỏ đi, thay thế bằng dung dịch nước muối sinh lý và protein albumin, sau đó truyền vào cơ thể bệnh nhân.
Tiêu diệt tế bào “thây ma”
Theo Inside Tracker, một lý do khiến con người mắc bệnh liên quan đến tuổi tác như bệnh tim mạch hoặc Alzheimer là tế bào “thây ma” – những tế bào già cỗi đã ngừng phân chia và không còn làm việc bình thường, nhưng không chịu chết đi mà lơ lửng tồn tại trong cơ thể, dẫn đến viêm nhiễm gây tổn thương mô lân cận.
Cách đây hai thập kỷ, giới nghiên cứu bắt đầu xác định loại thuốc gọi là senolytic nhắm vào cơ chế phòng vệ của tế bào “thây ma” thông qua nhiều phương thức đa dạng. Về lý thuyết, việc tiêu diệt tế bào “thây ma” có thể giúp đảo ngược lão hóa.
Trong thí nghiệm ở chuột, thuốc senolytic kéo dài tuổi thọ và khôi phục chức năng cơ, thận và tim vốn suy giảm do tuổi tác. Nhưng dù thử nghiệm trên người đã diễn ra nhiều năm, chưa có kết quả đột phá nào được công bố.
James Kirkland, nhà nghiên cứu tiên phong trong lĩnh vực này, đang thử nghiệm một loại thuốc chữa bệnh bạch cầu phổ biến kết hợp với hợp chất từ thực vật giúp điều trị hội chứng suy yếu, bệnh viêm khớp và Alzheimer ở người lớn tuổi.
Cấy ghép nội tạng
Theo lý thuyết, việc phát triển lá gan, thận hoặc tim mới từ chính tế bào của bệnh nhân và thay thế cơ quan cũ có thể kéo dài tuổi thọ. Các nhóm nghiên cứu đang mở rộng khả năng thay thế nội tạng thông qua cả cơ quan nuôi cấy trong phòng thí nghiệm và lợn biến đổi gene. Bệnh nhân cấy ghép tim lợn đầu tiên sống được hai tháng. Một bệnh nhân sống kỷ lục 271 ngày với quả thận lợn trước khi thay thận từ người hiến tạng.
Giới chuyên gia đang khám phá công nghệ ghép tạng để làm chậm quá trình lão hóa ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, theo Science Alert, lão hóa ảnh hưởng đến mọi tế bào trong cơ thể cùng lúc, vì vậy việc thay thế một cơ quan không ngăn chặn được quá trình lão hóa tổng thể. Việc phẫu thuật cũng mang lại nhiều rủi ro, bao gồm nguy cơ thải trừ do hệ miễn dịch của người lớn tuổi từ chối cơ quan cấy ghép.
An Khang tổng hợp