Drone dày đặc trên chiến trường, yêu cầu bảo dưỡng phức tạp khiến xe tăng Abrams Ukraine chỉ được dùng làm phương tiện chở quân hoặc phải nấp kỹ.
Kể từ khi nhận lô xe tăng M1A1 Abrams từ Australia vào năm ngoái, các kíp lái thuộc Trung đoàn Xung kích Độc lập số 425 “Skala” của Ukraine đã triển khai chúng trong hai chiến dịch tại Pokrovsk, thành trì và trung tâm hậu cần trọng yếu mà Ukraine để mất vào tay Nga đầu tháng 12/2025.
Trong đợt triển khai quy mô lớn đầu tiên, Trung đoàn 425 Ukraine điều xe tăng Abrams yểm trợ các đơn vị tấn công Pokrovsk. Thành viên kíp lái có biệt danh Kent cho biết xe của anh đi sau một xe tăng lắp bộ cày mìn, nối đuôi là hai xe chiến đấu bộ binh chở theo bộ binh.
Xe tăng M1A1 Abrams của Ukraine trong video công bố ngày 3/9. Video: Hromadske
“Do xe tăng là mục tiêu ưu tiên, nhiệm vụ của tôi là thu hút sự chú ý của đối phương, tạo điều kiện cho bộ binh đổ quân. Chúng tôi cũng nhận lệnh tấn công 3 mục tiêu dọc theo lộ trình. Chúng tôi lao thẳng vào đó, nã đạn dữ dội rồi nhanh chóng rút lui”, Kent nói.
Chiến dịch lớn thứ hai diễn ra ngày 31/3, khi lực lượng Ukraine tìm cách tiến quân và kiểm soát khu công nghiệp gần Pokrovsk để ngăn các đơn vị Nga tiếp cận làng Grishino, phía tây bắc thành phố.
Quân đội Ukraine dành hai tuần để chuẩn bị cho chiến dịch, nhiều lần dùng thiết bị bay không người lái (drone) để trinh sát khu vực, khảo sát kỹ những đoạn đường khó khăn trên lộ trình, cung cấp cho các kíp lái những hình ảnh và video chi tiết. “Họ nắm rõ từng mét đường đi”, một chỉ huy có biệt danh Kubik nhớ lại.
Yếu tố thời tiết được đánh giá là rất quan trọng, khi binh sĩ Ukraine phải chờ trời sương mù và mưa nhằm hạn chế hiệu quả của drone Nga. “Nếu thời tiết không thuận lợi, chúng tôi không thể thực hiện trót lọt những chiến dịch kiểu này”, Kubik cho biết.
Tuy nhiên, 4 trong 5 xe tăng và thiết giáp Ukraine vẫn bị phá hủy trong chiến dịch ngày 31/3. Kubik thừa nhận Nga có thể đã biết trước về nỗ lực này. “Ngay sau khi sương mù tan, binh sĩ Nga bắt đầu dùng drone góc nhìn thứ nhất (FPV) tấn công xe tăng Abrams. Chúng tôi kịp làm xong nhiệm vụ rồi mới bỏ xe”, chỉ huy Ukraine nói.
Xe tăng M1A1 Abrams, thiết giáp Ukraine bị phá hủy trên mặt trận Pokrovsk trong video công bố ngày 1/4. Video: Voyna Istoriya Oruzhie
Bất chấp tổn thất bị giới chuyên gia quân sự Ukraine chỉ trích, các kíp lái thuộc Trung đoàn 425 vẫn bảo vệ quyết định điều động xe tăng Abrams cho chiến dịch. Họ cho biết phương án thay thế là để binh sĩ đi bộ qua quãng đường vài km, mang theo vũ khí, đạn dược, nước và nhu yếu phẩm.
“Việc đó tốn nhiều thời gian hơn, còn đối phương đâu có ở yên một chỗ, họ đang tiến về phía những binh sĩ của chúng tôi. Drone và UAV hoạt động trên đầu chúng tôi mỗi ngày, các binh sĩ sẽ lộ vị trí khi trời quang đãng”, Kubik lưu ý.
Trong những chiến dịch hiệp đồng với xe chiến đấu bộ binh, những chiếc Abrams thường di chuyển nhanh để hỗ trợ vận chuyển binh sĩ và bắn chế áp vị trí đối phương. Các kíp lái xe tăng Ukraine cho rằng điều này vẫn rất giá trị, dù phương tiện của họ có thể bị phá hủy sau đó.
Khi được hỏi liệu có hợp lý không khi phải sử dụng xe tăng có giá 10 triệu USD luôn gắn liền nguy cơ bị phá hủy trong mỗi lần xuất kích, một chỉ huy Ukraine khẳng định “tất nhiên đó là điều hợp lý, quan trọng nhất là nó bảo toàn tính mạng kíp lái bên trong”.
Kent cho rằng ưu điểm lớn nhất của xe tăng Abrams là độ chính xác, còn nhược điểm là kích thước cồng kềnh và rất khó ngụy trang. Kent kể rằng chiếc Abrams của anh từng bị 20 drone Nga tấn công tại mặt trận Pokrovsk, song vẫn sống sót nhờ các biện pháp bảo vệ bổ sung.
“Những cải tiến đơn giản như dải cao su và lồng thép gắn trên tháp pháo khiến drone không đâm trực tiếp vào giáp chính, mà va vào giáp phụ bên ngoài và kích nổ”, quân nhân Ukraine khẳng định. Kent lưu ý rằng Ukraine chưa triển khai giáp lông nhím trên Abrams như xe tăng Nga, song đánh giá “chúng cũng bảo vệ xe rất tốt” và đó là giải pháp hiệu quả.
Xe tăng Abrams Ukraine với lưới chống drone và giáp phản ứng nổ thời Liên Xô trong ảnh công bố ngày 3/9. Ảnh: Hromadske
Một trong những nhược điểm lớn của xe tăng Abrams là yêu cầu bảo dưỡng khắt khe. Hệ thống truyền động “đặc biệt nhạy cảm”, đòi hỏi kíp lái kiểm tra, bôi trơn và thay thế linh kiện sau mỗi lần ra trận.
Mức tiêu thụ nhiên liệu của Abrams cũng là gánh nặng nghiêm trọng. Binh sĩ Ukraine cho biết xe thường tốn khoảng 400-700 lít nhiên liệu mỗi lần tham chiến, tùy thuộc địa hình và điều kiện vận hành. Động cơ tua-bin khí với những yêu cầu khắt khe về hậu cần cũng là đặc điểm thường bị chỉ trích của dòng Abrams.
Các kíp lái Ukraine lưu ý rằng Abrams có thể dùng nhiều loại nhiên liệu khác nhau, song dầu diesel mang lại hiệu suất vận hành tốt nhất tính theo giờ hoạt động. Lô xe tăng Abrams mà Australia chuyển cho Ukraine sử dụng diesel thay cho nhiên liệu tiêu chuẩn là dầu hỏa hàng không JP-8.
Xe tăng M1A1 Abrams mà Ukraine tiếp nhận sử dụng hệ thống điện tử đời cũ, kém hiện đại hơn so với các biến thể mới hơn và cũng không có giáp uranium nghèo như phương tiện trong lục quân Mỹ. Tuy nhiên, Kubik khẳng định “cấu hình hiện tại đã quá đủ, hệ thống ngắm bắn cực kỳ xuất sắc và pháo cũng rất tuyệt”.
Ukraine đã tiếp nhận tổng cộng 80 xe tăng Abrams, gồm 31 chiếc M1A1SA từ Mỹ và 49 xe M1A1 đã qua sử dụng của Australia.
Oryx, trang theo dõi thông tin tình báo mở có trụ sở tại Hà Lan, ước tính ít nhất 25 xe tăng Abrams của Ukraine đã bị phá hủy, hư hại, bị bỏ lại hoặc Nga tịch thu. Con số thực tế có thể cao hơn, do Oryx chỉ liệt kê những tổn thất có hình ảnh xác minh.
Xe tăng M1A1 Abrams của Trung đoàn 425 Ukraine vượt sông. Ảnh: Quân đội Ukraine
“Chúng tôi giờ không còn sử dụng được chúng nữa, không thể làm khác được. Nga đã phát triển mạnh mẽ lực lượng tác chiến drone và Ukraine chưa có phương tiện nào để đối phó mối đe dọa đó”, Kubik thừa nhận.
UAV trinh sát Nga có thể nhanh chóng phát hiện xe tăng Abrams trên chiến trường để chỉ điểm cho drone FPV tấn công chúng. Khả năng giám sát chiến trường liên tục khiến nỗ lực ngụy trang trở nên khó khăn hơn. Mối đe dọa này khiến Trung đoàn 425 quyết định ngừng đưa xe tăng Abrams vào tham chiến.
Tuy nhiên, Kubik tin rằng tình thế sẽ thay đổi khi Ukraine tìm được giải pháp tối ưu để đối phó UAV và drone. Khi được hỏi liệu kỷ nguyên của xe tăng đã chấm dứt hay chưa, Kubik trả lời dứt khoát rằng “nó chưa kết thúc”. “Chúng tôi đang nằm im chờ thời. Vội vã loại bỏ xe tăng là quá dại dột”, anh nói.
Nguyễn Tiến (Theo War Zone, Hromadske, AP)