Cựu lãnh đạo tình báo Đức Hanning bị bắt vì nghi phản quốc gợi lại hàng loạt vụ nội gián gây chấn động tình báo thế giới liên quan Mỹ, Anh và Liên Xô.
Văn phòng Công tố Liên bang Đức cho biết cựu lãnh đạo Cơ quan Tình báo Liên bang (BND) August Hanning bị bắt hôm 6/10 do “bị nghi ngờ chiếm đoạt bí mật quốc gia, có âm mưu và đã thực hiện hành vi phản quốc, hoạt động gián điệp”. Ông Hanning, 80 tuổi, lãnh đạo BND trong giai đoạn 1998-2005, sau đó trở thành Thứ trưởng Nội vụ Đức rồi chuyển sang làm cố vấn an ninh tư nhân.
Các công tố viên cáo buộc Hanning liên lạc với nhân viên một cơ quan tình báo nước ngoài trong nhiều năm và chuyển thông tin mật cho người này. Các tài liệu được cho là chứa thông tin về chương trình hạt nhân Iran, quân đội Nga và nội dung những cuộc họp an ninh định kỳ tại Văn phòng Thủ tướng Đức. Một số tài liệu có nguồn gốc từ các cơ quan tình báo đối tác của Đức.
Trường hợp của Hanning gợi lại nhiều trường hợp trong lịch sử khi những người được giao nhiệm vụ bảo vệ bí mật quốc gia lại lén cung cấp thông tin cho một bên khác.
Điệp viên Liên Xô trong lòng MI6
Kim Philby là một trong những điệp viên hai mang nổi tiếng nhất thế kỷ 20. Ông được tình báo Liên Xô tuyển mộ khi còn học tại Đại học Cambridge vào những năm 1930 và là người nổi bật nhất trong nhóm “Bộ ngũ Cambridge”, mạng lưới điệp viên đã tuồn nhiều bí mật của Anh cho Liên Xô.
Philby gia nhập cơ quan tình báo đối ngoại Anh MI6 trong Thế chiến II và nhanh chóng thăng tiến, trở thành người đứng đầu bộ phận phản gián Liên Xô. Sau đó, Philby được điều tới Washington, Mỹ, nơi ông tiếp cận nhiều thông tin nhạy cảm nhờ các mối quan hệ ở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) và Cục Điều tra Liên bang (FBI).
Kim Philby trong ảnh chụp năm 1951 tại London, Anh. Ảnh: AFP
Philby bắt đầu bị nghi ngờ vào năm 1951 và buộc phải rời MI6, sau khi Guy Burgess và Donald Maclean, hai thành viên trong “Bộ ngũ Cambridge”, đào tẩu sang Liên Xô. Philby được cho là đã cảnh báo hai người này rằng tình báo Anh sắp phát hiện ra họ là điệp viên làm việc cho Liên Xô.
Năm 1963, khi nhận thấy mình có nguy cơ bị bắt, Philby trốn sang Nga. Ông sống tại đây cùng người vợ Rufina Pukhova từ năm 1971 đến khi qua đời năm 1988.
Theo Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Anh, trong gần 20 năm, Philby đã cung cấp cho Liên Xô nhiều thông tin mật, trong đó có bí mật nhà nước, danh tính nhiều điệp viên, biên bản các cuộc họp nội các, nghiên cứu nguyên tử, thông tin tình báo ngoại giao và quân sự, khiến nhiều chiến dịch của phương Tây thất bại. Ông được xem là một trong những điệp viên gây thiệt hại lớn nhất cho tình báo Anh.
Đại tá KGB làm việc cho Anh
Nếu Philby là người của MI6 bí mật làm việc cho Liên Xô, Oleg Gordievsky lại đi theo chiều ngược lại.
Ông là con trai của một sĩ quan NKVD, cơ quan mật vụ Liên Xô và là tiền thân trực tiếp của cơ quan tình báo KGB. Đầu những năm 1970, Gordievsky được MI6 tuyển mộ, khi ông ngày càng thất vọng với chính quyền Liên Xô.
Trong thời gian làm việc cho KGB, Gordievsky được điều tới Copenhagen, Đan Mạch, sau đó tới London, Anh, và trở thành người phụ trách hoạt động tình báo của KGB tại London vào năm 1985.
Những thông tin Gordievsky cung cấp cho tình báo Anh được cho là giúp phương Tây nắm được lo ngại của KGB với cuộc tập trận Able Archer 83 của NATO. KGB cho rằng đây là vỏ bọc cho một cuộc tấn công hạt nhân. Điều này giúp phương Tây hiểu rõ tình hình hơn, góp phần giảm nguy cơ leo thang.
KGB nghi ngờ và triệu hồi Gordievsky về Moskva năm 1985 để thẩm vấn, nhưng ông chưa bị buộc tội. MI6 tiến hành một chiến dịch táo bạo để giải cứu ông, đưa ông ra khỏi Liên Xô trong cốp một chiếc ôtô vượt qua biên giới Phần Lan. Nga sau đó kết án tử hình vắng mặt với Gordievsky.
Gordievsky sống tại Anh dưới sự bảo vệ của chính phủ nước này, đến khi qua đời năm 2025.
Cựu sĩ quan KGB Oleg Gordievsky tại Cung điện Buckingham, London, Anh tháng 10/2007. Ảnh: AFP
Nội gián hơn hai thập kỷ tại FBI
Robert Hanssen là điệp viên cấp cao tại FBI và làm gián điệp cho Liên Xô, tiếp đó là cho các cơ quan tình báo Nga, giai đoạn 1979-2001.
Ban đầu, Hanssen theo học nha khoa tại Đại học Northwestern, nhưng chuyển ngành và tốt nghiệp với bằng kế toán và hệ thống thông tin. Ông từng làm cảnh sát tại Chicago trước khi gia nhập FBI năm 1976.
Năm 1979, Hanssen chủ động tiếp cận tình báo quân sự Liên Xô. Sau đó, ông tiếp tục làm việc với KGB và cơ quan kế nhiệm là SVR, sử dụng bí danh “Ramon Garcia”.
Hanssen không trực tiếp gặp những người phụ trách mình. Thay vào đó, ông sử dụng phương thức “điểm giao nhận bí mật”, các tài liệu mật được để tại những địa điểm ngoài trời đã được thống nhất trước, như công viên, khu vực có cây cối, dưới cầu hoặc các góc phố ở Washington. Đổi lại, ông nhận tiền hoặc kim cương.
Hanssen đã chuyển cho phía Liên Xô hàng nghìn trang tài liệu mật, trong đó có thông tin về kế hoạch tác chiến hạt nhân của Mỹ và danh tính các quan chức Nga bí mật làm việc cho Mỹ.
Vụ bắt giữ Aldrich Ames, một điệp viên Mỹ bị phát hiện làm việc cho tình báo Nga, năm 1994 đưa các nhà điều tra đến Hanssen. Hanssen bị bắt vào tháng 2/2001, nhận tội để tránh án tử hình và qua đời trong tù năm 2023.
Đặc vụ FBI Robert Hanssen. Ảnh: Wikimedia Commons
Cựu sĩ quan CIA bán bí mật cho Trung Quốc
Sau Chiến tranh Lạnh, các vụ nội gián tiếp tục xuất hiện trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc tăng nhiệt. Đáng chú ý trong số này là trường hợp của Alexander Yuk Ching Ma.
Ma sinh ra tại Hong Kong, sau đó chuyển đến Honolulu, bang Hawaii năm 1968 và trở thành công dân Mỹ năm 1975. Năm 1982, Ma bắt đầu làm việc cho CIA, công tác nước ngoài từ năm 1983 và xin nghỉ việc năm 1989. Thông tin từ Bộ Tư pháp Mỹ cho biết Ma có một người họ hàng cũng làm việc cho CIA từ năm 1967 đến 1983. Cả hai đều được cấp quyền tiếp cận thông tin cấp tối mật.
Tháng 3/2001, Cục An ninh Nhà nước Thượng Hải (SSSB) đề nghị Ma giúp thu xếp một cuộc gặp giữa SSSB với người họ hàng này. Ma, người họ hàng và các sĩ quan SSSB gặp nhau trong một phòng khách sạn ở Hong Kong trong ba ngày. Hai cựu sĩ quan CIA sau đó cung cấp thông tin mật cho Trung Quốc để đổi lấy 50.000 USD.
Năm 2003, Ma nộp đơn xin làm chuyên viên dịch thuật theo hợp đồng cho văn phòng FBI ở Honolulu. FBI biết về mối liên hệ giữa Ma và tình báo Trung Quốc, nên đã tuyển dụng để theo dõi. Ma bị bắt sau khi FBI cử một nhân viên bí mật tiếp cận ông. Trong cuộc trò chuyện, Ma thừa nhận từng giúp chuyển thông tin mật cho tình báo Trung Quốc.
Ma đạt thỏa thuận nhận tội với các công tố viên và lĩnh án tù 10 năm hồi tháng 9/2024. Nếu không có thỏa thuận này, Ma sẽ phải ngồi tù chung thân.
Như Tâm (Theo Al Jazeera, AFP, Guardian)