Tại Tọa đàm và Lễ phát động chiến dịch “Bầu trời xanh – Tài sản chung của chúng ta” sáng 9/9, bà Nguyễn Hoàng Ánh, đại diện Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết tình trạng ô nhiễm môi trường tại một số nơi còn rất nghiêm trọng.
Đặc biệt, ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn đã trở thành vấn đề nóng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống của người dân, đồng thời tác động đến mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Số liệu quan trắc của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, từ năm 2022-2025, ô nhiễm không khí tại khu vực Vùng Thủ đô chưa có dấu hiệu giảm, tập trung chủ yếu là ô nhiễm bụi mịn (PM2.5).
Theo đó, nồng độ PM2.5 trung bình 3 năm (2023-2025) dao động khoảng 47-48 µg/Nm3, vượt khoảng từ 1,5-2 lần so với giới hạn trung bình năm quy định. Đáng chú ý, số ngày chất lượng không khí vượt quy chuẩn chiếm tới 1/3 số ngày trong năm, tập trung vào mùa ô nhiễm từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau.
Đối với các thông số ô nhiễm khác ngoài bụi (NO2, O3, CO, SO2) về cơ bản đều đạt giới hạn cho phép.
Ngoài ra, hiện tượng ô nhiễm không khí ở Hà Nội trở nên nghiêm trọng vào các tháng cuối năm, khi hoạt động xây dựng, sản xuất và giao thương gia tăng.
Kết quả nghiên cứu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện từ năm 2023-2025 (bao gồm nguồn ô nhiễm phát sinh tại Hà Nội và nguồn ô nhiễm lan truyền từ các địa phương lân cận), tỷ lệ đóng góp đối với bụi PM2.5 trên địa bàn Hà Nội từ hoạt động giao thông vận tải chiếm 23%, xây dựng và bụi đường 20%, công nghiệp 10%, đốt mở 12%, bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm 27% và nguồn khác khoảng 8%.
Bên cạnh các số liệu trên, PGS.TS.BS Nguyễn Ngọc Quang, Phó Tổng Giám đốc Chuyên môn Nội, Hệ thống Y tế Vinmec, bổ sung, 90% thời gian mọi người ở trong nhà. Vì thế, không khí trong nhà có thể ô nhiễm cao gấp 2-5 lần so với ngoài trời.
Ông nhấn mạnh ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi và nhóm xã hội. Trong đó, người mắc bệnh tim mạch, hô hấp có nguy cơ chịu tác động cấp tính lớn nhất. Người cao tuổi là nhóm nhạy cảm nhất, trong khi trẻ em, thai nhi và phụ nữ mang thai thuộc nhóm dễ tổn thương.
Các nghiên cứu cho thấy, ô nhiễm không khí có thể làm giảm tuổi thọ trung bình của con người từ 2,3-3,4 năm. Trên toàn cầu, khoảng 94% dân số đang phải hít thở bầu không khí không an toàn.
Đằng sau những con số về bệnh tật và tử vong, ông Quang cho rằng còn có gánh nặng kinh tế lớn. Chi phí khám, chữa bệnh trực tiếp do ô nhiễm không khí tại Việt Nam ước tính tương đương khoảng 1% GDP. Nếu tính cả những tổn thất về sức khỏe và chất lượng cuộc sống, con số này có thể lên tới 4% GDP.
Để giảm ô nhiễm môi trường, theo bà Nguyễn Hoàng Ánh, trước hết cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, trong đó có thể xem xét điều chỉnh các tiêu chuẩn, quy chuẩn về chất lượng môi trường và tiêu chuẩn xả thải.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành quy chuẩn về khí thải phương tiện, trong đó có hệ số áp dụng đặc thù đối với Hà Nội và TP.HCM – những đô thị có mật độ phương tiện giao thông cao.
Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng khoa học – công nghệ, chuyển đổi số để phân tích, dự báo chính xác diễn biến chất lượng không khí. Đây sẽ là cơ sở khoa học phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và giúp các cơ quan chức năng ứng phó kịp thời.
Ngoài ra, cần kiểm soát chặt các nguồn phát thải từ giao thông, xây dựng, hoạt động đốt mở… “Một giải pháp quan trọng khác là sự tham gia của cộng đồng. Chúng ta sẽ không bao giờ thực thi được chính sách nếu không có sự tham gia tích cực của cộng đồng”, bà Ánh nói.
Bà Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì tương lai xanh, cho rằng không khí sạch không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến sức khỏe, chất lượng sống, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Chính vì vậy, không khí sạch cần được nhìn nhận như một tài sản chung, có giá trị đối với sức khỏe, năng suất lao động và cả sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo đó, giai đoạn tới không chỉ đặt ra yêu cầu kiểm soát tốt hơn các nguồn phát thải, mà còn đòi hỏi chúng ta từng bước thay đổi cách thức sản xuất, tiêu dùng và tổ chức giao thông theo hướng phát thải thấp hơn.
