Ổn định kinh tế vĩ mô – bài học lớn của 40 năm đổi mới

Điều này đã được Tổng Bí thư, Chủ Tịch nước Tô Lâm nêu trong 4 nguyên tắc cốt lõi về tăng trưởng kinh tế.

Trước mục tiêu lớn đến năm 2045 Việt Nam trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, Tuổi Trẻ đã có cuộc trò chuyện cùng PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội, để giải mã những bài học cốt lõi từ quá khứ, những quyết sách thúc đẩy nền kinh tế cất cánh trong kỷ nguyên mới.

Kỳ tích kinh tế vĩ mô sau 40 năm đổi mới

* Nhìn lại chặng đường 40 năm đổi mới kinh tế đất nước, theo ông đâu là thành tựu lớn nhất mà chúng ta đã đạt được và thành quả này gắn liền với những quyết sách mang tính bước ngoặt nào?

– PGS.TS Trần Hoàng Ngân: Thành tựu lớn nhất là Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình cao. Đây là mục tiêu mà theo kế hoạch ban đầu là đến năm 2030 mới đạt được.

Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, với quy mô kinh tế đạt 515 tỉ USD, GDP bình quân đầu người 5.066 USD và thu nhập quốc dân bình quân đầu người đạt 4.970 USD, chúng ta đã chính thức vượt qua ngưỡng thu nhập trung bình cao (khoảng 4.650 USD).

Nhìn lại để suy ngẫm. Năm 1986, khi đó, đất nước rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, thiếu ăn, GDP chỉ vỏn vẹn 8 – 9 tỉ USD, thu nhập bình quân đầu người chỉ khoảng 100 USD. Giờ đây, chúng ta đứng trong top 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Quyết sách đổi mới đúng đắn từ năm 1986 đã thay đổi hoàn toàn cục diện kinh tế.

Cụ thể như từ một nước thiếu ăn, chỉ sau những quyết sách giao đất lâu dài ổn định cho hộ nông dân (như chỉ thị 100 và khoán 10), từ năm 1989 Việt Nam đã vươn lên thành nước xuất khẩu gạo và nay đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu gạo và sở hữu nhiều mặt hàng nông sản nằm trong top đầu thế giới như hạt tiêu, cà phê, hạt điều, thủy sản.

* Để trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, chúng ta không thể duy trì cách làm cũ, vậy việc cần phải làm là gì, thưa ông?

– Muốn tiến tới năm 2045 là quốc gia phát triển thu nhập cao, chúng ta bắt buộc phải thay đổi mô hình tăng trưởng.

Quá trình 40 năm đổi mới vừa qua đã tạo lập một cơ đồ, tiềm lực to lớn cho đất nước, nhưng tăng trưởng chủ yếu vẫn dựa vào chiều rộng. Đó là dựa vào bơm vốn tín dụng (hiện đã lên tới 145% GDP), khai thác tài nguyên, đất đai và sử dụng nguồn nhân lực chi phí thấp. Hệ quả là năng suất lao động và năng suất nhân tố tổng hợp của chúng ta vẫn còn ở mức thấp.

Thời gian tới chúng ta phải chuyển hẳn sang mô hình tăng trưởng theo chiều sâu. Tăng trưởng cao và nhanh phải dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Bộ Chính trị đã ban hành các nghị quyết mang tầm chiến lược như Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nhằm thiết lập bệ đỡ cho mô hình này.

Để làm được điều đó, khâu then chốt là thực hiện hiệu quả ba đột phá chiến lược là thể chế, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong đó, thể chế không còn đơn thuần là công cụ để quản lý, mà phải trở thành công cụ đắc lực nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Quốc hội các khóa gần đây đã liên tục rà soát, hoàn thiện luật pháp nhằm đảm bảo thể chế không còn là điểm nghẽn, tạo động lực giải phóng toàn diện các nguồn lực xã hội.

Ổn định vĩ mô là nền tảng sống còn cho khát vọng hai con số

* Chặng đường 40 năm qua cho thấy tầm quan trọng của việc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu bốn nguyên tắc cốt lõi về tăng trưởng kinh tế. Theo ông, điều này gửi gắm thông điệp gì cho chặng đường hướng tới năm 2045?

– Tôi rất mừng và đồng tình sâu sắc với phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về bốn nguyên tắc tăng trưởng cốt lõi.

Tăng trưởng thực chất dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực tự chủ, tự lực tự cường của quốc gia. Phải đảm bảo tuyệt đối ổn định kinh tế vĩ mô. Khơi thông mọi nguồn lực xã hội từ khối tư nhân, nhà nước đến dòng vốn FDI, lan tỏa đến mọi địa phương.

Và cuối cùng là mọi thành quả tăng trưởng phải phục vụ và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Lịch sử 40 năm qua đã cho chúng ta bài học xương máu về ổn định vĩ mô. Tốc độ tăng trưởng bình quân của ta đạt 6,6%/năm, có những lúc cất cánh lên tới 8 – 9,5%. Nhưng sau đó tốc độ lại sụt giảm mạnh (có lúc rơi xuống dưới 5%) do tác động từ các cuộc khủng hoảng tài chính khu vực năm 1997, khủng hoảng toàn cầu năm 2008, hay khủng hoảng dầu thô làm lạm phát trong nước tăng phi mã.

Để đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam phải duy trì đà tăng trưởng cao ổn định trong một thời gian dài.

Tăng trưởng cao là “mệnh lệnh”, là khát vọng lớn để sánh vai với các cường quốc năm châu. Nhưng điều kiện tiên quyết để giữ vững đà tăng trưởng đó chính là phải đảm bảo ổn định vĩ mô, nâng cao sức đề kháng và khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

* Một trong ba đột phá chiến lược ông nhắc đến là thể chế để cởi trói cho sức sản xuất. Nhìn từ vai trò ngày càng lớn của kinh tế tư nhân, bài học lớn nhất trong kiến tạo không gian tự do kinh doanh cho người dân là gì?

– Trước năm 1986, chúng ta chỉ thừa nhận một thành phần kinh tế duy nhất là kinh tế nhà nước dưới cơ chế tập trung quan liêu bao cấp.

Từ khi đổi mới, việc thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần đã đánh thức sự năng động, sáng tạo vô biên của khu vực dân doanh. Từ chỗ chiếm tỉ trọng rất nhỏ, khu vực kinh tế tư nhân hiện nay đã đóng góp trên 50% GDP cả nước.

Bài học lớn nhất là phải tạo lập được môi trường kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh, minh bạch, bình đẳng và chính sách ổn định.

Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Quốc hội đã thể chế hóa kịp thời bằng Nghị quyết 198 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho khối này.

Nhiệm vụ cấp bách hiện nay là phải rà soát, giám sát chặt chẽ việc thực thi các chính sách hỗ trợ về mặt bằng, tiếp cận vốn tín dụng, thuế phí, nhân lực và khoa học công nghệ để đảm bảo chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Nguồn bài viết