Khi doanh thu và chất lượng nghệ thuật không song hành
Ra rạp từ ngày 30/10, Chị chị em em 3 của đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng nhanh chóng chiếm lĩnh phòng vé Việt Nam. Theo số liệu của Box Office Vietnam, tác phẩm tính đến 6h sáng 6/11 đạt doanh thu gần 90 tỷ đồng. Đây là một khởi đầu thương mại đáng ghi nhận, nhất là trong bối cảnh thị trường điện ảnh Việt Nam ngày càng có sự cạnh tranh gay gắt.
Khác với 2 phần trước, bộ phim mới đưa câu chuyện về không gian Kinh Bắc xưa với những ngôi nhà cổ, trang phục truyền thống và những phong tục, lễ giáo của xã hội Bắc Bộ.
Sức hút của tác phẩm trước hết đến từ dàn diễn viên có độ nhận diện cao gồm: Ninh Dương Lan Ngọc, Chi Pu, Kỳ Duyên, Quốc Anh, Steven Nguyễn, cùng tên tuổi gạo cội NSND Lê Khanh. Những hình ảnh được đầu tư công phu, các mối quan hệ tình cảm chồng chéo, những cuộc đối đầu gay gắt và nhiều tình tiết nhạy cảm cũng tạo nên hiệu ứng truyền thông đáng kể.
Tuy nhiên, thành tích phòng vé lại đi cùng một làn sóng phản ứng trái chiều, bởi lẽ đây là một bộ phim có kịch bản thiếu chặt chẽ, tâm lý nhân vật chưa thuyết phục, lạm dụng cảnh nóng và đặc biệt là truyền tải những quan niệm đáng tranh luận về tình yêu, hôn nhân và phẩm giá phụ nữ.
Những cuộc tranh giành tình ái vô lý
Chị chị em em 3 xoay quanh 5 nhân vật trung tâm là Thị Liễu (Ninh Dương Lan Ngọc), Thị Mầu (Kỳ Duyên), Thị Nương (Chi Pu), Văn Tài (Quốc Anh) và Văn Cường (Steven Nguyễn). Những mối tình dang dở, tình cảm đơn phương và bí mật quá khứ liên tiếp đẩy các nhân vật vào vòng xoáy mâu thuẫn, tranh giành.
Đây vốn là một bộ phim có nhiều tiềm năng để phát triển thành một tác phẩm tâm lý xã hội. Thế nhưng, vấn đề đáng bàn nằm ở cách kịch bản phát triển những xung đột ấy. Với thời lượng 122 phút, bộ phim phải xử lý nhiều tuyến nhân vật và hàng loạt biến cố. Do vậy có những hành động được đẩy lên mức cực đoan nhưng quá trình chuyển biến tâm lý chưa được chuẩn bị tương xứng.
Đặc biệt, sự chuyển dịch của Liễu từ một người phụ nữ trở về quê với những toan tính riêng sang việc nối lại mối tình cũ đặt ra yêu cầu rất lớn đối với cách xây dựng tâm lý. Tương tự, những lựa chọn của Tài hay những hành động của Nương cần được đặt trong một tiến trình phát triển đủ thuyết phục thay vì chỉ xuất hiện để tạo thêm xung đột.
Một hạn chế khác của bộ phim là sự phân tán điểm nhìn. Cả 5 nhân vật đều được đặt ở vị trí quan trọng và các tuyến truyện liên tục chuyển đổi nhưng không có điểm tựa cảm xúc đủ mạnh nên người xem có thể bị cuốn vào diễn biến nhưng khó hình thành sự đồng cảm thật sự.
Trong Chị chị em em 3 thế giới tinh thần của các nhân vật nữ dường như bị thu hẹp đáng kể vào mối quan hệ với một người đàn ông. Mọi hành vi như mỉa mai, châm chọc, chửi bới, ép cưới, bỏ thuốc độc, mua súng bắn người… diễn ra với tần suất cao, vô lý và ồn ào, khiến cho bộ phim là sự minh họa cho một định kiến giới rất cũ là phụ nữ thường đố kỵ, thù ghét nhau và sẵn sàng đánh mất phẩm giá vì đàn ông.
Tài – nhân vật trung tâm của những cuộc tranh giành, lại không được khắc họa như một người đàn ông có những giá trị nổi bật về năng lực, trách nhiệm hoặc phẩm chất. Ngược lại, nhân vật bộc lộ sự thiếu quyết đoán, nhập nhằng trong quan hệ tình cảm và thiếu trách nhiệm đối với những người phụ nữ có quan hệ với mình.
Sức hấp dẫn của nhân vật chủ yếu gắn với vẻ ngoài, xuất thân và những mối quan hệ tình cảm. Điều đó càng khiến cấu trúc xung đột của phim trở nên khó thuyết phục vì cả 3 người phụ nữ lại sẵn sàng đánh đổi nhiều thứ để có được tình yêu của người đàn ông ấy.
Đặc biệt mối quan hệ giữa Liễu và Tài là một trong những điểm yếu, vô lý và dễ gây ra tranh cãi nhất. Mối quan hệ bắt đầu từ một hình ảnh hồi cố, tái hiện lại cảnh 2 nhân vật phải chia tay từ khi còn ở tuổi thơ ấu vì Liễu chuyển nhà đi. Chỉ đơn giản vậy mà kịch bản cho phép sau đó 2 người gặp lại và dấn thân vào một cuộc tình say đắm, bất chấp luân thường đạo lý, thậm chí Liễu trách Tài suốt 15 năm không đi tìm mình.
Tôn vinh phụ nữ hay đặt phụ nữ dưới góc nhìn định kiến giới?
Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng khẳng định xây dựng bộ phim từ góc nhìn tôn vinh phụ nữ. Theo cách lý giải của đạo diễn, 3 nhân vật nữ đều có những bi kịch riêng, đều khao khát yêu thương và mong muốn giành lấy hạnh phúc trong một xã hội có nhiều ràng buộc.
Tuy nhiên, giữa ý đồ của đạo diễn và hiệu quả biểu đạt của tác phẩm tồn tại một khoảng cách lớn.
Đáng tiếc là trong Chị chị em em 3, 3 nhân vật nữ Liễu, Mầu và Nương tuy khác nhau về tính cách, xuất thân, địa vị và hoàn cảnh nhưng lại cùng được đặt vào một hệ quy chiếu gần như duy nhất là tình yêu của Tài. Đó là một quan niệm mang nặng dấu ấn của tư tưởng gia trưởng, khi đời sống người phụ nữ bị quy định bởi mối quan hệ đối với nam giới.
Họ có thể là người vợ được yêu thương, người tình bị bỏ rơi, người phụ nữ bị phản bội hoặc kẻ chiến thắng trong cuộc tranh giành tình cảm nhưng rất ít khi được thể hiện như những cá thể có khả năng tồn tại độc lập ngoài các quan hệ ấy. Điều đọng lại nổi bật của bộ phim lại là hình ảnh những người phụ nữ tìm cách đánh bại nhau, vạch trần bí mật của nhau, xúc phạm nhau, thậm chí gây nguy hiểm đến tính mạng của nhau.
Cảnh diễn của Ninh Dương Lan Ngọc và Kỳ Duyên trong phim
Một biểu hiện khác của cái nhìn thiếu tính nhân văn nằm ở cách bộ phim sử dụng khả năng mang thai và sinh con như những yếu tố quyết định danh phận, giá trị và hạnh phúc của người phụ nữ. Trong đoạn cao trào cuối phim, việc Thị Mầu không thể sinh con bị phơi bày và trở thành nguyên nhân khiến cô phải hứng chịu những lời công kích, trong đó có cả sự chỉ trích từ phía nhà chồng.
Về mặt chất liệu lịch sử, đây là một tình huống có cơ sở để phản ánh sự khắc nghiệt của những định kiến trọng nam khinh nữ trong xã hội truyền thống. Người phụ nữ từng bị xem như người có nghĩa vụ duy trì dòng dõi và sinh con nối dõi tông đường. Khi không thể đáp ứng kỳ vọng ấy, họ có thể bị coi thường hoặc mất địa vị trong gia đình.
Nhưng điều đáng nói là bộ phim đã xử lý bi kịch vô sinh như một bí mật cần vạch trần, một đòn tấn công nhằm hạ nhục Mầu và là một cú ngoặt để đẩy nhân vật đến đường cùng. Khi ấy thân phận và nỗi đau của phụ nữ đã bị biến thành công cụ tạo kịch tính khiên cưỡng.
Điều đáng tiếc ở Chị chị em em 3 là trong khi có nhiều chất liệu để khắc họa bi kịch của người phụ nữ dưới những ràng buộc của xã hội cũ, tác phẩm lại có xu hướng đặt họ vào những cuộc tranh giành tình ái, liên tục đẩy họ đến những hành vi cực đoan.
Sự khác biệt giữa ý đồ tôn vinh phụ nữ của đạo diễn và những phản ứng phê bình từ phía công chúng vì vậy không chỉ là sự khác biệt trong cách hiểu. Nó còn phản ánh những hạn chế có thể nhận thấy trong việc chuyển hóa một ý tưởng nhân văn thành hình tượng điện ảnh thuyết phục.
Xét đến cùng, một bộ phim có thể được nhớ đến vì những con số doanh thu ấn tượng, những ngôi sao nổi tiếng hoặc những cuộc tranh cãi ồn ào. Nhưng để có sức sống lâu dài, tác phẩm cần để lại nhiều hơn thế. Một phim thương mại kiểu Chị chị em em 3 không nhất thiết phải mang những tư tưởng lớn lao hoặc đưa ra một bài học đạo đức rõ ràng.
Nhưng một tác phẩm điện ảnh dù hướng đến giải trí, vẫn cần sự nghiêm túc trong cách nhìn nhận con người và đời sống. Điện ảnh có thể khai thác những điều tầm thường nhưng không nên tầm thường hóa cách nhìn về con người. Ở đây, phim Chị chị em em 3 đã tầm thường hóa con người.
Tiến sĩ Hà Thanh Vân
* Độc giả có thể chia sẻ cảm nhận về phim “Chị chị em em 3” và quan điểm của bạn không nhất thiết phải trùng với bài viết đã đăng trên VietNamNet. Mọi ý kiến xin gửi về email [email protected]. Xin chân thành cảm ơn!
Ảnh, clip: NSX
Hơn 120 phút phim ‘Chị chị em em 3’ là những màn ngoại tình, đánh ghen, trả thù và hãm hại nhau vì đàn ông. Phim còn sa đà vào các cảnh nóng trong khi câu chuyện thiếu chiều sâu và sức thuyết phục.
Thật sự khó hiểu vì hoa hậu Kỳ Duyên diễn xuất như vậy mà được giao vai chính quan trọng có sức nặng trong phim “Chị chị em em 3”. Có lẽ cô ấy được nhận vai chỉ vì đẹp.