Chuyên gia lo ngại khi dự trữ khí đốt cho mùa đông của EU thấp kỷ lục do xung đột Trung Đông, nhưng giới chức vẫn bình thản.
Đến đầu tháng 8, các kho khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) chỉ mới lấp đầy chưa đến 58% công suất, thấp hơn 12 điểm phần trăm cùng kỳ năm ngoái, theo Gas Infrastructure Europe.
“Mức dự trữ không chỉ đặc biệt thấp so với thời điểm này hàng năm, mà còn thấp chưa từng thấy trong lịch sử”, Sebastian Heinermann, Giám đốc điều hành hiệp hội kho chứa khí đốt hàng đầu của Đức INES, bình luận.
Các cơ sở lưu trữ của EU có thể chứa hơn 102 tỷ m3 khí đốt và lượng khí rút từ kho có thể đáp ứng tới 30% nhu cầu tiêu thụ trong một mùa đông bình thường. David Lewis, nhà phân tích cấp cao tại Wood Mackenzie, nhận định mức dự trữ hiện tại đặt châu Âu vào “tình thế rất rủi ro”.
“Nếu mùa đông rất lạnh hoặc có một giai đoạn rét kéo dài, châu Âu có thể phải áp dụng một số biện pháp hạn chế nhu cầu, chấp nhận giá cao hơn, nếu không thị trường có thể cạn khí đốt”, ông cảnh báo.
Năm 2022, khi xung đột Ukraine nổ ra làm gián đoạn thị trường khí đốt, các doanh nghiệp châu Âu đổ xô tích trữ. Đồng thời, Nga cắt giảm nguồn cung góp phần đẩy giá khí đốt lên kỷ lục trên 300 euro (346 USD) mỗi megawatt giờ (MWh).
Để ứng phó, EU đặt mục tiêu lấp đầy 90% công suất các kho dự trữ trước mùa đông, tức vào tháng 11. Đến khi chiến sự Iran bùng phát năm nay, EU hạ mục tiêu xuống 80% để tránh làn sóng mua vào trước mùa đông có thể đẩy giá tăng mạnh.
Diễn biến dự trữ khí đốt của Liên minh châu Âu. Đồ họa: Reuters
Thông thường, việc bổ sung dự trữ là trách nhiệm của các công ty thương mại và hạ tầng năng lượng. Họ mua khí đốt với giá rẻ vào mùa hè để lưu kho rồi bán vào mùa đông kiếm lời. Tuy nhiên, các bên mua cho biết giá khí đốt mùa hè tăng do chiến sự Iran và biến đổi khí hậu đã đảo lộn quy luật này.
Các nhà hoạch định chính sách và giới giao dịch châu Âu cũng kỳ vọng tăng nhập LNG để bổ sung dự trữ. Nhưng eo biển Hormuz đóng cửa sau khi chiến sự bùng phát làm gián đoạn nguồn cung từ Qatar, vốn chiếm khoảng 20% LNG toàn cầu.
Gián đoạn tại Hormuz cũng khiến thị trường rơi sâu hơn vào trạng thái gọi là “backwardation”, tức giá khí đốt giao ngay cao hơn giá giao vào mùa đông. Do đó, mua khí đốt lúc này để lưu kho không có ý nghĩa về kinh tế.
“Hiện hoàn toàn không có động lực tài chính nào để bổ sung kho dự trữ”, Jacob Mandel, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Aurora Energy Research, cho biết.
Giá khí đốt chuẩn tại châu Âu vào cuối tháng 7 gần gấp đôi mức trước chiến sự Trung Đông, tăng từ khoảng 31 euro lên gần 60 euro/MWh. Giá sau đó hạ xuống khoảng 53 euro/MWh khi hy vọng về một thỏa thuận hòa bình Mỹ – Iran hồi phục.
Theo Energy Aspects, tùy thuộc thời điểm vận tải qua eo Hormuz bình thường lại, giá khí đốt mùa đông có thể dao động khoảng 60-80 euro/MWh. Tuy nhiên, trong kịch bản không có LNG Qatar và thời tiết lạnh hơn bình thường, giá giao ngay có thể tăng lên 110 euro/MWh giai đoạn tháng 11 đến tháng 3/2027
Dự trữ thấp nhưng giới chức EU không lo lắng. Ủy ban châu Âu cho rằng mục tiêu lấp đầy 80% “về mặt kỹ thuật có thể đạt được”. Bên cạnh đó, các nhà hoạch định chính sách EU vẫn giữ kế hoạch cấm nhập khẩu LNG Nga, có hiệu lực hoàn toàn từ cuối năm nay, nhằm làm giảm nguồn thu của Điện Kremlin.
Đức, nước tiêu thụ khí đốt lớn nhất EU, chỉ mới dự trữ được 47% công suất, mức thấp nhất kể từ khi có dữ liệu thống kê. Điều này đặc biệt đáng lo ngại bởi các kho chứa của Đức chiếm hơn 20% tổng công suất lưu trữ toàn khối.
Dù vậy, Berlin giữ nguyên quan điểm. Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức thừa nhận dự trữ đang thấp lịch sử nhưng từ chối yêu cầu hai doanh nghiệp quốc doanh là SEFE và Uniper tăng mua khí đốt.
“Việc lấp đầy các kho dự trữ cho mùa đông là trách nhiệm của doanh nghiệp và các nhà giao dịch”, phát ngôn viên Bộ Kinh tế và Năng lượng Đức tuyên bố. Người này lập luận rằng nếu chính phủ can thiệp, thị trường khí đốt sẽ càng thắt chặt, đẩy giá leo thang.
Tuy nhiên, các nhà phân tích tỏ ra hoài nghi. Dự báo do Reuters thu thập cho thấy mức dự trữ trước mùa đông có thể chỉ đạt đỉnh khoảng 67-76%.
Theo ông Jacob Mandel tại Aurora Energy Research, để đưa lượng khí trong kho của châu Âu lên 80% trước mùa đông, tốc độ bơm khí vào kho phải tăng lên gần mức kỷ lục, điều chỉ có thể đạt được nếu chính phủ can thiệp.
Ngoài ra, người mua châu Âu cũng sẽ phải trả giá cao hơn cho các lô LNG nhằm cạnh tranh với khách hàng châu Á, những người cũng cần tìm nguồn thay thế cho lượng LNG thường được vận chuyển qua eo Hormuz.
Cảng LNG nổi ở thành phố Wilhelmshaven, Đức, ngày 15/11. Ảnh: Reuters.
Ông Laurent Ruseckas, nhà phân tích khí đốt cấp cao tại S&P Global, cho rằng phải đến mùa đông mới có thể biết giới chức EU lựa chọn đúng hay không. Nếu nhiệt độ thấp bất thường, các nhà giao dịch có thể buộc phải mua thêm nguồn cung vào phút chót, khiến giá tăng mạnh, đặc biệt nếu eo biển Hormuz vẫn đóng cửa.
Ngược lại, nếu mùa đông ôn hòa, việc chính phủ can thiệp lúc này có thể khiến giá tăng sớm không cần thiết. “Nếu bắt đầu mua ngay bây giờ để đưa dự trữ lên một mức được ấn định về mặt chính trị, bạn đang đẩy giá lên cao tức thì”, ông nói.
Và dù giá cuối cùng ở mức nào, chi phí này rốt cuộc vẫn sẽ được chuyển sang các hộ gia đình và ngành công nghiệp. “Điều đó đồng nghĩa hóa đơn năng lượng sẽ cao hơn trong mùa đông năm nay và cả mùa đông năm sau”, Erisa Pasko, nhà phân tích cấp cao của Energy Aspects, cho biết.
Phiên An (theo Reuters, Politico)