Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy – Ảnh: S.LINH
Trao đổi Tuổi Trẻ, Thạc sĩ Nguyễn Thị Xuân Thúy, Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng tại thị trường ô tô Việt Nam, Tesla không phải là một thương hiệu hoàn toàn mới lạ.
Trên thực tế, trong nhiều năm qua, đã có một số xe Tesla như Model S, Model X và Model 3 được đưa vào Việt Nam thông qua các doanh nghiệp nhập khẩu tư nhân. Tuy nhiên, đây chủ yếu là những trường hợp đơn lẻ, quy mô rất nhỏ và Tesla chưa có hệ thống phân phối chính thức tại Việt Nam.
Theo bà Thúy, việc chưa có hiện diện pháp nhân ở Việt Nam và sản phẩm chủ yếu thông qua kênh nhập khẩu từ nước ngoài khiến cho người sử dụng gặp hạn chế về dịch vụ sau bán hàng, phụ tùng và bảo hành.
“Việc thành lập pháp nhân của chính mình tại Việt Nam đánh dấu một bước đi mới của thương hiệu này” – bà Thúy đánh giá.
Việt Nam sẽ nằm ở đâu trong chiến lược ASEAN của Tesla?
* Với các ngành nghề đăng ký kinh doanh như vậy, bà có cho rằng sự hiện diện của hãng xe điện Mỹ sẽ không dừng lại ở việc bán xe?
– Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy: Đúng là chúng ta không chỉ nhìn ở góc độ Việt Nam là một thị trường tiêu thụ riêng lẻ. Điều đáng quan tâm hơn là Việt Nam sẽ nằm ở đâu trong chiến lược ASEAN của Tesla.
Nếu Tesla chỉ nhập xe nguyên chiếc vào Việt Nam, tác động trước mắt chủ yếu là tăng cạnh tranh trên thị trường xe điện. Nhưng nếu Việt Nam có thể trở thành một mắt xích trong mạng lưới cung ứng, dịch vụ, linh kiện hoặc về lâu dài là cứ điểm sản xuất của Tesla tại khu vực, thì tác động công nghiệp sẽ lớn hơn nhiều.
Một yếu tố nữa cũng đáng lưu ý là Tesla có các nguồn cung khác nhau cho thị trường ASEAN. Nhà máy Shanghai là một trung tâm sản xuất và xuất khẩu quan trọng của Tesla tại châu Á; trong khi Tesla cũng có nhà máy tại Berlin và Mỹ.
Trước mắt, nếu xuất khẩu sang Việt Nam, Tesla chắc chắn sẽ cân nhắc sản xuất ở đâu, xuất khẩu từ đâu và tận dụng các FTA như thế nào. Xe sản xuất tại Mỹ, Trung Quốc và EU có vị thế khác nhau về tiếp cận thị trường Việt Nam và ASEAN do các cam kết thương mại và quy tắc xuất xứ khác nhau.
Vì vậy, tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất của việc Tesla lập pháp nhân hiện nay chưa nằm ở số lượng xe Tesla sẽ bán được ngay lập tức, mà ở chỗ đây có thể là bước chuyển từ sự hiện diện mang tính đơn lẻ sang sự hiện diện thương mại có tổ chức.
Và từ góc độ chính sách công nghiệp, cần tận dụng sự hiện diện của một tập đoàn toàn cầu như Tesla thành cơ hội để phát triển dịch vụ, nhân lực, công nghệ và các doanh nghiệp cung ứng trong nước.
Tesla chưa có nhà mày tại ASEAN
Tesla Motors Vietnam được thành lập tại Việt Nam với các ngành nghề cho thấy cách tiếp cận với Việt Nam có thể đang chuyển từ một thị trường có những khách hàng riêng lẻ sang một thị trường mà hãng bắt đầu xem xét sự hiện diện thương mại trực tiếp. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng thành lập pháp nhân chưa đồng nghĩa với việc Tesla đã công bố kế hoạch mở bán chính thức hay đầu tư sản xuất tại Việt Nam. Ngoài ra, chúng ta cũng cần đặt động thái này trong bối cảnh rộng hơn của ASEAN. Tesla hiện đã có hoạt động thương mại tại một số thị trường Đông Nam Á như Singapore, Malaysia, Thái Lan và Philippines, với hệ thống cửa hàng, trung tâm dịch vụ và hệ thống sạc, nhưng chưa có nhà máy sản xuất ô tô tại ASEAN. Các cơ sở sản xuất quan trọng của Tesla nằm ở Mỹ, Trung Quốc và EU.
* Theo bà với một hãng ô tô hàng đầu thế giới tham gia thị trường, đặc biệt lĩnh vực xe điện ở Việt Nam sẽ có lợi thế gì?
– Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy: Dù có nổi tiếng hay thành công như nào thì đối với Tesla, Việt Nam hay ASEAN cũng vẫn là một thị trường mới, có tiềm năng, có hành vi tiêu dùng khác với Mỹ, Trung Quốc, hay EU, nên cũng như bất kỳ doanh nghiệp mới nào thâm nhập thị trường, họ sẽ gặp thuận lợi và khó khăn riêng.
Với Việt Nam, thị trường vẫn còn dư địa khá lớn nếu nhìn vào tỉ lệ sở hữu ô tô hiện vẫn đang trong giai đoạn motorization (ô tô hóa), và người tiêu dùng đã bắt đầu quen với xe điện và hệ sinh thái EV cũng đang hình thành. Đây là cơ hội để các thương hiệu mới tham gia.
Tuy nhiên, trong ngành ô tô, thách thức với một doanh nghiệp không phải là đảm bảo sản phẩm đưa ra thị trường đủ tốt, mà là cả một hệ sinh thái phía sau chiếc xe, từ bán hàng, dịch vụ, phụ tùng, bảo hành đến sạc.
Với Tesla, lợi thế về thương hiệu và công nghệ toàn cầu là rất rõ, nhưng việc chuyển những lợi thế đó thành một mô hình kinh doanh phù hợp với Việt Nam và kết nối được với thị trường ASEAN sẽ là bài toán cần giải quyết.
Thị trường vào cuộc đua cạnh tranh mới?
* Vậy những thách thức nào sẽ đặt ra cho hãng ô tô điện của Mỹ nói riêng và thị trường xe điện ở Việt Nam?
– Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy: Sự gia nhập thị trường của Tesla cũng mang lại cơ hội và thách thức cho chính thị trường ô tô Việt Nam. Một thương hiệu lớn như Tesla sẽ tạo thêm cạnh tranh, thúc đẩy đa dạng hóa sản phẩm và có thể đẩy nhanh quá trình điện hóa, nhưng nó cũng đặt ra bài toán về quy mô và cấu trúc thị trường.
Việt Nam vẫn là thị trường ô tô tương đối nhỏ trong khu vực, nếu có quá nhiều thương hiệu cùng tham gia nhưng mỗi thương hiệu có quy mô nhỏ, khả năng đạt hiệu quả kinh tế và xây dựng hệ sinh thái đủ sâu sẽ là một thách thức.
Sự tham gia của các doanh nghiệp mới vào thị trường có độ nhạy lớn với chính sách như ô tô cũng sẽ đặt ra những bài toán trong hoạch định chính sách.
Cơ hội Tesla mang lại chính là sự cạnh tranh và đầu tư mới có thể thúc đẩy thị trường, công nghệ và hệ sinh thái EV là toàn bộ mạng lưới gồm cơ sở hạ tầng, các ngành công nghiệp phụ trợ, công nghệ, dịch vụ phục vụ cho việc sản xuất, vận hành và phát triển xe điện phát triển nhanh hơn.
Nhưng chính sách cũng phải thích ứng với một thị trường đang thay đổi, từ hạ tầng sạc, tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn điện đến cơ chế khuyến khích và phát triển công nghiệp. Quan trọng hơn, phát triển nhanh thị trường EV chưa chắc đồng nghĩa với việc Việt Nam phát triển được năng lực công nghiệp EV.
Vì vậy, cơ hội hay thách thức của doanh nghiệp hay toàn ngành không chỉ nhìn ở việc thị trường có bao nhiêu thương hiệu hay bán được bao nhiêu xe điện, mà là sự tham gia của những doanh nghiệp mới sẽ để lại gì cho nền công nghiệp Việt Nam, doanh nghiệp cung ứng, nhân lực, công nghệ, R&D và giá trị tạo ra trong nước.
Đây cũng là điều cần quan sát trong trường hợp Tesla, họ sẽ chủ yếu là một nhà nhập khẩu và phân phối xe, hay sự hiện diện của họ sẽ tạo ra những liên kết sâu hơn với nền công nghiệp Việt Nam thì vẫn còn là ẩn số cần thời gian trả lời.
Vốn điều lệ 3 triệu USD
Ngày 11-9, Tesla thành lập Công ty TNHH Tesla Motors Vietnam tại TP.HCM với vốn điều lệ 77,667 tỉ đồng, tương đương khoảng 3 triệu USD. Doanh nghiệp được đăng ký các ngành nghề gồm bán buôn, bán lẻ ô tô, phụ tùng, máy móc, thiết bị cùng hoạt động xuất nhập khẩu và phân phối.
