Hầm ngầm nằm sâu dưới lớp đá granite, cùng nhiều biện pháp gia cố khiến cơ sở hạt nhân ở Núi Pickaxe là mục tiêu rất khó nhằn với Mỹ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/7 dọa “giáng đòn mạnh, đẹp đẽ vào thẳng cửa trước” của cơ sở hạt nhân ở Núi Pickaxe thuộc tỉnh Isfahan, miền trung Iran. Địa điểm này không bị ảnh hưởng trong Chiến dịch Búa đêm của Mỹ vào tháng 6/2025, cũng chưa từng bị tấn công kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát hồi tháng 2.
“Bình luận của ông Trump cho thấy thách thức khi tấn công cơ sở ngầm gắn liền với chương trình hạt nhân của Iran. Mạng lưới hầm ngầm tại Núi Pickaxe là nơi khó tiếp cận nhất đối với quân đội Mỹ, bình luận của ông Trump về ‘đánh thẳng vào cửa trước’ có lẽ không phải lời nói suông”, Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận định.
Công trình tại Kuh-e Kolang Gaz La trong ảnh vệ tinh chụp vào tháng 9/2025. Ảnh: WP
Núi Pickaxe, còn gọi là Kuh-e Kolang Gaz La, nằm ở dãy Zagros và cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 1,5 km. Iran đã xây dựng hai hệ thống hầm ngầm độc lập dưới ngọn núi, công trình đầu tiên khởi công năm 2007 và khu còn lại bắt đầu thành hình từ năm 2020.
Iran từng mô tả đây là “nhà máy lắp ráp máy ly tâm”. Tehran không cho phép thanh sát viên quốc tế tới địa điểm này, làm dấy lên nhận định cơ sở có thể được dùng cho các mục đích bí mật như làm giàu uranium. “Có khả năng Iran đã di dời thiết bị và vật tư của chương trình hạt nhân từ nơi khác tới Núi Pickaxe từ trước đợt tập kích năm 2025”, Trevithick cho biết.
Theo Hill, cơ sở tại Núi Pickaxe nằm ở độ sâu khoảng 600 m dưới lớp đá granite kiên cố. Reuters dẫn lời giới chuyên gia nhận định hệ thống hầm ngầm bên dưới Núi Pickaxe là địa điểm “bất khả xuyên phá” với mọi loại bom trong biên chế quân đội Mỹ hiện nay.
Mẫu bom xuyên phá mạnh nhất của Mỹ hiện nay là GBU-57/B MOP có khối lượng gần 14 tấn, cũng là bom phi hạt nhân nặng nhất và có kích thước lớn thứ hai trong kho vũ khí nước này.
Không quân Mỹ từng tuyên bố GBU-57/B xuyên qua được lớp vật liệu sâu tới 60 m trước khi phát nổ, nhưng không nêu rõ vật liệu gì. Các nhà phân tích tại tạp chí quốc phòng IHS Janes, có trụ sở tại Anh, cho rằng GBU-57/B xuyên được lớp đất dày 60 m hoặc bê tông dày 18 m.
Lối vào công trình ngầm trong lòng núi Pickaxe trong ảnh chụp ngày 30/6. Ảnh: Reuters
GBU-57/B lần đầu thực chiến trong Chiến dịch Búa Đêm, với 12 quả được thả xuống cơ sở hạt nhân Fordow và hai quả tấn công nhà máy Natanz. Ảnh vệ tinh chụp sau cuộc không kích cho thấy các hố bom ở cả hai khu tổ hợp, nhưng chưa rõ mức độ thiệt hại và liệu những quả GBU-57/B có phát huy hiệu quả hay không.
CNN hồi tháng 6/2025 dẫn lời 4 nguồn tin giấu tên cho biết Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine thừa nhận cơ sở Isfahan nằm sâu dưới lòng đất đến mức siêu bom xuyên phá GBU-57/B cũng khó lòng vươn tới, khiến cơ sở này chỉ bị tập kích bằng tên lửa hành trình Tomahawk nhằm vào những công trình trên mặt đất.
“Kết quả của Chiến dịch Búa Đêm nhấn mạnh thách thức mà không quân Mỹ đối mặt nếu mở chiến dịch tương tự nhằm vào Núi Pickaxe”, Trevithick đánh giá.
Bên cạnh đó, không quân Mỹ chỉ sở hữu số lượng hạn chế bom GBU-57/B và không rõ còn bao nhiêu quả sau chiến dịch năm ngoái. Lầu Năm Góc đã đặt mua siêu bom GBU-76/B với uy lực mạnh hơn để thay thế dòng GBU-57/B, song khó có khả năng sớm tiếp nhận vũ khí này.
Quân đội Mỹ có bom xuyên hầm hạt nhân B61-11 chuyên dùng để tấn công mục tiêu chiến lược sâu trong lòng đất. Tuy nhiên, rất ít khả năng Mỹ dùng vũ khí hạt nhân nhằm vào Iran, do đây là động thái leo thang vượt bậc và nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng trên toàn thế giới.
“Đòn tấn công nhằm vào cửa hầm ở Núi Pickaxe là phương án giúp Mỹ ngăn cản Iran tiếp cận cơ sở ngầm trong một thời gian. Bom GBU-57/B có thể không vươn tới công trình chính, song có thể xuyên phá các đường hầm dẫn đến đó”, Trevithick lưu ý.
Dù vậy, ném bom lối vào và đường hầm gần mặt đất cũng gặp những thách thức nhất định, như thiếu thông tin tình báo về mạng lưới công trình ngầm trong lòng núi, gây khó khăn cho nỗ lực chọn điểm tập kích tốt nhất.
Theo Trevithick, chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Núi Pickaxe sẽ kéo theo nhiều vấn đề phức tạp và rủi ro. Dù phòng không Iran đã suy yếu đáng kể sau những đòn không kích dữ dội của Mỹ – Israel, vẫn có khả năng máy bay tham gia chiến dịch bị rơi do trúng hỏa lực đối phương hoặc lỗi kỹ thuật.
Nỗ lực đột kích trên bộ nhằm kiểm soát kho uranium làm giàu và phá hủy thiết bị bên trong cũng tiềm ẩn rủi ro lớn.
Lối vào hầm ngầm tại Núi Pickaxe trong ảnh vệ tinh chụp ngày 1/4 và 2/5. Ảnh: X/SFnuclear
Ảnh vệ tinh chụp ngày 2/5 cho thấy Iran đổ đất đá chặn một phần lối vào công trình ngầm tại Núi Pickaxe, dường như nhằm ngăn phương tiện cơ giới tiếp cận cửa hầm và gây trở ngại cho những chiến dịch đột kích nhằm vào khu phức hợp. Lối vào mạng lưới đường hầm xây năm 2007 cũng được gia cố từ trước khi Mỹ – Israel tấn công Iran ngày 28/2.
“Khác với các đường hầm ở Fordow và Isfahan, đống đất đá không che lấp hoàn toàn lối vào công trình ngầm tại Núi Pickaxe. Cần sử dụng thiết bị hạng nặng để dọn sạch đường đi nếu muốn tiếp cận khu vực bên trong”, Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), có trụ sở tại Mỹ, nhận định.
Ngay cả khi có đủ thiết bị và nhân lực vận hành, quá trình mở đường vào lòng núi cũng sẽ mất nhiều thời gian và đòi hỏi Mỹ duy trì lực lượng hùng hậu để cảnh giới.
“Một cuộc đột kích chớp nhoáng có thể diễn ra nếu ít nhất một lối vào cơ sở dưới Núi Pickaxe chưa bị phong tỏa hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia đều cho rằng địa điểm này đã được bảo vệ nghiêm ngặt ngay từ vòng ngoài”, Trevithick nêu quan điểm.
Các phương tiện tại cửa hầm phía tây ở cơ sở Núi Pickaxe trong ảnh vệ tinh chụp hôm 21/6. Ảnh: AP
Vấn đề nằm ở chỗ chiến dịch tấn công Núi Pickaxe sẽ mang lại giá trị như thế nào, do chưa thể đánh giá chính xác những gì đang được cất trữ trong cơ sở ngầm tại đây.
“Dựa trên ảnh vệ tinh, chưa rõ cơ sở này hoạt động từ bao giờ. Chúng tôi gần đây nắm được thông tin rằng Núi Pickaxe không bị tấn công trong xung đột tháng 6/2025 vì không có gì đủ giá trị bên trong”, David Albright, sáng lập viên và chủ tịch ISIS, cho hay.
Theo Albright, đánh giá về giá trị của cơ sở tại Núi Pickaxe có thể đã thay đổi, bên cạnh khả năng Tổng thống Trump không muốn Iran sở hữu một địa điểm trong lòng núi liên quan đến chương trình nguyên tử, sau khi nước này dường như phát tín hiệu sẵn sàng xây dựng lại khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.
“Phải chờ xem Mỹ có thật sự tấn công Núi Pickaxe và chiến dịch sẽ có những gì. Phá hủy cơ sở ngầm tại đây sẽ là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, nhưng vẫn có nhiều lựa chọn để ngăn cản Iran sử dụng nó, ít nhất là trong ngắn hạn”, Trevithick cho hay.
Nguyễn Tiến (Theo AFP, AP, War Zone)