Thủ môn Vozinha: ‘Tôi đã vượt xa những giấc mơ điên rồ nhất’

– Xác suất trở thành cầu thủ bóng đá nhà nghề là bao nhiêu khi anh lớn lên ở Mindelo, trên đảo Sao Vicente thuộc Cape Verde?

– (Cười) Gần như bằng không. Đó là một ước mơ bất khả thi, hoặc hết sức xa vời. Tôi từng dành cả ngày trên đường phố, chơi bóng ở một khoảnh sân cách nhà hai dãy cùng các đàn anh trong xóm. Ai cũng muốn theo đuổi sự nghiệp cầu thủ, nhưng Cape Verde không có các học viện đào tạo trẻ. Ở đó chỉ có những HLV dạy các kỹ năng cơ bản trong điều kiện thiếu thốn, dù hạ tầng ngày nay đã tốt hơn xưa nhiều. Chúng tôi chơi bóng bằng đam mê, đôi khi đi chân đất, đá ở bất cứ đâu có thể. Tất cả đều rất phong trào. Nhưng Mindelo là tất cả đối với tôi, một thành phố thanh bình, yên tĩnh, nơi mọi người luôn đùm bọc lẫn nhau. Đó cũng là nơi duy nhất tôi muốn đến mỗi khi đi nghỉ.

– Vậy là tuổi thơ của anh rất hạnh phúc?

– (Cười rạng rỡ) Một tuổi thơ tuyệt đẹp! Cha tôi phục vụ trong quân ngũ, còn mẹ sinh tôi khi mới 19 tuổi. Vì vậy, tôi chủ yếu được ông bà nuôi dưỡng. Ông bà luôn ủng hộ, bảo vệ và cho tôi rất nhiều sự tự do. Gia đình cũng rất bao bọc tôi vì cha tôi muốn tôi tập trung vào việc học hơn là suốt ngày la cà ngoài đường. Mỗi khi đi học về, tôi vứt cặp sách ở nhà rồi chạy ngay ra gôn, vì tôi đã làm thủ môn từ hồi mẫu giáo. Tôi có kỹ thuật tốt nên đôi khi cũng lên đá tuyến trên, nhưng hay bị ăn đòn rất đau. Nếu bà nội cần tôi giúp việc gì, bà chỉ cần hô tên gọi qua cửa sổ.

(Mỉm cười) Bà như người mẹ thứ hai vậy. Bà chăm sóc cho cả gia đình đông đúc, vì tôi có ba người anh em cùng cha khác mẹ và hai người chị em cùng mẹ khác cha. Còn ông nội tôi làm nghề thợ xây, hay đưa tôi đi tập, đi đá giải… Ông là một tín đồ bóng đá chính hiệu. Cùng với cha tôi, ông thường xem các trận đấu của Brazil, Bồ Đào Nha và Benfica. Đấy là những đội bóng rất được yêu thích ở quê tôi. Ông nội chính là thiên thần hộ mệnh của tôi. Ông luôn động viên tôi, ngay cả những lúc tôi tưởng rằng mình đã gục ngã.

– Ông bà đã dạy anh những gì?

– Đức tính khiêm tốn, lòng tôn trọng và biết trân trọng những thứ bình dị. Ông bà dạy tôi không bao giờ được bỏ cuộc và phải làm việc cực kỳ chăm chỉ, vì không có gì trên đời này là dễ dàng. Con người tôi hôm nay đều do ông bà và cha mẹ nhào nặn nên. Họ là những người cũng luôn đồng hành bên tôi.

– Mọi người đều biết đến anh qua biệt danh “Vozinha”, trong tiếng Bồ Đào Nha là cách gọi âu yếm dành cho “bà nội”. Nghe nói biệt danh này từng khiến anh khó chịu trong một thời gian dài?

– (Cười) Tôi từng chẳng thích nó chút nào. Cái tên đó do một hàng xóm – người mà thực ra tôi xem như người thân trong nhà và rất thích trêu chọc, đặt cho. Tôi vốn ghét thất bại hay bị thủng lưới, và mỗi khi mọi chuyện không như ý, tôi lại về nhà với cơn tức hừng hực. Bản tính tôi là một người cực kỳ hiếu thắng. Thế là người hàng xóm đó bắt đầu gọi tôi là “Vozinha”, ám chỉ rằng tôi lại chạy về khóc nhè với bà sau mỗi trận đấu. Rồi mọi người nhanh chóng hùa theo gọi tôi bằng cái tên đó.

Khi ký hợp đồng nhà nghề đầu tiên tại Angola năm 2012, tôi đã muốn in tên “Josimar” (tên thật, được đặt theo tên cựu hậu vệ cánh đội tuyển Brazil thập niên 1980) lên áo đấu. Nhưng xui rủi thay, một thủ môn khác đã dùng tên đó rồi. (Cười) Thế là cái tên ấy gắn liền với tôi luôn. Nhìn lại thì giờ đây đó lại là một niềm tự hào. Tôi coi tên gọi ấy là lời tri ân đẹp đẽ nhất dành cho cội nguồn của mình.

– Liệu người ta có thể đặt cược tất cả vào bóng đá khi mà cơ hội sống được bằng nghề này lại quá ít ỏi?

– Đúng là rất rủi ro! Đó là lý do tôi từng có những cuộc cãi vã nảy lửa với cha. Ở giải VĐQG Cape Verde, các buổi tập đều bắt đầu lúc 4 giờ chiều để các cầu thủ và HLV kịp đến sân sau một ngày làm việc vất vả trên công trường hay ngoài đồng. Nhiều đồng đội của tôi làm các công việc chân tay nặng nhọc như thợ điện, thợ thủ công, nông dân… Họ thức dậy từ sớm và kết thúc ngày làm việc trong tình trạng kiệt sức.

Thời chơi cho đội bóng đầu tiên là Ribeira Bote, tôi còn phải xoay xở giữa việc học trung học, nơi tôi chơi cả bóng rổ lẫn bóng chuyền. Nhưng tôi chưa bao giờ phải làm công việc thứ hai. Tôi thuộc nhóm may mắn nhận đủ lương để sống ổn bằng công việc bóng đá. Từ 100 euro mỗi tháng – mức lương tối thiểu thời đó khi tôi mới khởi nghiệp – lên đến 450 euro vào những năm tháng đỉnh cao. Mức thu nhập đó giúp tôi có thể tự lập, nhưng không phải giải pháp tối ưu để yên tâm về tương lai. Tôi từng có kế hoạch B, cụ thể là học để trở thành kiến trúc sư. Đó là ước mơ khác của tôi. Tôi đã suy nghĩ về nó rất lâu. Nhưng cuối cùng tôi chưa bao giờ bước chân vào đại học vì bóng đá đã lấn át tất cả.

– Anh đã làm gì với khoản tiền lương đầu tiên của mình?

– Tôi trả tiền nước, tiền điện và tiền Internet cho gia đình. Tôi mua cà phê – món nghiện của tôi, và một vài thứ còn thiếu trong nhà. Tôi luôn biết cách quản lý tài chính thông minh và tiết kiệm. (Ngập ngừng tìm từ thích hợp) Khi tôi 12 tuổi, ông nội tôi bị nghiện rượu. Ông bắt đầu vắng nhà, bỏ buổi làm, mất khách hàng… Chuyện đó ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của gia đình. Đôi khi bà tôi không biết ông ở đâu và tôi phải đi tìm. Tình trạng đó kéo dài cho đến khi ông mất, vào lúc tôi 21 tuổi. Bóng đá vì thế chưa bao giờ chỉ là một trò chơi đối với tôi.

Trong bối cảnh cha tôi sang Bồ Đào Nha học ngành tâm lý học và xã hội học, còn mẹ làm nghề lao công, dọn dẹp, tôi nghiễm nhiên trở thành trụ cột gia đình theo một cách nào đó, là người phải kiếm miếng ăn về cho gia đình. Tôi nhớ những lúc túng thiếu, bà nội phải đem trang sức bằng vàng ra làm tiền thế chấp ở siêu thị. Đã có những thời điểm gia đình tôi rất khó khăn, nhưng tôi chưa bao giờ để mái ấm của mình phải thiếu thốn thứ gì.

– Cảnh ngộ đó đã thay đổi anh như thế nào?

– Tôi trở thành một thủ lĩnh từ khi còn rất trẻ. Đó là lý do tôi luôn được đeo băng đội trưởng. Hồi ở lứa U12, tôi thường đến tiệm bánh từ rất sớm để phụ các HLV làm bánh mì kẹp cho đồng đội. Tôi đến tận nhà gõ cửa hoặc gọi điện để đảm bảo họ không bị trễ giờ và tập hợp mọi người trước trận đấu. Tâm tính đó đến rất tự nhiên. Sau giờ học buổi trưa, tôi tự tập luyện một mình dưới cái nắng gắt. Tôi chưa bao giờ thích rượu bia hay hộp đêm. Tôi luôn ngủ sớm và giữ gìn cơ thể. Lối sống lành mạnh này chính là chìa khóa cho sự bền bỉ của tôi.

– 25 tuổi anh mới được ký hợp đồng nhà nghề đầu tiên với Progresso do Sambizanga ở Angola. Điều gì làm anh tin rằng thời của mình rồi sẽ đến?

– Nỗ lực và sự giáo dục từ gia đình. Bỏ cuộc không có trong DNA của tôi. Tôi chưa bao giờ nghĩ đến chuyện đó. Tôi biết thời cơ của mình trước sau gì cũng đến, và tôi đã hai lần được gọi vào ĐTQG ngay cả khi còn đá ở giải phong trào ở Cape Verde. Tức là tôi cảm nhận đã có những tín hiệu tích cực. Và dù thế nào đi nữa, tôi cũng sẽ không hối hận vì tôi có thể tự hào rằng mình đã làm tất cả để theo đuổi ước mơ.

– Anh cũng từng thi đấu ở Moldova, giải hạng Nhì Bồ Đào Nha, Đảo Síp và Slovakia… Đó là một hành trình vươn tới vinh quang rất khác thường.

– (Mỉm cười) Tôi vồ lấy những cơ hội hiếm hoi xuất hiện trong đời. Nhưng trước đó, sau ba năm ở Angola, một quốc gia không phải điểm đến mơ ước nhưng có mặt bằng chuyên môn rất tốt, tôi đã trở lại thi đấu cho CS Mindelense của Cape Verde vài tháng vào đầu năm 2015. Vì vậy, khi nhận được lời đề nghị từ Zimbru Chisinau của Moldova, tôi đã không ngần ngại dù chỉ một giây. Tôi ra đi ngay trước trận chung kết giải VĐQG. Khi bạn đến từ Mindelo, bạn không thể từ chối cơ hội đến châu Âu, dù cho chỉ là các giải đấu nhỏ.

– Liệu những cánh cửa có bị khép lại khi anh đến từ Cape Verde, một quốc gia chỉ có 500.000 dân và nằm ngoài tầm ngắm của bóng đá đỉnh cao?

– (Gật đầu) Rào cản đầu tiên là thị thực, nhiều quốc gia từ chối cấp cho chúng tôi ngay cả khi đã đạt được thỏa thuận với một CLB. Tiếp theo, rất ít tuyển trạch viên hay người đại diện tìm đến đây. Và ở thời của tôi, thậm chí còn chẳng có những thước phim highlight để tự “chào hàng”. Trước World Cup, dù chúng tôi có tài năng đến đâu thì đơn giản là cũng chẳng ai xem trọng. Chúng tôi là những kẻ vô danh. Vì thế, con đường “dễ dàng” nhất lúc đó là kinh qua các giải hạng Tư hoặc hạng Năm ở Bồ Đào Nha, nơi chúng tôi chia sẻ chung ngôn ngữ và lịch sử (Cape Verde từng là thuộc địa của Bồ Đào Nha hơn năm thế kỷ, cho đến năm 1975), rồi từ đó từng bước leo lên.

– Tâm trạng của anh thế nào trước thềm World Cup 2026, cũng là kỳ đại hội đầu tiên trong lịch sử đất nước anh?

– Tôi bị mất suất đá chính ở GD Chaves của giải hạng Hai Bồ Đào Nha vài tháng trước đó, vì tôi đã hội quân cùng ĐTQG vào tháng 11 để đá hai trận giao hữu với Iran và Ai Cập, bất chấp sự ngăn cản của HLV trưởng Filipe Martins. Tôi bị gạt ra ngoài cho đến khi HLV mới là Vitor Martins đến và trao lại suất bắt chính cho tôi vào cuối tháng 2. Từ sâu thẳm, tôi cảm nhận được một điều gì đó vĩ đại sắp xảy đến. Tôi như đang thực thi một sứ mệnh. Không gì có thể làm tôi lệch khỏi quỹ đạo. Tôi chỉ có một ám ảnh duy nhất là làm việc, làm việc, làm việc… (Nhắc lại từ này tám lần). Tôi đã ép cơ thể mình đến tận cùng giới hạn, với mục tiêu duy nhất là sẵn sàng cho World Cup. Tôi thi đấu như thể có một sức mạnh tâm linh dẫn lối.

– Thông tin anh rời Chaves đã được thông báo trước khi giải đấu bắt đầu, nghĩa là anh bước vào World Cup mà không có CLB lẫn bảo chứng nào cho tương lai…

– Chuyện đó không làm tôi xao nhãng. Tôi tin chắc rằng World Cup sẽ mở ra những cơ hội lớn hơn. Tôi đã nghĩ đến Arab Saudi, một lựa chọn “dễ dàng” theo nghĩa đó là giải đấu trả lương rất hậu hĩnh và không quan tâm đến tuổi tác cầu thủ. Tôi từng hình dung về việc sẽ nhận bản hợp đồng lớn nhất sự nghiệp trong khi vẫn được chơi bóng ở trình độ cao. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh, mục tiêu hàng đầu của tôi là mang lại niềm hạnh phúc và tự hào cho đất nước. Tôi muốn cho thế giới thấy sự kiên cường của người dân Cape Verde, một đất nước nhỏ bé, tuy hiếm khi có cơ hội bước ra ánh sáng nhưng tài năng lại có ở khắp mọi nơi, không chỉ riêng bóng đá.

– Bất ngờ đến ngay trận ra quân khi các anh cầm hòa Tây Ban Nha 0-0. Trận đó, anh thực hiện 7 pha cứu thua và được bầu là Cầu thủ hay nhất trận. Anh có cảm thấy mình “bất tử” trong ngày hôm đó?

– Tôi không dám nhận lời khen đến mức đó đâu! Nhưng tôi nhanh chóng cảm nhận được rằng chúng tôi không thể thua, dù không cầm bóng nhiều (chỉ 29% thời lượng kiểm soát bóng). Chúng tôi là một tập thể đoàn kết, quyết tâm và giữ cự ly đội hình rất tốt. Sẵn sàng xả thân vì nhau. Bản thân tôi cảm thấy rất bình tĩnh và tập trung, cực kỳ tự tin vào năng lực của mình.

– Giọt nước mắt của anh sau khi tiếng còi mãn cuộc từ đâu mà ra?

– (Xúc động) Cả cuộc đời như thước phim quay chậm hiện ra trước mắt tôi. Tôi nghĩ về ông bà, những người đã khuất vài năm trước. Tôi nghĩ về mẹ tôi, người đã không xin được visa kịp thời để sang Mỹ (trận đấu diễn ra tại Atlanta vào ngày 15/6). Về toàn thể gia đình. Về những đồng đội đầu tiên cùng tôi chơi bóng trên đường phố. Về những thử thách đã trải qua…

Ngày trẻ, nhiều người nói tôi có tố chất nhưng chiều cao khiêm tốn sẽ là rào cản. Tạ ơn Chúa, tôi bất ngờ cao thêm ở tuổi 17 (hiện tại cao 1,9 mét). Tôi từng trải qua những tháng ngày bị nợ lương, ngồi dự bị, những quãng thời gian hoài nghi bản thân… Tôi từng bị gạt khỏi ĐTQG mà không một lời giải thích, đến mức nghĩ rằng mình sẽ không bao giờ được gọi lại nữa. Nhưng tôi đã bấu víu lấy hy vọng. Tôi đã làm việc cả đời cho thời khắc ấy. Tất cả cảm xúc đó như vỡ ra. Tôi cảm thấy như thể một tảng đá nặng ngàn cân được trút bỏ khỏi vai mình.

– Ngay ngày hôm sau, lượng người theo dõi trên tài khoản Instagram của anh đã bùng nổ, từ dưới 50.000 tăng lên gần 29 triệu như hiện tại, và truyền thông khắp thế giới bắt đầu nhắc đến anh. Anh đã vượt qua cơn địa chấn đó như thế nào?

– (Thở dài) Tôi rất biết ơn, nhưng điều đó khiến tôi rất khó kiểm soát. Dù tâm lý của tôi rất vững, nhưng chẳng ai sẵn sàng để trở nên nổi tiếng chỉ sau một đêm. Tôi đã phải tắt toàn bộ thông báo trên điện thoại. Mỗi sáng thức dậy, tôi nhận hơn 300 tin nhắn trên WhatsApp vì ai cũng nhanh chóng tìm ra số điện thoại của tôi. Người thân của tôi cũng bị những người xa lạ liên lạc vì muốn tiếp cận tôi. Rất nhiều kẻ xấu đã lợi dụng cơ hội này để kiếm tiền sau lưng tôi.

– Bí quyết nào tạo nên một tập thể Cape Verde đã cầm chân cả Uruguay lẫn Arab Saudi, trước khi khiến một Argentina của Lionel Messi phải run rẩy ở vòng 1/8 (Cape Verde thua 2-3 sau hiệp phụ)?

– Tôi nghĩ chính là tinh thần thi đấu. Chẳng ai tin vào chúng tôi, nhưng mục tiêu của toàn đội là vượt qua vòng bảng. Trong phòng thay đồ, chúng tôi hiểu rằng mọi thứ đều có thể xảy ra nếu cả đội chiến đấu vì nhau. Chúng tôi không sợ bất kỳ ai. Trước Argentina, chúng tôi tin chắc mình sẽ đi tiếp, dù phải đá hiệp phụ hay luân lưu. Đáng tiếc là cuối cùng chúng tôi lại thất bại, nhưng là thất bại trong thế ngẩng cao đầu cho đến những giây cuối cùng. Cảm giác đầu tiên là sự tiếc nuối, nhưng giờ đây chỉ còn lại niềm tự hào và mãn nguyện vì đã cống hiến tất cả. Bởi chúng tôi đã chứng minh cho cả thế giới thấy Cape Verde là một đội bóng lớn. Kỳ World Cup đã qua là khoảnh khắc đẹp đẽ nhất đời tôi.

– Mọi người đã đón tiếp các anh như thế nào khi trở về Cape Verde?

– (Gương mặt bừng sáng) Chúng tôi trở về đúng vào dịp Quốc khánh (5/7), kiệt sức sau một chuyến bay dài. Nhưng khi thấy biển người ở sân bay, những đứa trẻ, những người già, sự yêu thương và niềm hân hoan lấp lánh trong ánh mắt họ… Đó là những hình ảnh sẽ khắc sâu vĩnh viễn trong tâm trí tôi. Chúng tôi đã kết nối cả một dân tộc và chạm đến trái tim của mọi người trên khắp hành tinh. Điều đó không lời nào tả xiết. Tôi chưa bao giờ hình dung mình sẽ được sống trong những thời khắc như vậy. Tôi đã vượt xa cả những giấc mơ điên rồ nhất của mình.

– Anh sống thế nào với vị thế mới của một người hùng dân tộc?

– (Lảng tránh câu hỏi) Toàn đội đã đưa Cape Verde lên bản đồ bóng đá thế giới (thành tích tốt nhất trước đó của Cape Verde chỉ là vào tứ kết Cup các Quốc gia châu Phi năm 2013 và 2023). Tôi không phải là người duy nhất làm nên chiến tích đó. Giờ đây không còn ai lạ lẫm với chúng tôi nữa. Chúng tôi đã cho thấy sức mạnh của người dân Cape Verde và tôi hy vọng kỳ World Cup của chúng tôi sẽ mở ra những cánh cửa mới cho các thế hệ tương lai.

– Anh từ một cầu thủ vô danh đang mòn mỏi tìm kiếm CLB, chỉ vài tuần sau đã đóng quảng cáo cho bộ phim Spider-Man ở tuổi 40… Cảm giác đó chắc chóng mặt lắm, phải không?

– (Bật cười) Mọi thứ hoàn toàn nằm ngoài dự đoán. Tôi chỉ chuẩn bị tinh thần để cống hiến một kỳ World Cup xuất sắc, và tôi biết cuộc đời mình sẽ thay đổi, nhưng không ngờ lại đến mức này. Rất nhiều đội bóng đã liên hệ, từ ở Nga, Arab Saudi, Bồ Đào Nha, Mexico… Cuối cùng, tôi chọn Colo-Colo của Chile vì tôi muốn thi đấu cho một CLB giàu truyền thống, luôn cạnh tranh cho các danh hiệu lớn.

– Anh nằm trong danh sách đề cử 10 ứng viên cho giải thưởng Thủ môn xuất sắc mùa giải, sẽ được trao vào ngày 26/10 tới ở London (Anh) trong lễ trao giải Quả Bóng Vàng của tạp chí France Football. Điều đó có ý nghĩa như thế nào đối với anh?

– Nhiều người sẽ nói rằng như thế là không công bằng, và ở một góc độ nào đó tôi cũng cảm thấy vậy. Tôi đã nghĩ đó chỉ là một trò đùa khi nhận được tin. Tôi nói vậy vì tôi cực kỳ tôn trọng tất cả những thủ môn xuất sắc đang thi đấu ở các giải VĐQG và các đội bóng hàng đầu thế giới. Tôi coi đây trước hết là một món quà tưởng thưởng nữa dành cho toàn thể đất nước Cape Verde. Ở giai đoạn này của sự nghiệp và cuộc đời, đó là một món quà từ vũ trụ. Tôi xin cảm ơn những ai đã bình chọn cho tôi vào danh sách này!

– Nếu được bỏ phiếu, anh sẽ chọn ai?

– (Ngập ngừng) Họ đều xứng đáng chiến thắng. Quá khó để chỉ chọn ra một người.

– Những thủ môn nào từng là thần tượng của anh thời trẻ?

– Thần tượng đầu tiên của tôi là thủ thành người Bỉ Michel Preud’homme, vì tôi mới 8 tuổi hồi World Cup 1994 ở Mỹ. Ở giải đấu đó, ông ấy đã thi đấu quá đỗi phi thường, và ông ấy cũng từng chơi cho Benfica, đội bóng mà tôi yêu thích từ nhỏ. Sau này, tôi ngưỡng mộ Gianluigi Buffon, một bộ óc thiên tài trên vạch vôi. Rồi cả Edwin Van der Sar, vì ông ấy làm nên những điều phi thường bằng đôi chân, mà thời trẻ thì tôi cũng rất hay chơi chân.

– Cũng giống như họ, giờ đây ai cũng nhận ra anh trên phố…

– (Thở dài) Tôi không thể đi đâu mà không bị nhận ra. Dĩ nhiên tôi lấy làm trân trọng, nhưng đôi khi lại quá tải. Mọi người muốn bày tỏ tình yêu và sự tôn trọng nhưng không phải lúc nào cũng nghĩ cho cảm xúc của bạn. Họ tiếp cận mà không xin phép. Họ dồn dập. Họ quay video ngay cả khi bạn đang ăn. Tôi muốn làm hài lòng tất cả mọi người nhưng điều đó là không thể. Tôi đoán rồi mọi chuyện cũng sẽ lắng xuống thôi.

Tôi rất nhớ cuộc sống cũ của mình, sự riêng tư, bình yên, cái cảm giác là người vô danh… Tôi bị dòm ngó liên tục. Rất khó để thích nghi. Nhưng phải nhìn vào mặt tích cực của vấn đề. Khi bước ra sân, nơi vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu của tôi, tôi quên đi tất cả. Tôi thấy hạnh phúc lúc trên sân.

– Anh muốn cuộc sống của mình sẽ như thế nào sau khi giải nghệ?

– Tôi cảm thấy mình hoàn toàn đủ khả năng thi đấu thêm hai hoặc ba năm nữa mà không gặp vấn đề gì. (Anh đã ký hợp đồng 6 tháng kèm điều khoản gia hạn một năm với Colo-Colo ở Chile). Tôi vẫn còn những ước mơ, như cùng đội tuyển giành vé tham dự kỳ Cup các Quốc gia châu Phi tiếp theo vào năm 2027 ở Kenya, Tanzania và Uganda.

Tôi từng dự định World Cup sẽ là giải đấu cuối cùng của mình, nhưng tân HLV Humberto Bettencourt đã thuyết phục tôi tiếp tục. Động lực và niềm đam mê trong tôi vẫn còn vẹn nguyên. Sau đó, tôi muốn mở một học viện đào tạo thủ môn ở Cape Verde, kêu gọi mọi người đầu tư vào đất nước để giúp đỡ những cảnh ngộ khó khăn… Chắc chắn tôi vẫn sẽ gắn bó với thế giới bóng đá.

– Anh sẽ nói gì với Vozinha tuổi 20, nếu có thể nói chuyện với cậu ấy?

– Hãy làm chính xác tất cả những gì tôi đã làm. Hãy giữ sự khiêm tốn, kỷ luật, làm việc chăm chỉ và không bao giờ bỏ cuộc.

– Ông bà anh sẽ nghĩ gì khi chứng kiến những gì anh đã làm được?

– Họ sẽ nói với tôi: “Ông bà yêu cháu, ông bà rất tự hào về cháu và về người đàn ông mà cháu đã trở thành”.

Hoàng Thông (theo France Football)