Tình cảnh ‘nấp kỹ trong rừng’ của xe tăng phương Tây ở Ukraine

Mối đe dọa từ drone khiến xe tăng phương Tây hiện phủ đầy mạng nhện trong rừng hoặc chỉ được dùng làm xe kéo, thay vì trực tiếp chiến đấu.

Trong chuyến thăm Tiểu đoàn Xe tăng trực thuộc Lữ đoàn Cơ giới Độc lập số 33 Ukraine được công bố hôm 25/8, phóng viên New York Times chứng kiến hình ảnh được truyền về theo thời gian thực từ nhiều thiết bị không người lái (drone) và hiển thị trên các màn hình treo khắp tường tại sở chỉ huy.

Chúng gồm drone thả đầu nổ, robot mặt đất đang di chuyển trên con đường lầy lội và drone trinh sát theo dõi một ngôi nhà bị cháy. Đây được coi là bức tranh thu nhỏ về chiến trường hiện đại, nơi drone nắm vai trò ngày càng lớn trong hoạt động tác chiến.

Thứ không xuất hiện trong bức tranh là xe tăng, dù loại khí tài này gắn liền với tên gọi của tiểu đoàn. Từng là vũ khí phương Tây được Ukraine săn đón nhất, những xe tăng chủ lực như Leopard 2 giờ đây chủ yếu nằm im một chỗ, ẩn nấp trong rừng và phủ đầy mạng nhện.

Oryx, trang theo dõi thông tin tình báo mở có trụ sở tại Hà Lan, ước tính Ukraine đã mất ít nhất 25 xe tăng M1A1SA, 22 chiếc Leopard 2A6 và Strv 122, 28 xe tăng Leopard 2A4, ba chiếc Challenger 2 và 37 xe Leopard 1A5. Con số thực tế có thể cao hơn, do Oryx chỉ liệt kê những tổn thất có hình ảnh xác minh.

“Chúng tôi hầu như không còn sử dụng phương tiện thiết giáp”, tướng Oleksandr Syrsky cho biết hồi tháng trước, khi ông còn giữ chức Tổng tư lệnh quân đội Ukraine.

Từ kỳ vọng đến thất vọng

Ukraine đề nghị phương Tây chuyển giao xe tăng gần như ngay sau khi xung đột bùng phát hồi tháng 2/2022, thời điểm mà chúng được coi là vũ khí thiết yếu. Các đồng minh đã liên tục từ chối cho đến tháng 1/2023, khi Anh, Đức và Mỹ thay đổi quan điểm sau những cuộc đàm phán căng thẳng và sức ép từ dư luận.

Xe tăng chủ lực phương Tây khi được kỳ vọng sẽ trở thành mũi xung kích chủ lực giúp Ukraine xuyên thủng phòng tuyến của Nga và thay đổi cục diện chiến trường. Lữ đoàn 33 cùng với Lữ đoàn Cơ giới Độc lập số 47, “nắm đấm thép” của quân đội Ukraine, là chủ công trong chiến dịch phản công quy mô lớn được Ukraine phát động tại tỉnh Zaporizhzhia hồi tháng 6/2023.

Tuy nhiên, cả hai đơn vị đều hứng chịu thiệt hại nặng về người và khí tài chỉ trong vài giờ đầu tham chiến, để mất 20% số xe chiến đấu bộ binh Bradley, 20% xe tăng Leopard 2A6 và 50% xe phá mìn Leopard 2R trong biên chế quân đội Ukraine.

Vào thời điểm Lữ đoàn 33 rút về hậu phương để ổn định lực lượng sau đó hai tháng, thiết bị bay không người lái góc nhìn thứ nhất (drone FPV) đã trở thành vũ khí phổ biến.

Mike Riedmuller, cựu chỉ huy xe tăng Abrams của Mỹ trong xung đột tại Iraq, chỉ ra rằng một trong các nguyên nhân khiến xe tăng phương Tây không đáp ứng được kỳ vọng tại Ukraine là drone FPV.

Bất cứ xe tăng nào tới gần tiền tuyến đều sẽ lập tức bị hàng đàn drone FPV tập kích vào những vị trí hiểm yếu nhất, như bánh xích và động cơ, khiến nó mất khả năng di chuyển và nằm im chịu trận trước những đòn đánh bồi của đối phương.

Trước mối đe dọa từ drone FPV, quân đội Nga đã trang bị lưới thép, giáp lồng cho xe tăng và thiết giáp. “Lúc đó mọi người đều cười nhạo, nói rằng Nga đang chế tạo vỉ nướng BBQ, nhưng họ đã đi đúng hướng”, Energety, tiểu đoàn trưởng phụ trách bảo dưỡng xe tăng của Lữ đoàn 33, thừa nhận.

Lực lượng Ukraine sau đó học hỏi đối phương, trang bị giáp lồng và lắp lượng lớn giáp phản ứng nổ Kontakt-1 thời Liên Xô cho xe tăng phương Tây nhằm bảo đảm khả năng sống sót cho chúng. Dù vậy, cả hai bên sau đó đều hạn chế triển khai lượng lớn xe tăng chủ lực và thiết giáp trong các chiến dịch xung kích.

“Điều này đặt ra câu hỏi là làm thế nào chúng tôi có thể vô hiệu hóa lợi thế mà drone đang có và mang lại sức sống mới cho lực lượng thiết giáp?”, tướng Syrsky cho biết. Đây cũng là trọng tâm trong cuộc tranh cãi về chiến lược quân sự khiến tướng Syrsky bị miễn nhiệm khỏi chức Tổng tư lệnh quân đội Ukraine.

Dù vậy, các đơn vị Ukraine vẫn tiếp tục bảo dưỡng và huấn luyện binh sĩ sử dụng xe tăng phương Tây. Đại đội trưởng có hô hiệu Fin cho biết các kíp lái phải luôn sẵn sàng, không ngừng luyện tập, bảo trì khí tài và lắp đặt những biện pháp bảo vệ mới.

“Chúng tôi không có thời gian nghỉ ngơi, dù có trực tiếp tham chiến hay không”, Fin nói. Tiểu đoàn Xe tăng của Lữ đoàn 33 thường thực hành bắn đạn thật khoảng hai tuần một lần để duy trì kỹ năng cho binh sĩ.

Yuri Kosenko, người vừa trở về sau hai tuần dưới hầm trú ẩn tại tiền tuyến, cho biết chiến trường hiện tại không có cuộc đấu xe tăng nào nhưng lại có rất nhiều “muỗi”, đề cập cả loài muỗi lẫn drone mang đầu nổ. Kosenko luôn phải mang thiết bị dò drone, kể cả trong lúc đi vệ sinh.

Giống phần lớn binh sĩ được phỏng vấn, Kosenko không cảm thấy có vấn đề gì nếu giao tranh không xảy ra, do đã quá chán ngán. “Chiến sự là chiến sự, không có gì đáng thích cả”, quân nhân này nói trong lúc nạp đạn pháo vào xe tăng ở hậu phương.

Ẩn nấp, làm xe cứu kéo thay vì chiến đấu

Tại một khu rừng cách xa tiền tuyến tại tỉnh Kharkov, phải nhìn thật kỹ mới có thể phát hiện các tấm lưới ngụy trang ở giữa những rặng cây, bên dưới là các xe tăng chủ lực Leopard do Đức sản xuất.

Một số xe tăng đang chờ sửa chữa hoặc bảo dưỡng. Số khác, trong đó có một chiếc phủ đầy mạng nhện, được đặt trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu, dù lệnh xuất kích đã không còn được gửi đến từ lâu.

Tại đây, một kíp lái đang thay động cơ cho xe tăng từng bị trúng mìn và bốc cháy. Một chiếc khác bị drone FPV đánh trúng tháp pháo. Những thiệt hại này không bắt nguồn từ hoạt động chiến đấu, mà xảy ra khi chúng được sử dụng như xe cứu kéo để sơ tán thiết bị hư hỏng trên chiến trường.

“Kể cả trong vai trò này, xe tăng Ukraine cũng chỉ có thể ra ngoài khi thời tiết xấu, do drone xuất hiện ít hơn trong điều kiện mưa gió và tầm nhìn kém”, Archie, pháo thủ trong một kíp lái Leopard 2, cho hay.

Lái xe Mechan cho biết từng sử dụng xe tăng T-64 từ thời Liên Xô và cảm thấy mừng khi được chuyển sang dòng Leopard. “Giống như đang lái ôtô BMW hay Mercedes vậy”, quân nhân này mô tả.

Dù vậy, Mechan giờ hiếm khi được lái xe tăng và chỉ sử dụng nó cho nhiệm vụ cứu kéo phương tiện cơ giới. Binh sĩ Ukraine cho rằng kỹ năng có thể bị mai một nếu không được thực hành nhiều, nên “vẫn thấy vui” khi được đi kéo xe dù đây là nhiệm vụ nguy hiểm.

Trong khi đó, quân nhân Dima lại đặt dấu với phương án triển khai xe tăng Leopard làm phương tiện cứu kéo, khi điều đó đặt cả chiếc xe lẫn kíp lái vào tình thế hiểm nghèo. “Để làm gì, thu hồi một phương tiện đã cháy rụi à?”, Dima nói.

Dima cho rằng phương án tốt hơn là dành thời gian học cách điều khiển drone, như anh và Mechan đang làm vào buổi đêm. Mechan thừa nhận chưa quen với việc lái drone, song cho rằng kỷ nguyên của xe tăng đã kết thúc.

Một số tân binh của Lữ đoàn 33 thậm chí chưa bao giờ chạm vào xe tăng. Trong số đó có Korzhyk, người gia nhập đơn vị từ năm 2025 và được giao nhiệm vụ sửa chữa drone mặt đất.

Tiểu đội trưởng Johnny, người làm việc bên cạnh Korzhyk, từng là lái xe tăng song không tỏ ra do dự khi được đề nghị chuyển sang đơn vị vận hành drone mặt đất. “Bạn đóng cửa nóc, lái xe đi mà không biết mình có trở về được hay không”, Johnny mô tả về trải nghiệm lái xe tăng trên chiến trường hiện nay.

Kỷ nguyên của xe tăng đã kết thúc?

Morpheus, một trong những chỉ huy mới điều chuyển tới Lữ đoàn 33, lưu ý rằng khoảng một nửa Tiểu đoàn Xe tăng đã được đào tạo lại để vận hành drone và ban lãnh đạo đơn vị phải tìm cách sử dụng nhân lực trong lúc xe tăng không còn phát huy hiệu quả.

Dù vậy, đại đội trưởng Fin nhận định xe tăng sẽ không đứng ngoài lề xung đột quá lâu, vì sẽ xuất hiện những công nghệ mới giúp khí tài này thích nghi với chiến trường hiện đại. Fin cho rằng chúng có thể sẽ được tích hợp AI để tạo ra “vòm bảo vệ” hoặc trang bị drone đánh chặn.

Morpheus cũng cho rằng cần đột phá lớn về công nghệ để đưa xe tăng trở lại chiến trường. “Tôi tin rằng chúng vẫn có tương lai”, Morpheus nói, thêm rằng xe tăng có thể sẽ tái xuất dưới dạng phương tiện không người lái.

Phạm Giang (Theo NV, New York Times, Asia Times)

Nguồn bài viết