Căn cứ Fairford không có nhà chứa máy bay kiên cố, buộc phi đội B-1B Mỹ nằm ngoài trời và dễ tổn thương nếu bị drone tập kích.
Ảnh vệ tinh thương mại chụp căn cứ Fairford ở Anh ngày 29/7 và được chuyên trang quân sự War Zone phân tích tuần này cho thấy 12 oanh tạc cơ chiến lược B-1B Mỹ nằm tương đối gần nhau trên bãi đỗ lộ thiên, trong đó hai cặp máy bay nằm sát đến mức “cánh kề cánh”. Trong ảnh góc rộng hơn, căn cứ Fairford không có nhà chứa máy bay kiên cố nào.
Joseph Trevithick, biên tập viên của War Zone, nhấn mạnh rằng các máy bay đỗ ở khu vực trống trải ngoài trời đặc biệt dễ tổn thương trước đòn tập kích bằng thiết bị bay không người lái (drone).
“Đó là thực tế không thể chối cãi, thậm chí các quan chức Mỹ cũng từng thừa nhận điều này. Tại Fairford, máy bay B-1B và các oanh tạc cơ khác phải nằm trơ trọi tại khu vực cố định, có thể thấy rõ từ bên ngoài căn cứ. Đây là ví dụ điển hình về cách Mỹ bố trí máy bay trên mặt đất, cả trong nước lẫn nước ngoài”, chuyên gia Mỹ nhận xét.
Oanh tạc cơ B-1B đỗ tại căn cứ Fairford, Anh trong ảnh chụp ngày 29/7. Ảnh: War Zone
Các bức ảnh được chụp chỉ hơn một tháng trước khi không quân Mỹ vội vã rút toàn bộ phi đội B-1B Lancer đồn trú tại Fairford về nước. Yêu cầu rút lực lượng cấp bách đến mức một số oanh tạc cơ phải rời đi trước khi các máy bay tiếp dầu, có nhiệm vụ hỗ trợ phi đội này trở về Mỹ, kịp cất cánh.
Tổng thống Donald Trump sau đó cho biết lý do là “xuất hiện những mối đe dọa liên quan đến Iran”, cảnh báo đối phương sẽ “gánh chịu hậu quả nặng nề” nếu căn cứ bị tấn công.
Trevithick nhận định phi đội B-1B Mỹ phải gấp rút rời Anh vì không có nơi trú ẩn và đối mặt nguy cơ “hứng đòn bằng drone theo chỉ đạo từ Iran”. Truyền thông Anh và Mỹ trước đó dẫn lời các quan chức giấu tên nói rằng mối đe dọa có quy mô tương tự chiến dịch Mạng nhện của Ukraine nhắm vào loạt căn cứ không quân chiến lược Nga hồi tháng 6/2025.
Các đòn tấn công bằng drone nhằm vào máy bay đỗ tại căn cứ cách xa tiền tuyến đã chuyển từ lý thuyết thành hiện thực trong xung đột Ukraine và Trung Đông. “Bất chấp những mối nguy hiểm ngày càng gia tăng với máy bay đậu ngoài trời, Lầu Năm Góc vẫn trì hoãn xây dựng nhà chứa kiên cố và hạ tầng phòng thủ tại các căn cứ không quân”, Trevithick chỉ trích.
Tuy nhiên, Max Colchester, phóng viên chuyên về an ninh và chính trị Anh của Wall Street Journal, cho rằng oanh tạc cơ B-1B có kích thước quá lớn, khó đưa vào nhà chứa máy bay hay công trình bảo vệ kiên cố. Mỗi máy bay B-1B có chiều dài 44,5 m, sải cánh gần 42 m ở trạng thái xòe và 24 m khi cụp hoàn toàn.
Oanh tạc cơ B-1B Mỹ cất cánh từ căn cứ Fairford, Anh ngày 11/3. Video: Youtube/Saint1 Military Aircraft Vids
Một số thách thức đặc thù tồn tại ở Anh cũng ngăn Mỹ triển khai các hệ thống phòng thủ chuyên biệt để bảo vệ cơ sở quan trọng như Fairford. Luật pháp Anh chỉ cho phép cảnh sát và giám thị trại giam vô hiệu hóa drone tại nơi công cộng, trong khi binh sĩ tại các căn cứ đồn trú không thể làm gì nếu chúng chưa xâm nhập căn cứ.
“Giới chức Anh tuyên bố các cơ sở quốc phòng vẫn an toàn, còn chính phủ đang sửa luật để cho quân nhân theo dõi, gây nhiễu và hạ drone từ trước khi chúng đến gần địa điểm được bảo vệ. Chính phủ Anh còn công bố khoản đầu tư trị giá 620 triệu USD nhằm tăng cường an ninh cho các căn cứ”, Colchester cho biết.
Ngoại trưởng Marco Rubio hôm 5/10 bày tỏ tin tưởng vào khả năng bảo đảm an ninh tại tất cả căn cứ Mỹ. “Về lý thuyết, mọi cơ sở đều trong trạng thái bị đe dọa”, ông nói, cho rằng dư luận chỉ chú ý đến căn cứ Fairford sau vụ Anh bắt giữ 5 nghi phạm ở cách căn cứ vài trăm mét hồi cuối tháng 9.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance cùng ngày khẳng định Lầu Năm Góc đang hành động cực kỳ thận trọng để bảo vệ binh sĩ, lưu ý rằng Iran vẫn tiếp tục nỗ lực tấn công Mỹ và các mục tiêu khác trong gần nửa thế kỷ qua.
Toàn cảnh căn cứ Fairford, Anh. Ảnh: Google Earth
“Bất chấp bình luận từ các quan chức Mỹ, thông tin tình báo về mối đe dọa gần đây rõ ràng góp phần vào quyết định rút oanh tạc cơ khỏi Fairford. Còn nhiều câu hỏi về bản chất của vụ tập kích tiềm tàng, mức độ cấp bách và nguy cơ thật sự”, Trevithick cho biết.
Nhiều vụ drone xâm nhập căn cứ và hạ tầng trọng yếu của Mỹ cùng các nước đã được ghi nhận trong nhiều năm qua, chiến hạm Mỹ trên biển cũng nhiều lần chạm mặt loại phương tiện này. “Những sự việc như vậy làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ không thật sự kiểm soát được vùng trời trên các cơ sở quân sự quan trọng nhất của mình”, Trevithick nêu quan điểm.
Drone không rõ nguồn gốc từng xuất hiện phía trên và xung quanh nhiều căn cứ không quân tại Anh vào tháng 11/2024, trong đó có Fairford. Tình trạng này cũng diễn ra ở nhiều nước châu Âu, trong đó có vụ drone mang thuốc nổ tiếp cận vận tải cơ An-124 Ukraine tại Đức đầu tháng 8.
Robot chuyên dụng kiểm tra xe bán tải gần căn cứ Fairford, Anh ngày 27/9. Video: BBC, Skynews
Trong khi đó, không quân Mỹ vẫn chú trọng vào các hệ thống tên lửa phòng không, cũng như ưu tiên phân tán máy bay thay vì xây dựng các công trình bảo vệ kiên cố. Dù vậy, hàng loạt phi cơ Mỹ bị phá hủy tại căn cứ Trung Đông trong xung đột với Iran đã làm bộc lộ hạn chế của giải pháp này.
Tướng Kenneth Wilsbach, tư lệnh không quân Mỹ, hồi tháng 7 tuyên bố không muốn chi nhiều tiền để gia cố nhà chứa máy bay, trừ khi những công trình này nằm ở độ sâu tối thiểu 30 m.
“Xét về mặt kinh tế, bảo vệ vùng trời bằng hệ thống phòng không có lợi hơn xây nhà chứa máy bay kiên cố. Một số người nói rằng nên triển khai cả hai phương án, điều này tốn kém hơn rất nhiều. Vấn đề khác là những công trình này không thể di chuyển được như hệ thống phòng không”, tướng Wilsbach nói.
Trevithick thừa nhận các công trình bảo vệ không phải bất khả xâm phạm và đòi hỏi chi phí lớn, nhưng vẫn đủ sức gây khó khăn cho quá trình xác định mục tiêu và buộc đối phương dùng vũ khí đắt tiền. Bên tấn công cũng phải giả định rằng bên trong nhà chứa có máy bay, dù trên thực tế chúng có thể trống không.
Quân đội Mỹ không phải lúc nào cũng hội đủ điều kiện để nhanh chóng sơ tán máy bay trước những mối đe dọa. Di tản hàng chục oanh tạc cơ trong thời gian ngắn đòi hỏi nguồn lực khổng lồ, kéo theo yêu cầu vận chuyển nhân sự, trang thiết bị hỗ trợ, vũ khí và nhiên liệu tới nơi đóng quân mới.
Nhà chứa máy bay ở căn cứ Buehring bị phá huỷ sau tập kích của Iran trong ảnh công bố ngày 15/9. Ảnh: CBS
“Điều này dễ dàng tác động tiêu cực đến nhịp độ và các yếu tốc khác trong hoạt động tác chiến, đặc biệt là vào giữa xung đột. Chỉ một số ít căn cứ trên thế giới, trong đó có Fairford, đủ khả năng hỗ trợ hoạt động của oanh tạc cơ trong thời gian dài”, Trevithick cho biết.
Trevithick lưu ý rằng xây dựng nhà chứa máy bay và công trình kiên cố không phải giải pháp toàn diện trước mối đe dọa của drone, song vẫn tạo thêm một lớp bảo vệ giá trị. Tình trạng thiếu hụt động thái gia cố phòng thủ cho các căn cứ không quân Mỹ “đang ngày càng trở nên rõ rệt”.
“Chưa rõ các biện pháp thực tế có được triển khai hay không, hay là quân đội Mỹ chỉ hành động sau khi phải trả giá bằng những bài học đầy đau xót”, Trevithick cảnh báo.
Nguyễn Tiến (Theo War Zone, WSJ, AP, Reuters)