Tổ chức lại chuỗi sản xuất để giữ ngành hàng sầu riêng ‘tỉ đô’

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương, doanh nghiệp, đơn vị trong chuỗi sản xuất, xuất khẩu đã đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn về mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng và tổ chức lại liên kết để ngành hàng sầu riêng gần 4 tỉ USD phát triển bền vững.

Không thể mãi phụ thuộc vào xuất khẩu quả sầu riêng tươi

Chỉ ít ngày nữa, khoảng 50.000 tấn sầu riêng tại xã Krông Pắk (Đắk Lắk) bước vào vụ thu hoạch. Nếu giá thuận lợi, vụ mùa có thể mang lại khoảng 3.000 tỉ đồng cho người dân địa phương.

Tuy nhiên, theo ông Lại Đức Đại – chủ tịch UBND xã Krông Pắk – điều người dân lo nhất không phải năng suất mà là đầu ra. “Nếu quả tươi tiêu thụ chậm phải chuyển sang cấp đông thì giá trị giảm mạnh, thu nhập của người dân cũng bị ảnh hưởng”, ông Đại nói.

Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn, nếu giá sầu riêng giảm từ khoảng 70.000 đồng/kg xuống còn 30.000 đồng/kg hoặc thấp hơn, thiệt hại có thể lên tới hàng chục nghìn tỉ đồng.

Vì vậy, cùng với tháo gỡ vướng mắc về mã số vùng trồng, tỉnh đang thúc đẩy phát triển kho lạnh, cơ sở chế biến, mở rộng xuất khẩu sầu riêng đông lạnh và đa dạng hóa kênh tiêu thụ.

“Không thể để ngành sầu riêng chỉ trông chờ vào việc bán quả tươi. Muốn phát triển bền vững phải hình thành hệ sinh thái từ vùng nguyên liệu, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ”, ông Văn nói.

Ông Lê Vũ Tuấn Anh – Phó tổng giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu – cho rằng số lượng cơ sở đóng gói đạt chuẩn tại Đắk Lắk còn ít so với nhu cầu thực tế. Trong cao điểm thu hoạch, doanh nghiệp chịu áp lực lớn về phân loại, đóng gói, kiểm nghiệm và bảo quản.

“Chúng tôi kiến nghị cơ quan quản lý tiếp tục làm việc với phía Trung Quốc để hoàn thiện cơ chế xử lý các trường hợp vi phạm, tạo điều kiện cho các đơn vị khắc phục thay vì đình chỉ ngay toàn bộ mã số liên quan”, ông Tuấn Anh nói.

Theo ông Hà Ngọc Chiến – Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng – bên cạnh mã số vùng trồng, năng lực kiểm nghiệm cũng là điểm nghẽn của ngành sầu riêng xuất khẩu.

“Hiện số phòng kiểm nghiệm cadimi và chất vàng o được phía Trung Quốc công nhận còn hạn chế, nguy cơ quá tải vào cao điểm thu hoạch có thể kéo dài thời gian chờ kết quả, ảnh hưởng tiến độ thông quan và làm tăng chi phí doanh nghiệp”, ông Chiến nói.

Tổ chức lại chuỗi để giảm rủi ro xuất khẩu

Các địa phương có vùng trồng sầu riêng lớn ở Tây Nguyên cho rằng hệ thống kiểm nghiệm, cơ sở đóng gói, kho lạnh, logistics và chế biến sâu cần được xem là một phần của hạ tầng ngành hàng để giảm áp lực tiêu thụ quả tươi và rủi ro khi thị trường thay đổi yêu cầu.

Theo ông Huỳnh Tấn Đạt – Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật – nhiều bất cập hiện nay bắt nguồn từ liên kết giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Một số nơi vẫn xảy ra tình trạng doanh nghiệp thu mua ngoài vùng nguyên liệu, sử dụng mã số vùng trồng không đúng thực tế hoặc ủy quyền xuất khẩu, liên kết chồng lấn nhiều vùng nguyên liệu, gây xung đột mã số, cạnh tranh không lành mạnh và ảnh hưởng chất lượng, thương hiệu nông sản.

Ông Đạt nói ngành nông nghiệp sẽ rà soát, sửa đổi những quy định chưa phù hợp, tăng phân cấp cho địa phương trong hậu kiểm, đồng thời khuyến khích phát triển chuỗi liên kết gắn với doanh nghiệp thu mua, chế biến và xuất khẩu.

“Khi người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia một chuỗi liên kết, trách nhiệm và quyền lợi của mỗi bên sẽ rõ ràng hơn. Đây là nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm rủi ro trong xuất khẩu”, ông Đạt nói.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho rằng những khó khăn của ngành sầu riêng tại Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai và nhiều địa phương khác là bài toán chung của cả nước. Bộ sẽ tổng hợp ý kiến từ địa phương, doanh nghiệp để báo cáo Thủ tướng nhằm tháo gỡ những bất cập hiện nay.

Theo ông, việc nhiều vùng trồng lớn có diện tích cao nhưng số lượng mã số được cấp còn hạn chế chủ yếu do quá trình chuyển đổi chính sách, nhất là những thay đổi trong quy định quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói tại Nghị định 38/2026.

“Mã số vùng trồng cần được nhìn nhận là công cụ quản lý, định danh vùng sản xuất, phục vụ truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm và dịch bệnh, thay vì trở thành một thủ tục hành chính”, ông Hiệp nhấn mạnh.

Theo Thứ trưởng, Bộ sẽ đẩy mạnh số hóa việc cấp, quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; công khai tình trạng mã số trên hệ thống điện tử, đồng thời dự kiến bỏ quy định diện tích tối thiểu và không bắt buộc một vùng chỉ sản xuất một loại cây trồng nếu đáp ứng yêu cầu quản lý, truy xuất nguồn gốc.

Nguồn bài viết