Kho bạc Nhà nước vừa huy động hơn 27.000 tỷ đồng trái phiếu chính phủ, trong đó kỳ hạn 10 năm có tỷ lệ hấp thụ tuyệt đối và phải phát hành thêm nhờ lãi suất neo cao.
Kho bạc Nhà nước tuần qua gọi thầu trái phiếu chính phủ 33.000 tỷ đồng và huy động thành công hơn 27.000 tỷ ở tất cả kỳ hạn. Đây là giá trị trúng thầu cao nhất từ trước đến nay, theo thống kê của hãng xếp hạng tín nhiệm S&I Ratings.
Trái phiếu kỳ hạn 10 năm “đắt hàng” nhất khi lượng đặt mua từ 10 nhà đầu tư vượt kế hoạch huy động 20.000 tỷ đồng. Để đáp ứng nhu cầu tăng mạnh, Kho bạc Nhà nước lập tức phát hành thêm 2.000 tỷ đồng trong cùng ngày. Trong khi đó, các kỳ hạn ngắn (3 năm) và dài hơn (30 năm) có tỷ lệ trúng thầu khiêm tốn.
Trái phiếu chính phủ là chứng khoán nợ do Kho bạc Nhà nước (thuộc Bộ Tài chính) phát hành nhằm huy động vốn cho ngân sách hoặc chương trình, dự án cụ thể do nhà nước đầu tư. Khi đấu thầu, Kho bạc công bố mệnh giá, lãi suất phát hành, hình thức trả lãi và gốc; còn nhà đầu tư đăng ký khối lượng và lãi suất mong muốn. Tỷ lệ trúng thầu cao ở thị trường sơ cấp cho thấy sự gặp nhau về kỳ vọng lãi suất của hai bên.
Theo dữ liệu của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội – nơi tổ chức các phiên đấu thầu, lãi suất phát hành gần đây dao động 4,1-4,3% cho kỳ hạn 5 và 10 năm, trong khi hồi đầu năm chỉ quanh 4%. Điều này có nghĩa nhà phát hành chấp nhận trả lãi cao hơn trong bối cảnh mặt bằng lãi suất toàn cầu nhích lên, cộng thêm áp lực huy động những tháng cuối năm đang đè nặng.
Ở phía nhà đầu tư, kỳ vọng cũng thay đổi. Một số tổ chức đăng ký lãi suất 4,8%, thậm chí đến 5% sau khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất tham chiếu và trái phiếu chính phủ ở nhiều thị trường phát triển như Mỹ, Nhật, Đức… lập đỉnh lợi suất nhiều năm. Kỳ vọng hiện tại cao hơn khoảng 0,5 điểm phần trăm so với những tháng đầu năm.
Nói với VnExpress, bà Lý Thị Hiền, Trưởng phòng phân tích cấp cao, Khối khách hàng cá nhân Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam (YSVN), cho rằng lợi suất trái phiếu chính phủ Việt Nam tăng lên vùng hấp dẫn là nguyên nhân chính giúp giá trị và tỷ lệ trúng thầu khởi sắc trong vài tuần trở lại đây.
Lý do khác, theo bà Hiền, là thanh khoản ngắn hạn của hệ thống ngân hàng đã cải thiện so với cuối tháng 8 và đầu tháng 9, tạo điều kiện để các nhà băng tăng phân bổ vào trái phiếu chính phủ.
Tính đến cuối năm ngoái, các ngân hàng trong nước sở hữu khoảng 37,1% lượng trái phiếu chính phủ lưu hành trên thị trường. Bảo hiểm Xã hội Việt Nam và các doanh nghiệp bảo hiểm khác nắm nhiều nhất với 61,6%. Phần còn lại do nhà đầu tư tổ chức khác sở hữu, trong đó khối ngoại chỉ khoảng 0,15% – thấp hơn nhiều so với những quốc gia láng giềng như Philippines (5%), Thái Lan (9,3%), Indonesia (12,8%) và Malaysia (34,2%).
Bổ sung thêm, bà Hoàng Việt Phương, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm S&I, nói thị trường trái phiếu chính phủ nóng lên bởi nhu cầu huy động vốn trung dài hạn cho các dự án đầu tư công trọng điểm đang rất lớn. Bên cạnh đó, Kho bạc Nhà nước còn đối mặt áp lực hoàn thành mục tiêu huy động cả năm 500.000 tỷ đồng, trong khi hiện tại mới đạt hơn 53%.
Những điều này buộc nhà phát hành đẩy nhanh tiến độ, thể hiện qua việc 3 tuần liên tiếp gọi thầu trên 20.000 tỷ đồng, trong khi những tuần trước dao động 12.000-15.000 tỷ đồng. Tuần này, giá trị gọi thầu dự kiến 18.000 tỷ đồng, trong đó có 11.000 tỷ trái phiếu kỳ hạn 10 năm.
Lý giải việc dòng tiền tập trung ở kỳ hạn 10 năm, các chuyên gia cùng quan điểm đây là kỳ hạn chuẩn trên đường cong lợi suất ở Việt Nam. Ở hầu hết thị trường phát triển, việc này phản ánh kỳ vọng dài hạn về lạm phát và tăng trưởng kinh tế vĩ mô.
Đây cũng là “điểm cân bằng” giữa bên phát hành và nhà đầu tư. Đối với nhà phát hành, kỳ hạn 10 năm có khả năng hấp thụ nguồn cung lớn và giúp kéo dài thời gian trả nợ. Còn từ phía trái chủ, lợi suất 10 năm đang hấp dẫn sau nhịp tăng gần đây, trong khi rủi ro thấp hơn các kỳ hạn dài 15, 20 và 30 năm.
Kho bạc Nhà nước được dự báo sẽ đẩy mạnh huy động trái phiếu từ đây đến cuối năm. Mức lãi suất cũng có thể tiếp tục nhích lên, theo chuyên gia.
Ngoài hoàn thành kế hoạch cả năm, nhà phát hành có ba động lực khác để tăng tốc, theo nhận định của chuyên gia YSVN. Thứ nhất, nhu cầu vốn cho đầu tư công và các dự án hạ tầng đang vào giai đoạn lớn hơn, không chỉ cuối năm nay mà cả những năm tới. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó kế hoạch đầu tư công trung hạn từ ngân sách nhà nước 8,2 triệu tỷ. Trái phiếu chính phủ được kỳ vọng góp phần giải cơn khát vốn trung dài hạn.
Động lực thứ hai mang tính “thiên thời”, bởi thị trường đang thuận lợi cả về thanh khoản ngắn hạn lẫn nhu cầu của nhà đầu tư trong bối cảnh lãi suất có thể kéo dài đà tăng.
Cuối cùng, dư địa tài trợ từ hệ thống ngân hàng đang thu hẹp khi dư nợ tín dụng đã trên 145% GDP. “Do đó, cần dịch chuyển một phần nhu cầu vốn dài hạn sang thị trường vốn, trong đó trái phiếu chính phủ đóng vai trò lớn”, bà Lý Thị Hiền nói.
Cơ cấu nhà đầu tư tham gia thị trường trái phiếu chính phủ hiện khá cô đặc. Mức độ tiếp cận của dòng vốn quốc tế vẫn hạn chế do trái phiếu chính phủ Việt Nam chưa nằm trong các chỉ số trái phiếu mới nổi lớn. Các rào cản về thủ tục, thuế và quy định tài khoản vốn gián tiếp khiến vốn nước ngoài khó ra vào nhanh như tại những thị trường có độ mở lớn hơn.
Theo ông Phạm Phú Khôi, Tổng thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), nhiều nhà đầu tư trái phiếu quốc tế đặt tiêu chí quốc gia phải được ít nhất hai trong ba hãng xếp hạng tín nhiệm lớn đánh giá ở mức đầu tư (Investment grade) trước khi có thể phân bổ vốn.
Hiện Việt Nam vẫn ở dưới ngưỡng xếp hạng đầu tư theo đánh giá tín nhiệm quốc gia của 3 tổ chức lớn. S&P Global Ratings và Fitch Ratings cùng xếp Việt Nam ở mức BB+, triển vọng ổn định. Moody’s giữ mức Ba2 và hồi tháng 5 nâng triển vọng từ ổn định lên tích cực.
Ông Khôi cho rằng cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia là một trong những điều kiện quan trọng để Việt Nam tiếp cận nhóm nhà đầu tư tổ chức quốc tế lớn hơn. Xếp hạng này ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn, chi phí lãi vay nợ công của Chính phủ và chính quyền địa phương. Nếu đạt bước tiến về xếp hạng tín nhiệm, lượng vốn vào thị trường trái phiếu có thể gấp hàng chục lần số rót vào cổ phiếu, khoảng 10-20 tỷ USD.
Phương Đông