Loạt sự cố liên tiếp liên quan đến hệ thống an ninh quốc gia, hàng không, viễn thông, thanh toán… cho thấy hạ tầng công nghệ Mỹ đang bộc lộ những điểm dễ tổn thương.
Theo CNBC, xét riêng về công nghệ, nước Mỹ đang trải qua “những ngày khó khăn” sau nhiều sự cố gián đoạn trên diện rộng, khiến một phần cuộc sống đình trệ.
Minh họa các dịch vụ Microsoft bị lỗi hiển thị trên smartphone. Ảnh: Bảo Lâm
Sự cố dồn dập
Thống kê từ nền tảng giám sát mạng và hạ tầng Internet ThousandEyes cho thấy, trong tuần 9-15/11, các sự cố mạng tại Mỹ đều tăng vọt. So với tuần trước đó, số lượng mất kết nối từ nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) tăng 15%, sự cố về đám mây tăng 31%, và vấn đề mất kết nối nói chung tăng 21%.
Ngày 10/11, hệ thống nhà mạng AT&T gián đoạn khoảng 50 phút, ảnh hưởng đến nhiều nhà cung cấp dịch vụ và khách hàng tại Mỹ, Anh, Pháp và nhiều quốc gia khác. Cùng ngày, nhiều dịch vụ của Apple như Game Center, iCloud, Mail, Calendar, Contacts, Photos và iWork for iCloud ngừng hoạt động và mất một ngày mới hoạt động ổn định trở lại.
Chiều 12/11 (đêm 13/11 giờ Hà Nội), hệ thống của Microsoft gặp trục trặc và kéo dài tới hơn một ngày, đến hạ tầng email Exchange Online, khiến người dùng không thể truy cập hộp thư Outlook. Các dịch vụ khác như Teams, SharePoint Online, Copilot 365 và Defender XDR cũng bị ảnh hưởng. Website chuyên theo dõi sự cố mạng Downdetector ghi nhận 7,4 triệu báo cáo từ 74 quốc gia và vùng lãnh thổ, đỉnh điểm gần 20.000 báo cáo mỗi phút.
Ngày 13/11, một vấn đề khác xảy ra với mạng viễn thông hỗ trợ kiểm soát không lưu, làm gián đoạn liên lạc giữa trạm kiểm soát và phi công. Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc trong khoảng bốn tiếng. Theo thống kê của cơ quan này, 12.462 chuyến bay bị hủy trong ngày, trong đó 9.082 chuyến thuộc các hãng hàng không lớn.
“Làn sóng sự cố” lan sang lĩnh vực tài chính ngày 16/11, khi khách hàng của nhiều ngân hàng Mỹ như Chase, Bank of America, Wells Fargo, US Bank, Truist và dịch vụ chuyển tiền Zelle gặp khó khăn khi truy cập tài khoản, thực hiện giao dịch hoặc phải chờ giao dịch hoàn tất.
Một ngày sau, đến lượt Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) cho biết hệ thống NSANet, phục vụ trao đổi thông tin mật nội bộ, bị gián đoạn trong quá trình cài đặt bản vá. Cơ quan này khẳng định sự cố không bắt nguồn từ một cuộc tấn công mạng và các năng lực thiết yếu phục vụ nhiệm vụ vẫn hoạt động đầy đủ, không ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ an ninh quốc gia.
Cũng trong ngày 17/11, Apple tiếp tục ghi nhận một đợt gián đoạn dịch vụ, lần này trên diện rộng hơn, theo TechCrunch. Các dịch vụ bị ảnh hưởng là iCloud, App Store, Apple Music, Apple Pay và Apple Support… Apple xác nhận một bản cập nhật nội bộ là nguyên nhân gây ra sự cố và hãng đã khắc phục vấn đề sau vài giờ.
Khi nâng cấp công nghệ trở thành rủi ro
Giới chuyên gia đánh giá, hầu hết sự cố vừa diễn ra đều nghiêm trọng, nhưng lại không do hacker khai thác lỗ hổng bảo mật hay tấn công mạng, mà xuất phát từ nâng cấp bên trong.
Thực tế, các bên bị ảnh hưởng đều cho biết nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ lỗi kỹ thuật và hạ tầng. Microsoft xác định lỗi phần mềm tồn tại từ tháng 7, kết hợp lưu lượng truy cập tăng đột biến và thiếu công suất máy chủ dự phòng, khiến hơn 80% máy chủ gateway ngừng phản hồi. FAA nói thiết bị mạng gặp bất ổn khi xử lý lượng kết nối lớn. Apple xác nhận một bản cập nhật nội bộ gây gián đoạn nhiều dịch vụ. JPMorgan Chase cũng ghi nhận lỗi phần mềm trong hệ thống phần cứng nội bộ, còn NSA cho biết sự cố xảy ra trong quá trình bảo trì theo lịch trình.
Các nguyên nhân ban đầu chưa cho thấy dấu hiệu về một cuộc tấn công mạng phối hợp, nhưng đang phơi bày rủi ro từ hạ tầng cũ, quy trình cập nhật và khả năng dự phòng của hệ thống thiết yếu.
Chẳng hạn, thưo báo cáo từ Văn phòng Trách nhiệm giải trình Chính phủ Mỹ (GAO), một phần hạ tầng trong hệ thống liên lạc hàng không Mỹ vẫn sử dụng dây cáp đồng từ thập niên 1960. Trong 138 hệ thống kiểm soát không lưu của FAA, 51 hệ thống (37%) được đánh giá không còn bền vững và 54 hệ thống (39%) có nguy cơ rơi vào tình trạng tương tự.
“Công nghệ mới đang được triển khai trên nền tảng những hệ thống máy tính đã quá cũ, khiến chúng bị quá tải”, Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin nói với CNBC. “Điều này không liên quan đến tấn công mạng. Tôi tin chúng ta sẽ chứng kiến thêm nhiều sự cố tương tự khi công nghệ mới tiếp tục được triển khai”.
Theo Washington Post, làn sóng gián đoạn diễn ra ngay sau “tháng 10 đen tối” với hàng loạt lỗ hổng, một phần nhờ AI phát hiện. Một số chuyên gia đánh giá, những vấn đề đang xảy ra nhấn mạnh sự phụ thuộc rộng rãi của người dùng vào các hệ thống phức tạp và có tính kết nối cao, nơi mà sự cố ở một phần của mạng lưới có thể dễ dàng lan rộng.
“Tất cả những sự kiện này trông như liên quan đến nhau, nhưng tất cả bằng chứng hiện có đều thể hiện chúng không liên quan”, Chris Krebs, người từng điều hành Cơ quan An ninh mạng và Cơ sở hạ tầng Mỹ dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ đầu tiên, nói với CBS News. “Hãy bình tĩnh lại một chút. Mọi người cần thư giãn”.
Dù vậy, thông điệp từ chính phủ Mỹ hiện khá mâu thuẫn khi nhắc đến AI. Nói với Fox News cuối ngày 16/11, ông Mullin ban đầu nhấn mạnh các sự cố không liên quan đến công nghệ này, nhưng sau đó bác bỏ. “Có một người rất giỏi về công nghệ nói với tôi, rằng ông ấy tin nguyên nhân liên quan đến SI”, Mullin cho biết, nhắc đến từ “SI” – thuật ngữ “siêu trí tuệ” (Super Intelligence) được ông Trump yêu cầu sử dụng gần đây.
Một số dự đoán, loạt sự cố nghiêm trọng xảy ra trong bối cảnh số lượng lỗi tăng vọt, thúc đẩy cơ quan, doanh nghiệp nâng cấp hệ thống. Nhưng chính những bản sửa lỗi gấp gáp đó lại có thể gây ra vấn đề về sau do tính phức tạp của hệ thống phần mềm.
Theo Thượng nghị sĩ Mark Warner của Ủy ban Tình báo Thượng viện Mỹ, loạt lỗ hổng được AI phát hiện gần đây đã tạo ra “áp lực rất lớn” lên các chính phủ và doanh nghiệp trong việc khắc phục, qua đó “gây ra sức ép khủng khiếp lên các hệ thống không được xây dựng để xử lý tốc độ thay đổi đó”.
“Dù chúng ta vẫn cần làm rõ ngọn ngành trước khi kết luận, nhưng các bằng chứng đến nay cho thấy các bên đang có những nỗ lực chính đáng để bảo vệ hệ thống của họ, không phải hoạt động độc hại”, Warner nhấn mạnh.
Dù chưa có dấu hiệu AI can thiệp trong các sự cố gần đây, giới an ninh mạng vẫn đang theo dõi sát sao. Tuần trước, FBI ra cảnh báo về tác nhân AI nguồn mở có tên Artex, có thể tự động hóa giai đoạn khác nhau của các cuộc tấn công mạng với “tốc độ máy móc”.
“Tôi không nói chúng ta không cần AI, hay AI có hại hoặc ngu ngốc”, thượng nghị sĩ John Kennedy nói với TMZ. “Nhưng rõ ràng AI khiến việc tấn công mạng trở nên dễ dàng hơn, và tôi nghĩ đó chính là điều đang diễn ra”.
Một số chuyên gia khác cho rằng dù nguyên nhân là gì, mọi người cần được hiểu rõ hơn về cách thức hoạt động của các hệ thống quan trọng. “Chúng ta đang đặt quá nhiều câu hỏi về việc ai đã làm điều này, thay vì tự hỏi liệu mình có hiểu hệ thống của mình đang hoạt động thế nào trong điều kiện bình thường, bất thường hay nguy hiểm hay không”, Anjana Rajan, CEO công ty an ninh mạng Atalanta, chia sẻ với Washington Post.
“Có hơn 5 sự cố lớn trong chưa đầy một tuần, từ Microsoft, FAA, ngân hàng lớn và giờ đây cả NSA. Quốc hội cần được thông báo ngay lập tức. Người dân Mỹ xứng đáng được biết chuyện gì đang xảy ra”, dân biểu Nancy Mace viết trên X.
Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định không “nhận thấy một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra”. Nói với Fox News ngày 16/11, ông cho biết đã nhận câu hỏi rằng có nên chuẩn bị xây hầm trú ẩn hoặc tích trữ lương thực và nước uống hay không.
“Câu trả lời của tôi là không”, ông Vance nhấn mạnh. “Chúng tôi không thấy một cuộc khủng hoảng nào sắp xảy ra. Nhưng bạn phải chuẩn bị cho mọi tình huống”.
Bảo Lâm tổng hợp
- Microsoft nêu ba nguyên nhân khiến hệ thống ‘sập’ hơn một ngày
- Hai ngày chao đảo vì các sự cố công nghệ
- Microsoft khôi phục dịch vụ sau sự cố kéo dài hơn một ngày
- Sự cố dừng bay phơi bày hạ tầng kiểm soát không lưu lạc hậu của Mỹ
- Microsoft: ‘Chưa thể xác định thời gian khôi phục hoàn toàn’