Từ quốc gia từng lép vế trước các đối thủ châu Á, Pháp hiện sở hữu tay vợt nam số một thế giới, nhà vô địch thế giới và nhiều ngôi sao trong nhóm đầu môn cầu lông.
Ngày 25/10, Christo Popov ném vợt lên không trung rồi ôm đầu, sau cú đập cầu quyết định trước Mohammad Zaki Ubaidillah của Indonesia. Hàng nghìn khán giả tại Arena Grand Paris đứng dậy ăn mừng, chứng kiến tay vợt chủ nhà giành chiến thắng 21-11, 14-21, 21-13 trong trận chung kết Pháp Mở rộng 2026.
Chiến thắng giúp Popov trở thành tay vợt Pháp đầu tiên vô địch đơn nam giải đấu này kể từ Henri Pellizza năm 1946, chấm dứt 80 năm chờ đợi. Hai ngày sau, khi Liên đoàn Cầu lông Thế giới (BWF) cập nhật thứ bậc, anh vượt qua Kunlavut Vitidsarn của Thái Lan để lên số một thế giới. Lần đầu tiên trong lịch sử, một VĐV Pháp dẫn đầu thứ bậc cầu lông thế giới, tính cả nam, nữ, đơn và đôi.
Nhưng Popov không phải trường hợp cá biệt.
Christo Popov thi đấu tại giải Clash of Clans Arctic Open 2026 ở Vantaa, Phần Lan ngày 9/10/2026. Ảnh: AFP
Hai tháng trước, tại New Delhi (Ấn Độ), Alex Lanier đánh bại Kodai Naraoka của Nhật Bản 21-11, 21-11 để giành HC vàng đơn nam giải vô địch thế giới. Cũng trong ngày 23/8, cặp Thom Gicquel – Delphine Delrue vượt qua Feng Yanzhe – Huang Dongping của Trung Quốc 22-20, 19-21, 21-15 ở chung kết đôi nam nữ.
Pháp lần đầu giành hai HC vàng trong cùng một kỳ vô địch cầu lông thế giới. Riêng Lanier trở thành người Pháp đầu tiên vô địch đơn nam, còn Gicquel – Delrue là những nhà vô địch thế giới đầu tiên của nước này.
Ở nội dung đơn nam, Pháp còn sở hữu Toma Junior Popov, anh trai Christo, và Arnaud Merkle. Cùng với Lanier, họ tạo nên nhóm tay vợt có sức cạnh tranh mà cầu lông Pháp chưa từng có trước đây.
Tờ Chosun Ilbo của Hàn Quốc ngày 6/11 thậm chí gọi Pháp là quốc gia đang sở hữu cả hiện tại lẫn tương lai của cầu lông nam, khi Christo đứng số một thế giới, Lanier là nhà vô địch thế giới, còn tài năng 16 tuổi Mady Sow tiến vào chung kết Olympic trẻ đang diễn ra ở Dakar, Senegal.
Điều gì giúp một quốc gia châu Âu, nơi cầu lông từng đứng sau tennis về mức độ phổ biến, tạo nên bước tiến đáng kinh ngạc như vậy?
Từ 2.000 lên gần 250.000 người chơi có đăng ký. Để hiểu sự phát triển của cầu lông Pháp, cần nhìn xa hơn các chức vô địch trong năm 2026.
Liên đoàn Cầu lông Pháp (FFBaD) được thành lập năm 1979 với khoảng 2.000 thành viên. Đến năm 2010, con số tăng lên 100.000. Tính đến ngày 31/8/2026, liên đoàn ghi nhận 246.321 người đăng ký. Như vậy, chỉ trong 16 năm, số thành viên đã tăng gần hai lần rưỡi. Pháp hiện có khoảng 2.000 CLB cầu lông, trải rộng từ các thành phố lớn đến những địa phương nhỏ.
Một trận đấu thuộc giải vô địch cầu lông đồng đội các CLB hàng đầu nước Pháp (Championnat de France Interclubs – Top 12) mùa 2026-2027.
Khác với mô hình chỉ tập trung vào một số đội tuyển chuyên nghiệp, hệ thống CLB Pháp phục vụ nhiều cấp độ, từ trẻ em, người chơi phong trào đến VĐV thi đấu đỉnh cao.
Một CLB có thể đưa đội hình mạnh nhất tham dự Top 12, hạng đấu cao nhất của hệ thống vô địch đồng đội, đồng thời đăng ký những đội khác ở các hạng thấp hơn. Nhờ vậy, người chơi có cơ hội tiếp tục thi đấu theo trình độ và mục tiêu riêng.
CLB Fos-sur-Mer, nơi hai anh em Popov trưởng thành, là một ví dụ. Ngoài đội hình dự hạng cao nhất, CLB còn có các đội ở những cấp độ thấp hơn, tạo môi trường tập luyện và cạnh tranh cho nhiều nhóm VĐV.
Hiện nay, hơn 1.000 trường học tại Pháp đã đưa cầu lông vào hoạt động giáo dục thể chất. Đây là một kênh tiếp cận quan trọng với trẻ em, bên cạnh các CLB địa phương.
Tuy nhiên, sự tăng trưởng về số lượng chỉ tạo ra nền tảng. Việc Pháp chuyển được lực lượng người chơi đông đảo thành những nhà vô địch quốc tế còn phụ thuộc vào quá trình tuyển chọn và huấn luyện chuyên sâu.
Gia đình Bulgaria và công thức đào tạo khác biệt. Một trong những mắt xích đặc biệt nhất của cầu lông Pháp nằm tại Fos-sur-Mer, thành phố thuộc miền nam nước này.
Năm 2003, Toma Popov, cựu HLV đội tuyển cầu lông Bulgaria, chuyển đến Pháp cùng gia đình. Ông sau đó xây dựng môi trường tập luyện chuyên nghiệp để phát triển hai con trai, Toma Junior và Christo.
Không giống mọi VĐV tuyển quốc gia khác, hai anh em Popov trưởng thành chủ yếu dưới sự hướng dẫn của cha, trong một cơ sở huấn luyện riêng.
Theo phóng sự của Le Monde tháng 8/2025, gia đình Popov xây dựng đội ngũ hỗ trợ khoảng 10 người, gồm các chuyên gia đảm nhiệm những công việc khác nhau. Tại đây, việc tập luyện được tổ chức với cường độ cao, có những buổi thực hiện tới khoảng 1.000 lần đánh cầu.
Toma và em trai Christo Popov ăn mừng chiến thắng ở giải vô địch cầu lông Pháp 2026. Ảnh: FFBaD
Một điểm khác biệt là cả hai anh em cùng thi đấu đơn nam và đôi nam, thay vì chỉ chuyên sâu vào một nội dung.
Lựa chọn này từng gây tranh luận. Thi đấu hai nội dung khiến khối lượng tập luyện và lịch thi đấu lớn hơn, đồng thời đòi hỏi VĐV thích nghi với những kỹ năng khác nhau. Tuy nhiên, gia đình Popov cho rằng sự kết hợp mang lại lợi ích về kỹ thuật và chiến thuật. Đánh đơn yêu cầu khả năng bao quát sân, thể lực và kiên trì trong những pha cầu dài. Trong khi đó, đánh đôi đòi hỏi phản xạ nhanh, khả năng xử lý cầu trước lưới và phối hợp liên tục.
Thành tích sau này phần nào chứng minh hiệu quả của lựa chọn ấy. Toma Junior cùng Christo giành chức vô địch đôi nam châu Âu năm 2025. Một năm sau, Christo vô địch đơn nam châu Âu, Nhật Bản Mở rộng và Pháp Mở rộng, trước khi vươn lên số một thế giới. Riêng năm 2025, Christo còn trở thành người Pháp đầu tiên vô địch World Tour Finals, giải cuối mùa dành cho những tay vợt và đôi VĐV xuất sắc của hệ thống BWF.
Nhưng câu chuyện gia đình Popov cũng cho thấy thành công của Pháp không hoàn toàn đến từ một công thức đào tạo duy nhất. Trong khi hai anh em phát triển từ trung tâm riêng của gia đình, những ngôi sao khác lại trưởng thành qua mạng lưới đào tạo quốc gia.
Hệ thống đào tạo được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Theo nhật báo thể thao L’Équipe, trước đây các tay vợt Pháp thường thiếu tự tin khi đối đầu đại diện Trung Quốc, Indonesia hoặc Đan Mạch. Khoảng cách không chỉ nằm ở kỹ thuật, mà còn ở kinh nghiệm thi đấu và văn hóa thể thao đỉnh cao.
Sandra Dimbour, cựu vô địch Pháp trong thập niên 1990, nhận xét rằng thế hệ hiện tại đang hưởng lợi từ quá trình xây dựng văn hóa cầu lông kéo dài 30-40 năm.
Một phần của quá trình đó là hệ thống phát hiện và đào tạo VĐV trẻ. Pháp xây dựng mạng lưới chín trung tâm đào tạo tài năng trẻ cấp vùng, thường được gọi là poles espoirs. Những VĐV triển vọng được tiếp cận chương trình huấn luyện chuyên sâu từ tuổi thiếu niên, trước khi có cơ hội chuyển lên hệ thống thể thao thành tích cao.
Viện Thể thao, Chuyên môn và Thành tích Quốc gia Pháp (INSEP), đặt tại Paris, là một trong những cơ sở quan trọng phục vụ đội tuyển quốc gia.
Alex Lanier thi đấu trong trận tứ kết giải Yonex French Open ở Grand Paris, Tremblay-en-France, Seine-Saint-Denis, Pháp ngày 23/10/2026. Ảnh: AFP
Lanier là ví dụ tiêu biểu cho con đường phát triển này. Tay vợt sinh năm 2005 được đào tạo tại INSEP và làm việc với HLV người Lithuania Kestutis Navickas.
Trong phóng sự năm 2024 của L’Équipe, Navickas đánh giá học trò có tố chất thể lực tốt, nhưng đặc biệt nổi bật ở khả năng giữ bình tĩnh, tập trung vào từng tình huống và tiếp thu nhanh những yêu cầu mới.
Những phẩm chất ấy góp phần giúp Lanier sớm thành danh. Năm 2024, khi mới 19 tuổi, anh vô địch Japan Open, trở thành một trong những tài năng trẻ được chú ý nhất trên hệ thống World Tour. Sau đó, Lanier vô địch đơn nam châu Âu năm 2025, rồi lên ngôi tại giải vô địch thế giới 2026.
Với đội tuyển quốc gia, FFBaD cũng điều chỉnh phương pháp huấn luyện theo hướng cá nhân hóa. Theo Giám đốc kỹ thuật quốc gia Cyrille Gombrowicz, mỗi VĐV có một kế hoạch phát triển riêng. Liên đoàn sử dụng dữ liệu và các chuyên gia hỗ trợ để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, từ đó xác định những mục tiêu cụ thể.
Chương trình phát triển thành tích cao giai đoạn 2025-2029 của FFBaD còn đề cập việc xây dựng kế hoạch cá nhân cho VĐV từ nhóm U15, tăng cường sử dụng dữ liệu và kết nối các cấp độ đào tạo từ trẻ tới đội tuyển quốc gia. Nhờ vậy, Pháp có thể theo đuổi hai cách phát triển song song: tạo điều kiện cho các học viện hoặc gia đình huấn luyện theo mô hình riêng, đồng thời duy trì hệ thống tuyển chọn và hỗ trợ của liên đoàn.
Những đối thủ cùng đội tuyển thúc đẩy nhau tiến bộ. Sự trỗi dậy của cầu lông Pháp còn gắn với một thay đổi quan trọng: các VĐV hàng đầu không còn phải đơn độc cạnh tranh với phần còn lại của thế giới.
Năm 2004, Pháp không có tay vợt nào đủ điều kiện dự nội dung đơn nam Olympic. Trong gần hai thập kỷ sau đó, quốc gia này thường chỉ có một đại diện nam nằm trong nhóm 30 tay vợt hàng đầu thế giới. Đến tháng 8/2026, Pháp có ba đại diện trong top 15 đơn nam: Christo Popov, Alex Lanier và Toma Junior Popov. Sự cạnh tranh giữa những người đồng đội giúp tạo ra môi trường khác biệt.
Tại giải vô địch châu Âu 2025, Lanier đánh bại Toma Junior Popov trong trận chung kết đơn nam. Một năm sau, cả hai anh em Popov cùng Lanier tiếp tục cạnh tranh những danh hiệu lớn, trong khi Merkle cũng vươn lên nhóm đầu châu Âu.
Lanier (trái) và Toma Popov vừa đối thủ vừa là đồng đội ở đội tuyển cầu lông Pháp. Ảnh: Le Monde
Trong bài viết tháng 4/2026 của Le Monde, Merkle nhấn mạnh rằng việc theo đuổi những đồng đội mạnh khiến anh phải cố gắng tối đa. Lanier cũng cho biết họ thường tập cùng nhau trước các giải và hỗ trợ nhau ở nội dung đồng đội.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong cầu lông, khi các VĐV châu Âu thường phải di chuyển xa để gặp những đối thủ mạnh nhất tại châu Á.
Khi có nhiều tay vợt trình độ cao ngay trong nước, các buổi tập, giải vô địch quốc gia và những cuộc cạnh tranh suất dự giải quốc tế cũng trở nên khắc nghiệt hơn.
Bên cạnh đó, FFBaD điều chỉnh lịch thi đấu nhằm tránh quá tải cho những VĐV chủ lực. Chẳng hạn, tại Sudirman Cup 2025, liên đoàn không sử dụng một số ngôi sao hàng đầu, ưu tiên để họ nghỉ ngơi, tập luyện và chuẩn bị cho các giải trọng điểm. Theo Fernando Rivas, người phụ trách các đội tuyển Pháp, việc xác định thời điểm đạt phong độ cao là yếu tố quan trọng trong chiến lược thi đấu của đội.
Olympic Paris tạo thêm động lực. Việc đăng cai Olympic Paris 2024 và giải vô địch thế giới 2025 cũng góp phần đưa cầu lông đến gần công chúng Pháp hơn.
Theo Le Monde, trước đây cầu lông vẫn là môn thể thao tương đối ít được chú ý, dù số lượng người chơi phong trào tăng đều. Những thành tích quốc tế gần đây giúp môn này xuất hiện thường xuyên hơn trên truyền hình và các phương tiện truyền thông. Đặc biệt, chức vô địch thế giới của Lanier và đôi Gicquel – Delrue đã tạo nên sự thay đổi về cách nhìn nhận.
Brice Leverdez, cựu tay vợt số một Pháp, nhận xét rằng các thành tích này giúp cầu lông có độ phủ truyền thông chưa từng thấy, đồng thời tạo ra những hình mẫu để VĐV trẻ hướng tới.
Thiếu sân tập và khoảng cách giữa nam với nữ. Dù đang trải qua giai đoạn thành công, cầu lông Pháp vẫn đối mặt không ít thách thức. Theo Le Monde, số lượng người đăng ký tập luyện tăng nhanh đến mức nhiều CLB không còn đủ sân để tiếp nhận thành viên mới.
Cựu tuyển thủ Leverdez kể một số CLB tại Paris đã kín chỗ. Còn Hongyan Pi, cựu tay vợt Pháp từng giành HC đồng thế giới, cho biết CLB của cô ở Marseille phải sử dụng chung nhà thi đấu với những môn thể thao khác và gặp khó khăn trong việc bố trí lịch tập.
Để giải quyết tình trạng này, FFBaD triển khai chương trình hỗ trợ phát triển cơ sở vật chất. Trong 18 tháng, liên đoàn cho biết đã bổ sung khoảng 400 sân cầu lông tại những nhà thi đấu hiện có.
Một dự án lớn hơn là Campus Badminton, dự kiến xây dựng gần Arena Grand Paris, kết hợp cơ sở liên đoàn và sân tập. Tổng vốn đầu tư ước tính 16 triệu euro, với mục tiêu khởi công vào cuối năm 2028.
Trẻ em tập luyện cầu lông tại một trung tâm huấn luyện thể thao ở Pháp.
Thách thức khác nằm ở sự chênh lệch thành tích giữa nam và nữ. Trong khi các tay vợt đơn nam Pháp liên tục giành danh hiệu lớn, nước này chưa có đại diện đơn nữ trong top 50 thế giới vào đầu tháng 11/2026. Theo Chosun Ilbo, nữ giới chỉ chiếm khoảng 36% số VĐV đăng ký với liên đoàn.
Điều đó cho thấy sự phát triển của cầu lông Pháp chưa đồng đều. Thành công của một nhóm VĐV nam xuất sắc chưa thể xem là bằng chứng rằng nước này đã đạt sức mạnh toàn diện ở mọi nội dung. Ở cấp độ Olympic, Pháp vẫn chưa giành huy chương cầu lông. Đây sẽ là một trong những mục tiêu lớn nhất tại Los Angeles 2028.
Từ chỗ thường phải nhìn những tay vợt châu Á thống trị, Pháp hiện có thể bước vào các giải lớn với tư cách ứng viên vô địch. Nhưng sự chuyển mình ấy không bắt đầu từ một trận chung kết hay một thế hệ tài năng bất ngờ xuất hiện. Nó được xây dựng qua hàng chục năm phát triển phong trào, đào tạo trẻ, cạnh tranh nội bộ và những mô hình huấn luyện khác nhau.
Hà Đồ tổng hợp