Các bể chứa dầu tại Thượng Hải, Trung Quốc vào tháng 3-2026 – Ảnh: REUTERS
Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố các nước hỗ trợ hay làm ăn với Iran sẽ lãnh hậu quả kinh tế trong tuần này, sự chú ý ngay lập tức được đổ dồn về Trung Quốc – đối tác thương mại lớn nhất của Tehran.
Nguồn cung khoáng sản thiết yếu
Trung Quốc là bên mua tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran trong nhiều thập niên qua, bất chấp các lệnh trừng phạt của phương Tây. Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh được cho là nhà cung cấp công nghệ và nguyên liệu để Iran chế tạo kho tên lửa và máy bay không người lái.
Một lý do quan trọng khiến sức ép kinh tế của Mỹ có thể phản tác dụng là Trung Quốc có khả năng cắt nguồn cung các khoáng sản quan trọng cho các doanh nghiệp Mỹ, trong đó có các nhà sản xuất vũ khí.
Sức mạnh của đòn bẩy này đã được chứng minh vào năm ngoái, khi Mỹ – Trung tạm ngưng thương chiến sau động thái siết chặt xuất khẩu khoáng sản quan trọng của Bắc Kinh.
Sự tin của Trung Quốc càng gia tăng khi Mỹ rút dần khí tài quân sự khỏi khu vực Thái Bình Dương. Gần đây nhất, Mỹ đã điều tàu sân bay George Washington rời khu vực để hỗ trợ các chiến dịch ở Trung Đông.
Ngày càng nhiều nhà phân tích Trung Quốc nhìn nhận cuộc chiến của Mỹ tại Iran là dấu hiệu cho thấy sức mạnh của Washington đang suy yếu. Tuyên bố mới của ông Trump càng cho thấy rõ điều đó.
“Mỹ đưa ra lời đe dọa này không phải vì cho rằng nó sẽ có hiệu quả, mà vì họ không còn lựa chọn nào khác để thoát khỏi tình thế tiến thoái lưỡng nan mà họ tự tạo ra”, ông Wu Xinbo – học giả hàng đầu về nghiên cứu Mỹ tại Đại học Phúc Đán (Thượng Hải), người cố vấn cho Bộ Ngoại giao Trung Quốc – nói với tờ New York Times.
Cuộc gặp Trump – Tập và sức ép dầu mỏ
Tổng thống Donald Trump tham dự lễ đón chính thức cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh hôm 14-5 – Ảnh: REUTERS
Nguồn cung dầu mỏ trước mắt sẽ không phải vấn đề lớn, do Trung Quốc được cho là đã tích trữ lượng dầu đủ dùng cho nhiều tháng và tăng mua dầu từ Nga nhằm bù đắp lượng dầu giảm qua eo biển Hormuz.
Mặt khác, việc Bắc Kinh phải tăng mua từ nguồn khác còn có thể góp phần làm tăng giá dầu toàn cầu – một tổn thất với chính Mỹ và tạo thêm sức ép với chính quyền Tổng thống Trump.
Mỹ rất có thể sẽ tìm cách ngăn dòng chảy của dầu mỏ Iran tới các nhà máy lọc dầu tư nhân cỡ nhỏ (teapot) của Trung Quốc, thông qua việc tăng cường chặn tàu dầu Iran, hay tăng giám sát các ngân hàng hỗ trợ Iran nhận thanh toán từ các nhà máy teapot.
Tuy nhiên các nhà máy lọc dầu loại này của Trung Quốc ít chịu tác động từ trừng phạt của Mỹ, vì thường không có liên kết tới hệ thống tài chính toàn cầu.
Bên cạnh đó, ông Wang Zichen – nhà phân tích tại Trung tâm Trung Quốc và toàn cầu hóa ở Bắc Kinh cho rằng hai bên sẽ cố gắng để vấn đề Iran không làm ảnh hưởng tới khả năng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Mỹ trong thời gian tới.
Đến nay, vẫn chưa rõ chính quyền Trump sẽ gây sức ép với Trung Quốc như thế nào để Bắc Kinh cắt đứt quan hệ làm ăn với Iran. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết sẽ tổ chức một cuộc họp báo vào ngày 24-8 để cung cấp thêm thông tin chi tiết.
Lợi ích của Trung Quốc tại Trung Đông hiện khá phức tạp. Tehran là đối tác chiến lược thân cận nhất của Bắc Kinh trong khu vực, song Bắc Kinh cũng đã tăng cường quan hệ với một số đối thủ của Iran, như Saudi Arabia.
