‘Việt Nam cần dồn lực cho chip chuyên dụng’

Việt Nam sẽ tập trung phát triển chip bán dẫn ở phân khúc chuyên dụng, gắn với công nghệ chiến lược, thay vì cạnh tranh trực diện trong lĩnh vực chip đa dụng, theo Thứ trưởng Lê Xuân Định.

Tại hội thảo xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn, ngày 17/11 ở Hà Nội, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đánh giá Việt Nam chưa đủ nguồn lực để cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc chip đa dụng tiên tiến đòi hỏi vốn đầu tư hàng chục tỷ USD. Thay vào đó, nguồn lực nghiên cứu và phát triển (R&D) nên tập trung vào dòng chip chuyên dụng. Ông đề cập đến một số loại như chip AI tại biên, IoT, chip công suất, chip cho thiết bị viễn thông.

“Đây là những phân khúc mà giá trị gia tăng nằm ở thuật toán tối ưu, kiến trúc thiết kế thông minh và khả năng tùy biến theo bài toán ứng dụng đặc thù của Việt Nam, và Việt Nam có thế mạnh trong phân khúc này”, ông nói.





Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại hội thảo, sáng 17/11/2026. Ảnh: Lưu Quý

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu tại hội thảo, sáng 17/11/2026. Ảnh: Lưu Quý

Định hướng thứ hai là thay đổi cơ chế tài chính cho hoạt động khoa học công nghệ, chuyển từ cấp phát, giao nhiệm vụ sang đặt hàng xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng, muốn tạo ra sản phẩm thương mại, doanh nghiệp phải giữ vai trò trung tâm trong quá trình nghiên cứu. Viện và trường đại học là nguồn “cung tri thức” để đáp ứng cho “cầu công nghệ” của doanh nghiệp, với đích đến là sản phẩm có thể đưa ra thị trường.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề xuất thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ từ các quỹ như Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, Quỹ Đổi mới công nghệ Quốc gia và các quỹ đầu tư mạo hiểm cho công nghệ chiến lược. Các nhiệm vụ nghiên cứu có thể được khoán đến sản phẩm cuối cùng, đồng thời có cơ chế miễn trừ trách nhiệm nếu nghiên cứu công nghệ lõi đã tuân thủ đúng quy trình nhưng không đạt kết quả do rủi ro khách quan.

Định hướng thứ ba là phát triển nhân lực R&D chất lượng cao gắn với dự án thực tế. Thứ trưởng cho rằng đào tạo nhân lực bán dẫn không thể chỉ dừng ở lý thuyết, mà cần tạo điều kiện để người học thực hành trên thiết bị và quy trình sản xuất.

Để hỗ trợ các hướng đi này, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến vận hành Trung tâm Quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn thời gian tới. Trung tâm cung cấp hệ thống máy chủ hiệu năng cao, mua sắm tập trung bản quyền phần mềm thiết kế EDA để chia sẻ với chi phí ưu đãi cho cộng đồng thiết kế chip trong nước, đồng thời xây dựng các phòng thí nghiệm đo kiểm theo tiêu chuẩn quốc tế, cung cấp dịch vụ dùng chung cho viện, trường và doanh nghiệp.

“Sẽ có cơ chế thu hút các tổng công trình sư, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài về giữ vị trí chủ chốt và tham gia dẫn dắt các trung tâm R&D, các nhóm nghiên cứu ở trong nước”, Thứ trưởng cho hay.





Chip bảo mật của Viettel phát triển được trưng bày tại sự kiện ra mắt đầu tháng 11. Ảnh: Lưu Quý

Chip bảo mật của Viettel phát triển được trưng bày tại sự kiện ra mắt đầu tháng 11. Ảnh: Lưu Quý

Nhiều điểm nghẽn từ phòng thí nghiệm đến thị trường

Thứ trưởng Lê Xuân Định đánh giá Việt Nam đã dần hình thành được lực lượng doanh nghiệp công nghệ số trong nước dấn thân vào lĩnh vực thiết kế vi mạch, với các sản phẩm chip 5G, chip IoT bước đầu được định hình từ Viettel hay FPT. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, cần nhìn thẳng vào các điểm nghẽn: chi phí hạ tầng và sản xuất thử nghiệm cao, thiếu nhân lực cấp độ tổng công trình sư, kỹ sư trưởng, và cơ chế tài chính chưa đủ linh hoạt với đặc thù nghiên cứu công nghệ lõi có rủi ro lớn.

Những khó khăn trên cũng được TS Nguyễn Trần Thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, phân tích từ thực tế hoạt động nghiên cứu. Theo ông, khoảng trống trong phát triển chip tại Việt Nam hiện nay là hạ tầng chế tạo thử nghiệm vi mạch dùng chung. Ông lấy ví dụ tại một số quốc gia như Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia, các nhà phát triển đã có các cơ sở dạng này, trong khi các nhóm nghiên cứu trong nước vẫn phải phụ thuộc vào cơ sở nước ngoài để đưa thiết kế đi chế tạo thử.

Cơ sở hạ tầng tại một số trường đại học, viện nghiên cứu chủ yếu phục vụ nghiên cứu quy mô nhỏ, chưa thể sản xuất hàng loạt. Chẳng hạn, phòng sạch của Đại học Quốc gia Hà Nội có thể xử lý tối đa một tấm wafer mỗi tuần, tương đương 52 wafer mỗi năm, tức quy mô “siêu nhỏ”.

Ngoài ra, theo TS Thuật, chi phí phần mềm thiết kế và bản quyền sở hữu trí tuệ cũng là rào cản. Ông dẫn ví dụ một bản quyền phần mềm thiết kế có giá khoảng 150.000 USD một năm. Ngoài ra, mỗi lần đưa thiết kế đi chế tạo thử có thể tốn 30.000-200.000 USD tiền bản quyền IP, mất 12-24 tháng và chưa chắc thành công.

Để giải quyết thách thức, TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh (Ignite), đề xuất mở rộng mô hình liên kết “ba nhà” lên thành “năm nhà”: Nhà nước, viện trường, doanh nghiệp, nhà khoa học và nhà phát triển hạ tầng đổi mới sáng tạo. Nhà khoa học hiểu rõ hướng nghiên cứu, còn đơn vị phát triển hạ tầng tạo không gian chung để viện, trường và doanh nghiệp thường xuyên kết nối, thay vì chỉ dừng ở những thỏa thuận hợp tác riêng lẻ.





Thứ trưởng Lê Xuân Định, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Hoàng Giang, TS Nguyễn Ái Việt chủ trì phiên đối thoại tại diễn đàn. Ảnh: Lưu Quý

Thứ trưởng Lê Xuân Định, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Hoàng Giang, TS Nguyễn Ái Việt chủ trì phiên đối thoại tại diễn đàn. Ảnh: Lưu Quý

Ông cũng cho rằng cần chuyển cách đầu tư phòng thí nghiệm từ mua sắm thiết bị sang xây dựng năng lực con người, đồng thời công khai, chia sẻ hạ tầng để tránh đầu tư trùng lặp, lãng phí. Năng lực R&D và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cần được xem là hai mũi đột phá song hành, trong đó thị trường và khách hàng phải dẫn dắt quá trình phát triển sản phẩm.

Trước đó, trong phần phát biểu khai mạc, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Hoàng Giang cho rằng trong điều kiện nguồn lực có hạn, Việt Nam cần đánh giá đúng năng lực hiện có, xác định lợi thế và khoảng cách công nghệ trước khi lựa chọn lĩnh vực ưu tiên. Các định hướng cần được cụ thể hóa thành chương trình, nhiệm vụ có chủ thể thực hiện, nguồn lực, lộ trình và tiêu chí đánh giá rõ ràng, đồng thời xác định vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn ở các mốc 5, 10 và 20 năm tới.

Lưu Quý




Nguồn bài viết

Chia sẻ bài báo